krwie co naświeższej/ i to dystylować z Balneum maris z Alembiku szklanego/ tej wodki po cztery łyżki na raz choremu pić dawać. Rannym
Rannym trunek barzo osobliwy/ który cały rok bez skazy/ i wywietrzenia chować może/ miasto Syropu rannym należącego: Wziąć ziela Biedrzeńcowego sześć garści/ Zanklu cztery/ Gęsiego poleju abo Pieniężniku/ Tranku abo Prosianej włoci/ Barwinku/ po trzy garści/ Naparstnice/ Kosztywału/ Muszterza abo Muszcu błękitnego kwiatu/ to jest samca/ po dwu garści/ Kurzego ziela i z korzeniem/ Języczków abo Babki wąskiej/ Nasięźrzału ziela samego bez korzenia/ Pięciorniku wielkiego i mniejszego po półtorej garści/ Pigwowego drzewa liścia/ Koczanków
krwie co naświeższey/ y to distyllowáć z Balneum maris z Alembiku śklánego/ tey wodki po cztery łyszki ná raz choremu pić dáwáć. Ránnjm
Ránnym trunek bárzo osobliwy/ ktory cáły rok bez skázy/ y wywietrzenia chowáć może/ miásto Syropu ránnym należącego: Wźiąć źiela Biedrzeńcowego sześć garśći/ Zánklu cztery/ Gęśiego poleiu ábo Pieniężniku/ Tranku ábo Prośiáney włoći/ Bárwinku/ po trzy garśći/ Napárstnice/ Kosztywału/ Muszterza ábo Muszcu błękitnego kwiátu/ to iest samcá/ po dwu garśći/ Kurzego źiela y z korzeniem/ Ięzyczkow ábo Bábki wąskiey/ Náśięźrzału źiela samego bez korzenia/ Pięćiorniku wielkiego y mnieyszego po połtorey garśći/ Pigwowego drzewá lisćia/ Koczánkow
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 72
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
w miedzianej Patelli przez ośm dni: bo zatym stanie się zielony/ i moc więtszą weźmie od miedzi/ do wychędożania. Tak kosztowny Balsam/ albo Olej/ do rozmaitych ran będziesz mieć. Księgi Pierwsze. Plastr z Zanklu niepospolity. Emplastrum.
Weźmi świeżo zielonego liścia/ i z młodym kłączem Zanklowym/ łotów szesnaście/ Pieniężniku/ Babki liścia/ Pięciorniku/ Szałwiowego liścia/ Gruszczyczki/ Głowienek/ Przetarzniku/ albo Weroniki/ po ośmi łotów. Te zioła wszystkie mają być świeżozielone: Wszystkie drobno posiekawszy/ ze trzema funty kupieckimi świeżego Masła/ bez soli/ utłuc w Moździerzu/ wina funt/ według wagi/ przylawszy/ i smażyć to w Patelli
w miedźiáney Pátelli przez ośm dni: bo zátym stánie sie źielony/ y moc więtszą weźmie od miedźi/ do wychędożánia. Ták kosztowny Bálsam/ álbo Oley/ do rozmáitych ran będźiesz mieć. Kśięgi Pierwsze. Plastr z Zánklu niepospolity. Emplastrum.
Weźmi świeżo źielonego liśćia/ y z młodym kłączem Zánklowym/ łotow szesnaśćie/ Pieniężniku/ Babki liśćia/ Pięćiorniku/ Száłwiowego liśćia/ Grusczycżki/ Głowienek/ Przetárzniku/ álbo Weroniki/ po ośmi łotow. Te źiołá wszystkie máią być świeżoźielone: Wszystkie drobno pośiekawszy/ ze trzemá funty kupieckimi świeżego Másłá/ bez soli/ vtłuc w Możdżerzu/ winá funt/ według wagi/ przylawszy/ y smáżyć to w Pátelli
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 250
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
. Trzeci nagorzej i nasprosniej/ którzy Pępawę/ albo Kurze ziele/ (Tormentillam Łacinnicy zowią/) chcą mieć własny Pięciornik starodawnych Zielopisów. Których to mniemanie tak prawdziwe jest/ jako pięć jest siedmią/ a siedm jest piącią. Musieli ci przez wszystek czas żywota swego niewidać/ ani Pięciorniku/ ani Kurzego ziela. Pieniężnik albo Gęsi Polej/ Rozdział 87.
Numularia. Hirundinaria. Serpentaria. Centummorbia. Pfennigkrant. Egelkraut. Schlangenkraut
DWój Pieniężnik/ albo Gęsi Polej/ który też Spiwrzodem i Stowrzodem drudzy z naszych mianują wielki i mały. Wielki korzonków jest drobnych/ cieniuczkich/ z niewielu odnóżek/ z których wiele subtelnych roszczek wyrasta Te miedzy trawą
. Trzeći nagorzey y nasprosniey/ ktorzy Pępáwę/ álbo Kurze źiele/ (Tormentillam Láćinnicy zowią/) chcą mieć własny Pięćiornik stárodawnych Zielopisow. Ktorych to mniemánie ták prawdźiwe iest/ iáko pięć iest śiedmią/ á śiedm iest piąćią. Muśieli ći przez wszystek czás żywotá swego niewidáć/ áni Pięćiorniku/ áni Kurzego źiela. Pieniężnik álbo Gęśi Poley/ Rozdźiał 87.
