zamyka w sobie obszerne Królestwa, Terram firmám, Peruwią, Chlieńskie, Magellańskie, Parakwarią, Brazylią, i ziemię Amazonów. Pierwsze cztery państwa należą do Króla Hiszpańskiego. Brazylia do Luzytańskiego. Peruvia nad inne kraj najbogatszy i najobfitszy. W roku 1595. samego złota na 85. milionów do Hiszpanii z tąd transportowano. Król Peruański Agatualpa Franciszkowi Pizarro Wodzowi Hiszpańskiemu na okup siebie po bitwie przegranej ofiarował pełny pokoj złota dość obszerny, a tylo dwój srebra. Peruani przedtym słońce za Boga czcili, któremu wspaniały Kościół, cały szczerozłotemi blachami obity był wystawiony w mieście Cuzci. Teraz miasto Lima, jest stołeczne Vive Reja Peruańskiego i Arcybiskupa. Obywatelów ma dość
zámyká w sobie obszerne Krolestwá, Terram firmám, Peruwią, Chlieńskie, Mágellańskie, Párakwáryą, Brázylią, y ziemię Amázonow. Pierwsze cztery páństwa náleżą do Krolá Hiszpańskiego. Brázyliá do Luzytáńskiego. Peruvia nád inne kráy náybogatszy y náyobfitszy. W roku 1595. sámego złotá ná 85. millionow do Hiszpánii z tąd tránsportowáno. Krol Peruáński Agátuálpá Fránciszkowi Pizárro Wodzowi Hiszpańskiemu na okup siebie po bitwie przegráney ofiárowáł pełny pokoy złotá dość obszerny, a tylo dwoy srebrá. Peruani przedtym słońce zá Bogá czcili, ktoremu wspániáły Kościoł, cáły szczerozłotemi bláchámi obity był wystáwiony w mieście Cuzci. Teraz miásto Lima, iest stołeczne Vive Reia Peruáńskiego y Arcybiskupá. Obywátelow má dość
Skrót tekstu: BystrzInfGeogr
Strona: Ev
Tytuł:
Informacja geograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Drukarnia:
Drukarnia lubelska Societatis Jesu
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
geografia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
Hiszpanii z tąd transportowano. Król Peruański Agatualpa Franciszkowi Pizarro Wodzowi Hiszpańskiemu na okup siebie po bitwie przegranej ofiarował pełny pokoj złota dość obszerny, a tylo dwój srebra. Peruani przedtym słońce za Boga czcili, któremu wspaniały Kościół, cały szczerozłotemi blachami obity był wystawiony w mieście Cuzci. Teraz miasto Lima, jest stołeczne Vive Reja Peruańskiego i Arcybiskupa. Obywatelów ma dość dowcipnych i do manufaktur sposobnych. A lubo in zona torrida, to jest w podsłonecznym kraju mięszkają, przecięż kompleksyj nie są czarnej, jak w Afryce Murzyni. Liczy Biskupstw na 15. Chileńskie Państwo, obfituje także w złote i srebrne kruszce, wino, miód, strusie. Ziemia
Hiszpánii z tąd tránsportowáno. Krol Peruáński Agátuálpá Fránciszkowi Pizárro Wodzowi Hiszpańskiemu na okup siebie po bitwie przegráney ofiárowáł pełny pokoy złotá dość obszerny, a tylo dwoy srebrá. Peruani przedtym słońce zá Bogá czcili, ktoremu wspániáły Kościoł, cáły szczerozłotemi bláchámi obity był wystáwiony w mieście Cuzci. Teraz miásto Lima, iest stołeczne Vive Reia Peruáńskiego y Arcybiskupá. Obywátelow má dość dowcipnych y do mánufáktur sposobnych. A lubo in zona torrida, to iest w podsłonecznym kráiu mięszkáią, przecięż komplexyi nie są czárney, iák w Afryce Murzyni. Liczy Biskupstw ná 15. Chileńskie Państwo, obfituie tákże w złote y srebrne kruszce, wino, miod, strusie. Ziemia
Skrót tekstu: BystrzInfGeogr
Strona: Ev
Tytuł:
Informacja geograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Drukarnia:
Drukarnia lubelska Societatis Jesu
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
geografia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
tęcza księżyca: powietrze w Bourdeauks.
Rok ten był żyzny w całej Europie.
