/ opisanie od nas odniesie. A naprzód: Księgi Pierwsze.
Czarnogłów/ albo Lani Czyściec/ który dwojaki jest. Acz (od Dioszkoryda jedne tylko opisany jest.) To jest: Ten który korzenia jest długiego/ miąższego/ białego i pachniącego. Liścia Kopru Włoskiemu podobnego/ jeno miąższejszego. Prętu mocnego/ jako u Zapaliczki/ na półtora łokcia wzwyż/ gałęzistego. W wierzchu których Okołki wielkie/ szerokie/ Kopru swojskiemu podobne. Kwiatu z żółtabladego: z którego Nasienie obdłużne/ granowite/ zapachu dobrego/ smaku ostroszczypiącego. Do lekarstw tylko korzeń a nasienie naczęściej przychodzi. Drugi Czarnogłów temu pierwszemu we wszem podobny. Korzeń: Liście. Pręt.
/ opisanie od nas odnieśie. A naprzod: Kśięgi Pierwsze.
Czarnogłow/ álbo Láni Czyśćiec/ ktory dwoiáki iest. Acż (od Dioszkorydá iedne tylko opisany iest.) To iest: Ten ktory korzeniá iest długiego/ miąższego/ białego y pachniącego. Liśćia Kopru Włoskiemu podobnego/ ieno miąższeyszego. Prętu mocnego/ iáko v Zápáliczki/ ná połtorá łokćiá wzwysz/ gáłęźistego. W wierzchu ktorych Okołki wielkie/ szyrokie/ Kopru swoyskiemu podobne. Kwiátu z żołtábládego: z ktorego Naśienie obdłużne/ gránowite/ zapáchu dobrego/ smáku ostrosczypiącego. Do lekarstw tylko korzeń á naśienie naczęśćiey przychodźi. Drugi Czarnogłow temu pierwszemu we wszem podobny. Korzeń: Liście. Pręt.
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 138
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
powie/ o zielu postawnym. Wiek pośledniejszy w ludzie uczone obfitszj i zamożystszy. Postawne Ziele/ Rozdział 41. Korzeń.
POstawne ziele/ korzenia jest miąższego/ długiego/ i twardego: zwierzchu czarne/ we wnątrz z żółta blade/ albo białe. Soku pełne pachniącego: Jeden Pręt z siebie wysoko puszczając/ miąszkości Zapaliczki: Poniekąd czczy/ mocny/ prosty/ zielony/ żłobkowany/ a gęsto kolankowaty: Od których liście gałęziste/ po jednemu zosobna pochodzi: wielkością/ miąszością i gęstością/ świniej wszy podobne: Tym kształtem jako w Wrotyczy/ albo w Orzeszku/ który i Kropidłkiem zowiemy. Nasienia obszyrnego / i płaskatego/ jako mieszczki
powie/ o źielu postáwnym. Wiek poślednieyszy w ludźie vczone obfitszj y zámożystszy. Postáwne Ziele/ Rozdźiał 41. Korzeń.
POstáwne źiele/ korzeniá iest miąższego/ długiego/ y twárdego: zwierzchu czarne/ we wnątrz z żołtá bláde/ álbo białe. Soku pełne pachniącego: Ieden Pręt z śiebie wysoko pusczáiąc/ miąszkośći Zápalicżki: Poniekąd czczy/ mocny/ prosty/ źielony/ żłobkowány/ á gęsto kolankowáty: Od ktorych liśćie gáłęźiste/ po iednemu zosobná pochodźi: wielkośćią/ miąszością y gęstością/ świniey wszy podobne: Tym kształtem iáko w Wrotyczy/ álbo w Orzeszku/ ktory y Kropidłkiem zowiemy. Naśienia obszyrnego / y płáskátego/ iáko mieszczki
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 143
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
usta sczmi/ i rozpala/ jako Zębne ziele. Wtóry Rozmaryn płodny/ mało pierwszemu nie we wszem podobny. Korzeń z wierzchu czarny/ we wnątrz biały/ i dosyć miąższy/ odnoszki z siebie wydający. Liścia także Kopru Włoskiego podobny. Kłącza miąższego/ długiego/ kolankowatego/ równie/ jako Włoskiego Kopru rózga/ albo Zapaliczki/ dwu albo trzyłokietna/ gałęzista. Na wierzchu okołki wielkie/ oganiste/ a szersze/ niżli na włoskim Koprze. Libanotis. Zea. Campsanema. Rosmarin herba. Ferula mas:Rossmarein krant. Weyrachwurtz. Samen. 1. Zielnik D. Symona Syrenniusa/ Korzeń. Liście. Pręt. Nasienie. 2. Korzeń
