94. ROZDZIAŁ IV. O Kształcie czyli Figurze rzeczy Materialnych 107. Doświadczenia, które pokazują najdrobniejszych rzeczy Figurę 110. ROZDZIAŁ V. O Dziurkowatości rzeczy Materialnych 119. §. I. Opisanie Machiny Pneumatycznej 120. §. II. Doświadczenia które pokazują, że rzeczy Materialne są dziurkowate 126. §. III. O czczości w rzeczach Materialnych, to jest, czyli wszystkie w rzeczach Materialnych pory albo dziurki są napełnione powietrzem, lub jaką Materią subtelną? czyli też przynajmniej niektóre są czcze, to jest, ani powietrza, ani żadnej subtelnej Materyj w sobie nie mające 136. ROZDZIAŁ VI. O Ciężkości rzeczy Materialnych 146. Doświadczenia, które
94. ROZDZIAŁ IV. O Kształcie czyli Figurze rzeczy Materyalnych 107. Doświadczenia, ktore pokazuią naydrobnieyszych rzeczy Figurę 110. ROZDZIAŁ V. O Dziurkowatości rzeczy Materyalnych 119. §. I. Opisanie Machiny Pneumatyczney 120. §. II. Doświadczenia ktore pokazuią, że rzeczy Materyalne są dziurkowate 126. §. III. O czczości w rzeczach Materyalnych, to iest, czyli wszystkie w rzeczach Materyalnych pory albo dziurki są napełnione powietrzem, lub iaką Materyą subtelną? czyli też przynaymniey niektóre są czcze, to iest, ani powietrza, ani żadney subtelney Materyi w sobie nie maiące 136. ROZDZIAŁ VI. O Ciężkości rzeczy Materyalnych 146. Doświadczenia, ktore
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 6
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
a przecie za niektórych skutków naznacza się przyczynę. Naprzykład, dla czego w sikawkach woda do góry za pociągnionym postępuje stemplem? bo się natura lęka czczego miejsca (horror vacui). Otoż to lękanie, jest jakość ukryta (qualitas occulta); bo jest nie pewne, w rzeczy utajone, i czemu się natura czczości lęka, racyj na to nie masz. Już takie ukryte jakości, szczęśliwie z Filozofii na wygnanie są wysłane, bo w niej trzeba wszystkich skutków dostateczne, prawdziwe, lub przynajmniej do prawdy podobne, naznaczać przyczyny. I my niżej inną naznaczamy rację, dla czego woda za pociągnionym z górę idzie stemplem. Newton Optic:
a przecie za niektórych skutkow naznacza się przyczynę. Naprzykład, dla czego w sikawkach woda do góry za pociągnionym postępuie stęplem? bo się natura lęka czczego mieysca (horror vacui). Otoż to lękanie, iest iakość ukryta (qualitas occulta); bo iest nie pewne, w rzeczy utaione, y czemu się natura czczości lęka, racyi na to nie masz. Już takie ukryte iakości, szczęśliwie z Filozofii na wygnanie są wysłane, bo w niey trzeba wszystkich skutkow dostateczne, prawdziwe, lub przynaymniey do prawdy podobne, naznaczać przyczyny. Y my niżey inną naznaczamy racyę, dla czego woda za pociągnionym z gorę idzie stęplem. Newton Optic:
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 79
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
dziurki przeciskając się, gdy do pierwszego atramentu dojdzie, i z nim się zmiesza; nowy obydwa, którego z osobna nie miały, sprawują kolor. Jest to pospolita i innym likworom, które będąc osobno, inny, a zmieszane, inny kolor wydawać zwykły, jako to w eksperymentach o kolorach widzieć się daje. o Czczości §. III. Czyli wszystkie pory, to jest, szczupłe w rzeczach materialnych dziurki są napełnione powietrzem, lub jakąś materią subtelną? czyli też przynajmniej niektóre są czcze, to jest ani powietrza, ani żadnej subtelnej materyj w sobie nie mające?
125. Perypatetycy nauczają, że wszystkie w rzeczach materialnych i najszczuplejsze dziurki
dziurki przeciskaiąc się, gdy do pierwszego atramentu doydzie, y z nim się zmiesza; nowy obydwa, którego z osobna nie miały, sprawuią kolor. Jest to pospolita y innym likworom, które będąc osobno, inny, á zmieszane, inny kolor wydawać zwykły, iako to w experymentach o kolorach widzieć się daie. o Czczosci §. III. Czyli wszystkie pory, to iest, szczupłe w rzeczach materyalnych dziurki są napełnione powietrzem, lub iakąś materyą subtelną? czyli też przynaymniey niektore są czcze, to iest ani powietrza, ani żadney subtelney materyi w sobie nie maiące?
125. Perypatetycy nauczaią, że wszystkie w rzeczach materyalnych y nayszczupleysze dziurki
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 136
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
ani powietrza, ani żadnej subtelnej materyj w sobie nie mające?