1600 16 Września: znaczne trzęsienie w Genewie. Ziemia się podniosła na miejscu, gdzie Rodan wychodzi z jeziora, a potym opadła: co sprawiło niejakieś przyjście i odejście wody morzu podobne.
28 Grudnia zorza północa.
Trzęsienie ziemi obaliło wielkie miasto Peruańskie Arequipa nazwane, które już r. 1582, i potym dwa razy r. 1604 i 1725 trzęsieniem ziemi skołatane było.
Przez dwadzieścia dni padając deszcz piasku, i popiołu, okrył ziemię na głębokość czwartej części prętu, gdzie indziej zaś na jeden, i na dwa pręty. Ten deszcz zniszczył zboża, odarł drzewa z
tęcza księżyca: powietrze w Bourdeaux.
Rok ten był zyzny w całey Europie.
1600 16 Września: znaczne trzęsienie w Genewie. Ziemia się podniosła na mieyscu, gdzie Rhodan wychodzi z ieziora, a potym opadła: co sprawiło nieiakieś przyjście y odeyście wody morzu podobne.
28 Grudnia zorza pułnocna.
Trzęsienie ziemi obaliło wielkie miasto Peruańskie Arequipa nazwane, które iuż r. 1582, y potym dwa razy r. 1604 y 1725 trzęsieniem ziemi skołatane było.
Przez dwadzieścia dni padaiąc deszcz piasku, y popiołu, okrył ziemię na głębokość czwartey części prętu, gdzie indziey zaś na ieden, y na dwa pręty. Ten deszcz zniszczył zboża, odarł drzewa z
Skrót tekstu: BohJProg_II
Strona: 96
Tytuł:
Prognostyk Zły czy Dobry Komety Roku 1769 y 1770
Autor:
Jan Bohomolec
Drukarnia:
Drukarnia J.K.M. i Rzeczypospolitej w Kollegium Societatis Jesu
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
literatura faktograficzna
Gatunek:
kroniki, traktaty
Tematyka:
astronomia, historia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1770
Data wydania (nie wcześniej niż):
1770
Data wydania (nie później niż):
1770
Niemczech Rzeka, która z Gór Śląskich wypada REBENZAL zwanych, i z doliny Teufels. Grund, przez Czechy i Saksonie obie, płynie aż pod Hamburg, z tamtąd wiele poformowawszy Insuł, wpada w OCEAN Niemiecki.
AMAZONUM Rzeka, albo Orelchana od Krainy Amazonum w Ameryce wzieła imię, a początek swój z Gór Andes Królestwa Peruańskiego. Według jednych upływa od Wschodu na Zachód mil 4000, według rzetelniejszych, jako to Piotra Hiszpańskiego 1500, a według jeszcze świeższych Relacyj 1600. Szerokość jej gdzie już wpada w Morze, jest na mil Niemieckich 150. Zda się być Morzem wielu Rzekami zebranym, przez cały Kraj Amazenum w Ameryce płynąc.
BORYSTENES, Dniepr
Niemczech Rzeka, ktora z Gor Szląskich wypada REBENZAL zwanych, y z doliny Teuffels. Grund, przez Czechy y Saxonie obie, płynie aż pod Hamburg, z tamtąd wiele poformowawszy Insuł, wpada w OCEAN Niemiecki.
AMAZONUM Rzeka, albo Orelchana od Krainy Amazonum w Ameryce wzieła imie, a początek swoy z Gor Andes Krolestwa Peruańskiego. Według iednych upływa od Wschodu na Zachod mil 4000, według rzetelnieyszych, iako to Piotra Hiszpańskiego 1500, a według ieszcze swieższych Relacyi 1600. Szerokość iey gdzie iuż wpada w Morze, iest na mil Niemieckich 150. Zda się bydź Morzem wielu Rzekami zebranym, przez cały Kray Amazenum w Ameryce płynąc.
BORISTHENES, Dniepr
Skrót tekstu: ChmielAteny_I
Strona: 558
Tytuł:
Nowe Ateny, t. 1
Autor:
Benedykt Chmielowski
Drukarnia:
J.K.M. Collegium Societatis Iesu
Miejsce wydania:
Lwów
Region:
Ziemie Ruskie
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1755
Data wydania (nie wcześniej niż):
1755
Data wydania (nie później niż):
1755
w nocy świeci, że może jechać, pisać, czytać przy nim, jak przy pochodni.