vstá sczmi/ y rospala/ iáko Zębne źiele. Wtory Rozmáryn płodny/ máło pierwszemu nie we wszem podobny. Korzeń z wierzchu czarny/ we wnątrz biały/ y dosyć miąższy/ odnoszki z śiebie wydáiący. Liśćia tákże Kopru Włoskiego podobny. Kłącza miąższeg^o^/ długieg^o^/ kolankowáteg^o^/ rownie/ iáko Włoskiego Kopru rozgá/ álbo Zápaliczki/ dwu álbo trzyłokietna/ gáłęźista. Ná wierzchu okołki wielkie/ ogániste/ á szyrsze/ niżli ná włoskim Koprze. Libanotis. Zea. Campsanema. Rosmarin herba. Ferula mas:Rossmarein krant. Weyrachwurtz. Samen. 1. Zielnik D. Symoná Syrenniusá/ Korzeń. Liśćie. Pręt. Nasienie. 2. Korzeń
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 161
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Skopie/ w dziewiątym/ we trzynastym/ i w siedmnastym będzie stopniu/ a Miesiąc w tychże stopniach tegoż Skopu. To jest/ w dziewiątym/ trzynastym/ i siedmnastym/ w domu dwudziestym i ośmym. Kwiat i Nasienie zbierane ma być gdy Słońce i Miesiąc w Wagę Niebieską wstąpią. Przyrodzenie.
NAsienie Zapaliczki/ jest przyrodzenia rozgrzewającego i scieńszającego/ ma i cierpkość w sobie/ same jąderka póki jeszcze świeże/ także i Drżeń w Kłączu. Liście i z Kłączem żadnego użytku nie dają. Korzenia a Soku z niego nawięcej używamy/ który rozgrzewa/ rozprawuje i cieńczy/ rozwodnia/ rozsiekuje/ rozpędza/ przenikając purguje/ i wyciąga
Skopie/ w dźiewiątym/ we trzynastym/ y w śiedmnastym będźie stopniu/ á Mieśiąc w tychże stopniách tegoż Skopu. To iest/ w dźiewiątym/ trzynastym/ y śiedmnastym/ w domu dwudźiestym y osmym. Kwiát y Naśienie zbieráne ma być gdy Słońce y Mieśiąc w Wagę Niebieską wstąpią. Przyrodzenie.
NAśienie Zapaliczki/ iest przyrodzenia rozgrzewáiącego y zćieńszáiącego/ ma y ćierpkość w sobie/ sáme iąderká poki iescze świeże/ tákże y Drżeń w Kłączu. Liście y z Kłączem żadnego vżytku nie dáią. Korzeniá á Soku z niego nawięcey vżywamy/ ktory rozgrzewa/ rospráwuie y ćieńczy/ rozwodnia/ rozśiekuie/ rospądza/ przenikáiąc purguie/ y wyćiąga
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 179
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
abowiem osobliwego smaku jest potrawa/ która potężnie do Wenusa pobudza. Ludziom starem mającym ciężką chorobę.
Ludziom starym/ i w leciech zeszłym.
Także którzy długimi a ciężkimi chorobami będąc złożeni/ do pierwszego zdrowia i sił przyść niemogą/ jest barzo użyteczną potrawą/ bo je rozgrzewa i posila. (Dioscor:) Palenie Zapaliczki.
W Apulyej/ gdzie drew skąpo/ do palenia tego ziela kłącza używają. Poty wzbudza.
Poty wzbudza/ nasienie i z olejkiem jego zmieszane/ Pacierz wszytek w grzbiecie namazując. Wzrok ciemnj posila.
Wzrok słaby i ciemny posila/ Sól jego w oczy puszczając. Szkodzi. Bolenie głowy czyni.
Kłącze świeżo zielone miasto
ábowiem osobliwego smáku iest potráwá/ ktora potężnie do Wenusá pobudza. Ludźiom stárem maiącym ćięszką chorobę.
Ludźiom stárym/ y w lećiech zeszłym.
Tákże ktorzy długimi á ćieszkimi chorobámi będąc złożeni/ do pierwsze^o^ zdrowia y śił przyść niemogą/ iest bárzo vżyteczną potráwą/ bo ie rozgrzewa y pośila. (Dioscor:) Palenie Zapaliczki.
W Apulyey/ gdźie drew skąpo/ do palenia tego źiela kłącza vżywáią. Poty wzbudza.
Poty wzbudza/ naśienie y z oleykiem iego zmieszáne/ Paćierz wszytek w grzbiećie námázuiąc. Wzrok ćiemnj pośila.