125. Perypatetycy nauczają, że wszystkie w rzeczach materialnych i najszczuplejsze dziurki, powietrzem, lub subtelniejszą od powietrza materią są napełnione. Toż samo Kartezjusz utrzymuje, który twierdzi jeszcze, że żadne miejsce, wcale czcze być nie może. Newton i Newtończykowie tę czczość (vacuum) w rzeczach Materialnych przypuszczają, i różnemi jej dowodzą racjami. w rzeczach Materialnych.
126. Najprzód albowiem bez tych małych czczości (sine poris vacuis) żadne rzeczy materialnych ruszanie się być nie może. Ażeby bowiem rzecz jaka z miejsca swego na inne ruszyła się, musiałaby wszystkie inne materialne w ciąż położone
ani powietrza, ani żadney subtelney materyi w sobie nie maiące?
125. Perypatetycy nauczaią, że wszystkie w rzeczach materyalnych y nayszczupleysze dziurki, powietrzem, lub subtelnieyszą od powietrza materyą są napełnione. Toż samo Kartezyusz utrzymuie, który twierdzi ieszcze, że żadne mieysce, wcale czcze bydź nie może. Newton y Newtończykowie tę czczość (vacuum) w rzeczach Materyalnych przypuszczaią, y różnemi iey dowodzą racyami. w rzeczach Materyalnych.
126. Nayprzod albowiem bez tych małych czczości (sine poris vacuis) żadne rzeczy materyalnych ruszanie się bydź nie może. Ażeby bowiem rzecz iaka z mieysca swego na inne ruszyła się, musiałaby wszystkie inne materyalne w ciąż położone
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 136
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
powietrzem, lub subtelniejszą od powietrza materią są napełnione. Toż samo Kartezjusz utrzymuje, który twierdzi jeszcze, że żadne miejsce, wcale czcze być nie może. Newton i Newtończykowie tę czczość (vacuum) w rzeczach Materialnych przypuszczają, i różnemi jej dowodzą racjami. w rzeczach Materialnych.
126. Najprzód albowiem bez tych małych czczości (sine poris vacuis) żadne rzeczy materialnych ruszanie się być nie może. Ażeby bowiem rzecz jaka z miejsca swego na inne ruszyła się, musiałaby wszystkie inne materialne w ciąż położone rzeczy poruszyć; naprzykład, abym rękę do góry podniósł, musiałbym wszystką materią wzruszyć, która między moją ręką i gwiazdy
powietrzem, lub subtelnieyszą od powietrza materyą są napełnione. Toż samo Kartezyusz utrzymuie, który twierdzi ieszcze, że żadne mieysce, wcale czcze bydź nie może. Newton y Newtończykowie tę czczość (vacuum) w rzeczach Materyalnych przypuszczaią, y różnemi iey dowodzą racyami. w rzeczach Materyalnych.
126. Nayprzod albowiem bez tych małych czczości (sine poris vacuis) żadne rzeczy materyalnych ruszanie się bydź nie może. Ażeby bowiem rzecz iaka z mieysca swego na inne ruszyła się, musiałaby wszystkie inne materyalne w ciąż położone rzeczy poruszyć; naprzykład, abym rękę do gory podniosł, musiałbym wszystką materyą wzruszyć, ktora między moią ręką y gwiazdy
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 137
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
potrzeba było? Muszą tedy nie tylko w innych rzeczach, ale i w samym powietrzu być niektóre czcze w cale miejsca i pory, dla którychby wszelkie ruszanie tym łatwiej odprawować się mogło. Ryba także w wodzie ruszyćby się z miejsca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, i żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącej się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtóre: gdyby tak Powietrze, jako i woda, i Merkuriusz, równie w swoich najmniejszych porach napełnione były, i żadnych czczości nie miały; równyby biegającym po niej rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, jest zawsze
potrzeba było? Muszą tedy nie tylko w innych rzeczach, ale y w samym powietrzu bydź niektóre czcze w cale mieysca y pory, dla ktorychby wszelkie ruszanie tym łatwiey odprawować się mogło. Ryba także w wodzie ruszyćby się z mieysca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, y żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącey się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtore: gdyby tak Powietrze, iako y woda, y Merkuryusz, rownie w swoich naymnieyszych porach napełnione były, y żadnych czczości nie miały; rownyby biegaiącym po niey rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, iest zawsze
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 138
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
samym powietrzu być niektóre czcze w cale miejsca i pory, dla którychby wszelkie ruszanie tym łatwiej odprawować się mogło. Ryba także w wodzie ruszyćby się z miejsca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, i żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącej się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtóre: gdyby tak Powietrze, jako i woda, i Merkuriusz, równie w swoich najmniejszych porach napełnione były, i żadnych czczości nie miały; równyby biegającym po niej rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, jest zawsze proporcjonalna ilkości materyj, jakośmy wyżej powiedzieli, (86.) i