CUNTUR Ptak Zachodniej Indii, alias Ameryki, większy daleko niżeli orzeł, pióra na sobie białe i czarne mający, a pysk tak mocny i twardy, że nim ludzi i woły o ziemię uderza. Wszystko by bydło wyjadły w Peruańskim kraju tamże w Ameryce, gdyby ich więcej było. W Maragnanie są dwa razy większe nad Orła pstrych piór, tak silne, ze całą owcę uniesię: na powietrzu, jako pisze Ionstenus. O Ptakach Historia naturalna.
DROZD to o sobie znajduje addendum, że gnojem swoim klejowatym jak lepem drzewa szpecąc, bywa usidlony;
w nocy swieci, że może iechać, pisać, czytać przy nim, iak przy pochodni.
CUNTUR Ptak Záchodniey Indii, alias Ameryki, większy daleko niżeli orzeł, piora na sobie białe y czarne maiący, á pysk tak mocny y twardy, że nim ludzi y woły o ziemię uderza. Wszystko by bydło wyiadły w Peruańskim kraiu tamże w Ameryce, gdyby ich więcey było. W Maragnanie są dwa razy większe nad Orła pstrych pior, tak silne, ze całą owcę uniesię: na powietrzu, iako pisze Ionstenus. O Ptakach Historya naturalna.
DROZD to o sobie znayduie addendum, że gnoiem swoim kleiowatym iak lepem drzewa szpecąc, bywa usidlony;
Skrót tekstu: ChmielAteny_III
Strona: 292
Tytuł:
Nowe Ateny, t. 3
Autor:
Benedykt Chmielowski
Miejsce wydania:
Lwów
Region:
Ziemie Ruskie
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1754
Data wydania (nie wcześniej niż):
1754
Data wydania (nie później niż):
1754
mocy/ kościół swój? Ale iż przyjdziemy do rzeczy naszej: Od onego czasu/ jako poczęto opowiadać Ewangelią aż do tąd; nic nie było więtszego i dziwniejszego/ jako znalezienie świata nowego/ i nawrócenie tamtych narodów do naszej wiary. A do tak wielkiej i wysokiej odmiany/ P. Bóg sposabiał ludzie nowej Hiszpaniej i Peruańskie/ i insze rozmaitemi sposobami: Naprzód jako dla ułacnienia drogi do kazania Apostołskiego/ uspokoił przez Augusta Cesarza świat pod panowaniem Rzymskim; tak też sporządził to/ żeby Ewangelia poszła na ten drugi świat/ kiedy panowanie Ingi w Peru i Meksykańskie w nowej Hiszpaniej/ przyszło już było do góry/ jakośmy pokazali na swym miejscu
mocy/ kośćioł swoy? Ale iż prziydźiemy do rzeczy nászey: Od onego czásu/ iáko poczęto opowiádáć Ewángelią áż do tąd; nic nie było więtszego y dźiwnieyszego/ iáko ználeźienie świáta nowego/ y náwrocenie támtych narodow do nászey wiáry. A do ták wielkiey y wysokiey odmiány/ P. Bog sposabiał ludźie nowey Hiszpániey y Peruáńskie/ y insze rozmáitemi sposobámi: Naprzod iáko dla vłácnienia drogi do kazánia Apostolskiego/ vspokoił przez Augustá Cesárzá świát pod pánowániem Rzymskim; ták też sporządźił to/ żeby Ewángelia poszłá ná ten drugi świát/ kiedy pánowánie Ingi w Peru y Mexikáńskie w nowey Hiszpániey/ przyszło iuż było do gory/ iákosmy pokazáli ná swym mieyscu
Skrót tekstu: BotŁęczRel_V
Strona: 15
Tytuł:
Relacje powszechne, cz. V
Autor:
Giovanni Botero
Tłumacz:
Paweł Łęczycki
Drukarnia:
Mikołaj Lob
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
literatura faktograficzna
Gatunek:
opisy geograficzne
Tematyka:
egzotyka, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1609
Data wydania (nie wcześniej niż):
1609
Data wydania (nie później niż):
1609
z ludźmi obcują. Toż się może powiedzieć o Cicimechach/ i o inszych podobnych narodach Księgi wtóre. Piątej części, O drugich niektórych sposobnościach.