Wzrok słáby y ćiemny pośila/ Sol iego w oczy pusczáiąc. Szkodźi. Bolenie głowy czyni.
Kłącze świeżo źielone miásto
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 180
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
który się trawą pasie/ wielkim jest jadem i trucizną. Rybom morskim.
Rybom Morskim/ które Murenami zowią/ po naszemu Lampetry morskie/ także wielu inym/ wielką i nagłą jest trucizną. Tak/ iż gdzieby się jej tylko tym zielem dotknął/ zaraz zdechnie. Olejek. Oleum. Olejek czyniony.
Bywa z Zapaliczki Olejek czyniony: a biorą do tego jej Liście/ Kłącze i Nasienie/ i tak w oliwie na słońcu gorącym smażą/ i chowają. Ten Olejek Poty wzbudza.
Poty wznieca i wywodzi: o czym się wyższej powiedziało. Inny Olejek Alchimiskim sposobem wyciągniony. Olejek Alchimiskiem sposobem wyciągn:
Bywa z tegoż ziela nasienia/
ktory sie trawą páśie/ wielkim iest iádem y trućizną. Rybom morskim.
Rybom Morskim/ ktore Murenami zowią/ po nászemu Lámpetry morskie/ tákże wielu inym/ wielką y nagłą iest trućizną. Ták/ iż gdźieby sie iey tylko tym źielem dotknął/ záraz zdechnie. Oleiek. Oleum. Oleiek czyniony.
Bywa z Zápaliczki Oleiek czyniony: á biorą do tego iey Liśćie/ Kłącze y Naśienie/ y ták w oliwie ná słońcu gorącym smáżą/ y chowáią. Ten Oleiek Poty wzbudza.
Poty wznieca y wywodźi: o czym sie wyższey powiedźiáło. Iny Oleiek Alchimiskim sposobem wyćiągniony. Oleiek Alchimiskiem sposobem wyćiągn:
Bywa z tegoż źiela naśienia/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 180
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
i plastrując. Ranom ciętym
Rany także cięte albo kłote/ żelazem ziadowiczonym/ leczy. Tok krwawy.
Tok krwawy z kądkolwiek. Także Czerwonce
Czerwoną chorobę/ z zimna wielkiego pochodzącą/ zastanawia tenże Olejek z nasienia/ sześć kropek wziąwszy go/ z winem czerwonym cirpkim/ przydawszy do tego trochę Drzenia/ z kłącza tejżę Zapaliczki. Albo i Item.
Nasienia jej/ dziesięć ziarn także go dawszy/ toż czyni. Kamieniu w nyrkach.
Kamień w Nyrkach krzy/ po trzy krople/ z Olejkiem i z wodką/ z tegoż ziela nasienia dystylowaną/ pijąc. Kłącze.
Kłącze tego ziela nie wysoko nad korzeniem wnętrznie zranione/ tym sposobem/
y plástruiąc. Ránom ciętym
Rány tákże ćięte álbo kłote/ żelázem ziádowiczonym/ leczy. Tok krwawy.
Tok krwáwy z kądkolwiek. Tákże Czerwonce
Czerwoną chorobę/ z źimná wielkiego pochodzącą/ zástánawia tenże Oleiek z naśienia/ sześć kropek wźiawszy go/ z winem czerwonym ćirpkim/ przydawszy do tego trochę Drzeniá/ z kłącza teyżę Zápaliczki. Albo y Item.
Naśienia iey/ dźieśięć źiarn tákże go dawszy/ toż czyni. Kámieniu w nyrkách.
Kámień w Nyrkách krzy/ po trzy krople/ z Oleykiem y z wodką/ z tegoż źiela nasieniá dystyllowáną/ piiąc. Kłącze.
Kłącze tego źiela nie wysoko nád korzeniem wnętrznie zránione/ tym sposobem/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 180
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
poszła/ do naczynia/ albo recipientu/ zaraz dziurę tej Rury zatykając. Tak ona para obróci się w wodną wilgotność subtelną której po trzydzieści kropek na raz pijąc. Do Wenusa oboję płeć pobudza.
Oboję płeć tak do Wenusa wzbudza/ że w tej mierze niemoże nic być potężniejszego i równiejszego nad to. Sól z Zapaliczki. Dzieciom chrobaczki mającem
Bywa z tego ziela całego/ jako i z inszych/ Sól czyniona/ która miedzy inemi skutkami swemi/ dzieciom małym mającym drobnę chrobaczki za skorą roztarszy ją w ługu/ z Popiołu ocinków winnych uczynionym/ po kąpaniu ich grzbiet wszytek nacierając/ zdrowe czyni Sercu i wątrobie.