samym powietrzu bydź niektóre czcze w cale mieysca y pory, dla ktorychby wszelkie ruszanie tym łatwiey odprawować się mogło. Ryba także w wodzie ruszyćby się z mieysca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, y żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącey się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtore: gdyby tak Powietrze, iako y woda, y Merkuryusz, rownie w swoich naymnieyszych porach napełnione były, y żadnych czczości nie miały; rownyby biegaiącym po niey rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, iest zawsze proporcyonalna ilkości materyi, iakośmy wyżey powiedzieli, (86.) y
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 138
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
by się z miejsca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, i żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącej się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtóre: gdyby tak Powietrze, jako i woda, i Merkuriusz, równie w swoich najmniejszych porach napełnione były, i żadnych czczości nie miały; równyby biegającym po niej rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, jest zawsze proporcjonalna ilkości materyj, jakośmy wyżej powiedzieli, (86.) i chociaż ten opor, który z gęstości materyj pochodzi, zmniejszyć się może, dla co raz większej jej subtelności i mniejszego między jej partykułami społlgnięcia
by się z mieysca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, y żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącey się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtore: gdyby tak Powietrze, iako y woda, y Merkuryusz, rownie w swoich naymnieyszych porach napełnione były, y żadnych czczości nie miały; rownyby biegaiącym po niey rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, iest zawsze proporcyonalna ilkości materyi, iakośmy wyżey powiedzieli, (86.) y chociaż ten opor, który z gęstości materyi pochodzi, zmnieyszyć się może, dla co raz większey iey subtelności y mnieyszego między iey partykułami społlgnięcia
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 138
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
ilkość miały, i równyby opor sprawowały. A przecie widziemy, że najbardziej Merkuriusz, mniej zaś woda, a jeszcze mniej powietrze opiera się. Stąd tedy ten odmnienny opor pochodzi, że w Merkuriuszu jest mniej czczych porów czyli dziurek, w wodzie zaś więcej, w powietrzu naostatek jeszcze więcej tychże Czczości znajduje się. w rzeczach Materialnych.
128. Potrzecie: Merkuriusz pod jedną kupą lub miarą wzięty z wodą, większą od niej ma ciężkość; podobnie złoto jest cięższe od srebra; i toż samo masz rozumieć o innych Materialnych rzeczach, z sobą co do ciężkości porównanych, a pod jedną miarą czyli kupą wziętych. Gdyby
ilkość miały, y rownyby opor sprawowały. A przecie widziemy, że naybardziey Merkuryusz, mniey zas woda, á ieszcze mniey powietrze opiera się. Ztąd tedy ten odmnienny opor pochodzi, że w Merkuryuszu iest mniey czczych porow czyli dziurek, w wodzie zaś więcey, w powietrzu naostatek ieszcze więcey tychże Czczości znayduie się. w rzeczach Materyalnych.
128. Potrzecie: Merkuryusz pod iedną kupą lub miarą wzięty z wodą, większą od niey ma ciężkość; podobnie złoto iest cięższe od srebra; y toż samo masz rozumieć o innych Materyalnych rzeczach, z sobą co do ciężkości porownanych, a pod iedną miarą czyli kupą wziętych. Gdyby
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 139
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
miarą wzięty z wodą, większą od niej ma ciężkość; podobnie złoto jest cięższe od srebra; i toż samo masz rozumieć o innych Materialnych rzeczach, z sobą co do ciężkości porównanych, a pod jedną miarą czyli kupą wziętych. Gdyby zaś Merkuriusz, woda, złoto, i srebro, równie pełne były, i żadnych czczości nie miały, równieby ciężkie być musiały. Ponieważ pod równą kupą, tyleby Merkuriusz miał materyj, co woda, złoto, i srebro; a przeto ciężkość, która jest zawsze proporcjonalna materyj ilkości, w nich wszystkich równaby być musiała. Bez przypuszczenia tedy czczości w rzeczach Materialnych nie można naznaczyć przyczyny, dla
miarą wzięty z wodą, większą od niey ma ciężkość; podobnie złoto iest cięższe od srebra; y toż samo masz rozumieć o innych Materyalnych rzeczach, z sobą co do ciężkości porownanych, a pod iedną miarą czyli kupą wziętych. Gdyby zaś Merkuryusz, woda, złoto, y srebro, rownie pełne były, y żadnych czczości nie miały, rownieby ciężkie bydź musiały. Ponieważ pod rowną kupą, tyleby Merkuryusz miał materyi, co woda, złoto, y srebro; á przeto ciężkość, która iest zawsze proporcyonalna materyi ilkości, w nich wszystkich rownaby bydź musiała. Bez przypuszczenia tedy czczości w rzeczach Materyalnych nie można naznaczyć przyczyny, dla
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 139
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