POmienione rzeczy ułacniły kazanie i nawrócenie Ameryki/ jakby zwierzchownie: powiemy teraz o niektórych inszych dyspositiach żywszych i zewnętrznych. Pierwsza była ciężkie panowanie i jarzmo królów tamtych: abowiem Inga Peruański/ i król Meksykański/ tak barzo uciążali swe poddane/ iż ich nie traktowali jako ludzi/ ale jako bestie; i sami też nie tylo chcieli aby ich czczono jak ludzie/ ale też żeby chwalono jako Bogi. Uciążenia zaś i utrapienia ich mogą się zrozumieć z tych to rzeczy: Nowy Inga nie dziedziczył w żadnej
z ludźmi obcuią. Toż się może powiedźieć o Cicimechách/ y o inszych podobnych narodách Kśięgi wtore. Piątey częśći, O drugich niektorych sposobnośćiách.
POmienione rzeczy vłácniły kazánie y náwrocenie Ameriki/ iákby zwierzchownie: powiemy teraz o niektorych inszych dispositiách żywszych y zewnętrznych. Pierwsza byłá ćięzkie pánowánie y iárzmo krolow támtych: ábowiem Ingá Peruáński/ y krol Mexikáński/ ták bárzo vćiążáli swe poddáne/ iż ich nie tráktowáli iáko ludźi/ ále iáko bestiae; y sámi też nie tylo chćieli áby ich czczono iák ludźie/ ále też żeby chwalono iáko Bogi. Vćiążenia záś y vtrapienia ich mogą się zrozumieć z tych to rzeczy: Nowy Ingá nie dźiedźiczył w żadney
Skrót tekstu: BotŁęczRel_V
Strona: 20
Tytuł:
Relacje powszechne, cz. V
Autor:
Giovanni Botero
Tłumacz:
Paweł Łęczycki
Drukarnia:
Mikołaj Lob
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
literatura faktograficzna
Gatunek:
opisy geograficzne
Tematyka:
egzotyka, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1609
Data wydania (nie wcześniej niż):
1609
Data wydania (nie później niż):
1609
któryby pilniej przestrzegał obrządków/ i zachował cerymonie, i uporniejszy był w swych opiniach/ jako Żydowie: a w Peru też nie było inszego narodu/ któryby je wojną miał scisnąć/ abo obcowaniem swym popsować. Księgi wtóre. Piątej części,
Ale wroćmi się skądeśmy wyszli: Daleko zaś więtsza ciężkość była ludziom Peruańskim; iż powinni byli wydawać dzieci swe/ aby były ofiarowane dla zdrowia/ i dla szczęśliwego powodzenia spraw Ingi; także dopuszczać grześć samych siebie przy śmierci jego i Caciquów. Gdy był umarł Guajnacapa/ zabito było 1000. osób z jego familii/ i z nim pochowane są/ aby mu byli służyli na drugim świecie.
ktoryby pilniey przestrzegał obrządkow/ y záchował caerimoniae, y vpornieyszy był w swych opiniách/ iáko Zydowie: á w Peru też nie było inszego narodu/ ktoryby ie woyną miał zćisnąć/ ábo obcowániem swym popsowáć. Kśięgi wtore. Piątey częśći,
Ale wroćmi się skądesmy wyszli: Dáleko záś więtsza ćiężkość byłá ludźiom Peruáńskim; iż powinni byli wydáwáć dźieći swe/ áby były ofiárowáne dla zdrowia/ y dla sczęśliwego powodzenia spraw Ingi; tákże dopusczáć grześć sámych śiebie przy śmierći iego y Cáciquow. Gdy był vmárł Guáynácápá/ zábito było 1000. osob z iego fámiliey/ y z nim pochowáne są/ áby mu byli służyli ná drugim świećie.
Skrót tekstu: BotŁęczRel_V
Strona: 22
Tytuł:
Relacje powszechne, cz. V
Autor:
Giovanni Botero
Tłumacz:
Paweł Łęczycki
Drukarnia:
Mikołaj Lob
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
literatura faktograficzna
Gatunek:
opisy geograficzne
Tematyka:
egzotyka, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1609
Data wydania (nie wcześniej niż):
1609
Data wydania (nie później niż):
1609
: Castigo corpus meum, et in seruitutem redigo, ne fortè cùm aliis praedicauero, ipse reprobus efficiar.