Taż Sól/ z
poszłá/ do naczynia/ álbo recipientu/ záraz dźiurę tey Rury zátykáiąc. Ták oná párá obroći sie w wodną wilgotność subtelną ktorey po trzydźieści kropek ná raz piiąc. Do Venusá oboię płeć pobudza.
Oboię płeć ták do Wenusá wzbudza/ że w tey mierze niemoże nic być potężnieyszego y rownieyszego nád to. Sol z Zápaliczki. Dźiećiom chrobaczki máiącem
Bywa z tego źiela cáłego/ iáko y z inszych/ Sol czyniona/ ktora miedzy inemi skutkámi swemi/ dźiećiom máłym máiącym drobnę chrobaczki zá skorą rostárszy ią w ługu/ z Popiołu oćinkow winnych vczynionym/ po kąpániu ich grzbiet wszytek náćieráiąc/ zdrowe czjni Sercu y wątrobie.
Táż Sol/ z
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 181
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
/ we wnątrz białej/ nie zbytnie odnożysty/ ani żyłowaty/ ale tylko trzy albo cztery odnoszki ma/ miernej miąszości/ kosmaty/ soku białego pełny/ jako mleko. Smaku gorzkiego i ostrego/ jako i sama mięsiwość jego/ która też jest biała/ miękka/ rzadka i gąbczasta. Liścia Kopru włoskiemu/ albo radniej Zapaliczki liściu barzo podobna: jakoż wszystkim przyrodzeniem jest jej podobne i równe. Ze środku tego liścia Rózgi/ nie jedna/ ani dwie/ ale trzy/ cztery/ pięć i sześć/ podczas i ośm wyrastają/ wzmiąsz na palec/ kolankowate/ a we wnątrz czcze/ wzwyż na łokieć/ podczas wyższe i dłuższe:
/ we wnątrz białey/ nie zbytnie odnożysty/ áni żyłowáty/ ále tylko trzy álbo cztyry odnoszki ma/ mierney miąszośći/ kosmáty/ soku białego pełny/ iáko mleko. Smáku gorzkiego y ostrego/ iáko y samá mięśiwość iego/ ktora też iest biała/ miękka/ rzadka y gąbczasta. Liśćia Kopru włoskiemu/ álbo rádniey Zapaliczki liśćiu bárzo podobna: iákoż wszystkim przyrodzeniem iest iey podobne y rowne. Ze środku tego liśćia Rozgi/ nie iedná/ áni dwie/ ále trzy/ cżtery/ pięć y sześć/ podcżás y ośm wyrastáią/ wzmiąsz ná pálec/ kolankowáte/ á we wnątrz czcze/ wzwysz ná łokieć/ podczás wyższe y dłuższe:
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 182
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
w 6. księgach o Ziołach w 3. Rozdziale pisze/ Sylphium Grekowie/ albo Laserpitium zowią. To ma korzeń wielki i miąższy/ równie Zapalicza/ który Grekowie Maguderim, a kłącze i z liściemMaspetum zowią/ Liścia Opichowego. Nasienia szerokiego/ jako liście albo łopatki jakie/ Korzeń tylko bywa doroczny jako i u Zapaliczki. Na Wiosnę zaraz liście z siebie puszcza/ którym się bydło purguje i czyści/ i z którego barzo tyje. A mięśo z takiej pasze smaku znamienitego bywa. Kłącze też/ ile młode przychodzi ludziom do stołowego używania/ jakimkolwiek sposobem przyprawione/ bądź warzone/ albo w Oliwie smażone/ bądź w popiele żarzystym pieczone/
w 6. kśięgách o Ziołách w 3. Rozdźiále pisze/ Sylphium Grekowie/ álbo Laserpitium zowią. To ma korzeń wielki y miąższy/ rownie Zápaliczá/ ktory Grekowie Maguderim, á kłącże y z liśćiemMaspetum zowią/ Liśćia Opichowe^o^. Naśienia szerokiego/ iáko liśćie álbo łopátki iákie/ Korzeń tylko bywa doroczny iáko y v Zápaliczki. Ná Wiosnę záraz liśćie z śiebie puscza/ ktorym sie bydło purguie y czyśći/ y z ktorego bárzo tyie. A mięśo z tákiey pasze smáku známienitego bywa. Kłącze też/ ile młode przychodźi ludźiom do stołowego vżywánia/ iákimkolwiek sposobem przypráwione/ bądź wárzone/ álbo w Oliwie smáżone/ bądź w popiele żárzystym pieczone/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 187
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