Z drugiej strony/ pierwszy który na kazanie Ewangeliej ś. wszedł do Peru z zakonu Ojców Dominikanów był F. Vincentius de Valuerde, będąc też Vikaryim Papieskim/ i Biskupem tamtego królestwa. A potym gdy już posiędziono Peruańskie Państwo/ Joannes Solanus był Biskupem w Cuzco/ Jeronymus de Loaisa Arcybiskupem Limy/ Tomas de Z. Martino Biskupem Plate, wszyscy Dominikani: ale nasławniejszmi miedzy nimi był F. Tomas, bo długi czas mieszkał w Peru/ i wiele tam kościołów pobudował; wiele rzeczy pobożnych postanowił: wiele ludzi nawrócił/ a zwłaszcza w
: Castigo corpus meum, et in seruitutem redigo, ne fortè cùm aliis praedicauero, ipse reprobus efficiar.
Z drugiey strony/ pierwszy ktory ná kazánie Ewángeliey ś. wszedł do Peru z zakonu Oycow Dominikanow był F. Vincentius de Valuerde, będąc też Vikáriim Papieskim/ y Biskupem támtego krolestwá. A potym gdy iuż pośiędźiono Peruáńskie Páństwo/ Ioánnes Solanus był Biskupem w Cuzco/ Ieronymus de Loáisá Arcibiskupem Limy/ Thomás de S. Martino Biskupem Plátae, wszyscy Dominikani: ále nasławnieyszmi miedzy nimi był F. Thomas, bo długi czás mieszkał w Peru/ y wiele tám kośćiołow pobudował; wiele rzeczy pobożnych postánowił: wiele ludźi náwroćił/ á zwłasczá w
Skrót tekstu: BotŁęczRel_V
Strona: 43
Tytuł:
Relacje powszechne, cz. V
Autor:
Giovanni Botero
Tłumacz:
Paweł Łęczycki
Drukarnia:
Mikołaj Lob
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
literatura faktograficzna
Gatunek:
opisy geograficzne
Tematyka:
egzotyka, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1609
Data wydania (nie wcześniej niż):
1609
Data wydania (nie później niż):
1609
Piątej części, Księgi trzecie.
Z pomienionych rzeczy łacno poznać/ iż Barbarowie nie mogą pojmować rzeczy niebieskich ze dwu przyczyn: Naprzód dla dzikości/ i dla bestialstwa; potym dla nikczemności/ i tępości. Tamta panuje w Cicimechach/ w Brasilu/ i u Karybów; ta zaś na wyspach Barlouento, Salomonis, po dolinach Peruańskich/ i po inszych miejscach. Przetoż sprawa ta Religii szczepienia/ nie jednako się ma prowadzić wszędzie. Pewna to rzecz jest/ iż Biskup Rzymski i jego następcy winni się starać/ aby Ewangelia Chrystusowa była opowiadana po wszytkim świecie/ i żeby po wszytkich krainach dał się poczuwać dźwięk ich/ i po granicach ziemskich słowa
Piątey częśći, Kśięgi trzećie.
Z pomienionych rzeczy łácno poznáć/ iż Bárbárowie nie mogą poymowáć rzeczy niebieskich ze dwu przyczyn: Naprzod dla dźikośći/ y dla bestyálstwá; potym dla nikczemnośći/ y tępośći. Támtá pánuie w Cicimechách/ w Brásilu/ y v Káribow; tá záś ná wyspách Barlouento, Salomonis, po dolinách Peruáńskich/ y po inszych mieyscách. Przetoż spráwá tá Religiey sczepienia/ nie iednáko się ma prowádźić wszędzie. Pewna to rzecz iest/ iż Biskup Rzymski y iego następcy winni się stáráć/ áby Ewángelia Chrystusowá byłá opowiádána po wszytkim swiećie/ y żeby po wszytkich kráinách dał się poczuwáć dźwięk ich/ y po gránicách źiemskich słowá
Skrót tekstu: BotŁęczRel_V
Strona: 57
Tytuł:
Relacje powszechne, cz. V
Autor:
Giovanni Botero
Tłumacz:
Paweł Łęczycki
Drukarnia:
Mikołaj Lob
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
literatura faktograficzna
Gatunek:
opisy geograficzne
Tematyka:
egzotyka, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1609
Data wydania (nie wcześniej niż):
1609
Data wydania (nie później niż):
1609