Numularia. Hirundinaria. Serpentaria. Centummorbia. Pfennigkrant. Egelkraut. Schlangenkraut
DWoy Pieniężnik/ álbo Gęśi Poley/ ktory też Spiwrzodem y Stowrzodem drudzy z nászych miánuią wielki y máły. Wielki korzonkow iest drobnych/ ćieniuczkich/ z niewielu odnożek/ z ktorych wiele subtelnych rosczek wyrasta Te miedzy trawą
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 301
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Pięciornik starodawnych Zielopisów. Których to mniemanie tak prawdziwe jest/ jako pięć jest siedmią/ a siedm jest piącią. Musieli ci przez wszystek czas żywota swego niewidać/ ani Pięciorniku/ ani Kurzego ziela. Pieniężnik albo Gęsi Polej/ Rozdział 87.
Numularia. Hirundinaria. Serpentaria. Centummorbia. Pfennigkrant. Egelkraut. Schlangenkraut
DWój Pieniężnik/ albo Gęsi Polej/ który też Spiwrzodem i Stowrzodem drudzy z naszych mianują wielki i mały. Wielki korzonków jest drobnych/ cieniuczkich/ z niewielu odnóżek/ z których wiele subtelnych roszczek wyrasta Te miedzy trawą i innymi zioła po ziemi rozkłada/ pnąc się jako wąż. Skąd i od Łacinników Serpenteria, i od niektórych narodów
Pięćiornik stárodawnych Zielopisow. Ktorych to mniemánie ták prawdźiwe iest/ iáko pięć iest śiedmią/ á śiedm iest piąćią. Muśieli ći przez wszystek czás żywotá swego niewidáć/ áni Pięćiorniku/ áni Kurzego źiela. Pieniężnik álbo Gęśi Poley/ Rozdźiał 87.
Numularia. Hirundinaria. Serpentaria. Centummorbia. Pfennigkrant. Egelkraut. Schlangenkraut
DWoy Pieniężnik/ álbo Gęśi Poley/ ktory też Spiwrzodem y Stowrzodem drudzy z nászych miánuią wielki y máły. Wielki korzonkow iest drobnych/ ćieniuczkich/ z niewielu odnożek/ z ktorych wiele subtelnych rosczek wyrasta Te miedzy trawą y innymi źioły po źiemi roskłáda/ pnąc się iáko wąż. Skąd y od Láćinnikow Serpenteria, y od niektorych narodow
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 301
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
. Ma co spodku tychże listeczków małe witeczki/ cienkie/ jako niteczki/ którymi ziemie chwyta/ i do niej się przywięzuje. Ten ma listki obszerne/ poprzecz na palec/ albo poprzeczny palec/ pod czas szersze/ żyłowate/ zielone/ i jako Pieniążki okrągłe: od czego tak u Łacinników/ jako u nas Pieniężnikiem rzeczony. Miedzy liściem/ a rosczkami/ na małych stopkach/ żółte kwiatki łsniące/ i na pozór wdzięczne. Po których okwitnieniu znajduje się nasienie w łupinkach drobne/ ciemno rumiane. Drugi pierwszemu wewszem podobny/ tylko we wszytkim mniejszy i drobniejszy/ oba tak w zimie jako Lecie zielenieją. Zielnik D. Simona Syreniusa
. Ma co spodku tychże listeczkow máłe witeczki/ ćienkie/ iáko niteczki/ ktorymi źiemie chwyta/ y do niey się przywięzuie. Ten ma listki obszerne/ poprzecz ná pálec/ álbo poprzeczny pálec/ pod czás szersze/ żyłowáte/ źielone/ y iáko Pieniążki okrągłe: od czego ták v Láćinnikow/ iáko v nas Pieniężnikiem rzeczony. Miedzy liśćiem/ á rosczkámi/ ná máłych stopkách/ żołte kwiatki łsniące/ y ná pozor wdźięczne. Po ktorych okwitnieniu znáyduie się naśienie w łupinkách drobne/ ćiemno rumiáne. Drugi pierwszemu wewszem podobny/ tylko we wszytkim mnieyszy y drobnieyszy/ obá ták w źimie iáko Lećie źielenieią. Zielnik D. Simona Syreniusá
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 302
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Maju się z ziemie pokazuje/ w Kwietniu i w Czerwcu kwitnie: którego też czasu ma być zbierany i suszony. Przyrodzenie.
WYsusza na końcu wtórego stopnia/ a na początku trzeciego zwiera/ stwierdza/ spaja/ zawściąga. Co się z jego smaku baczyć może. Moc i skutki. Wnętrznym i zwierzchnym dolegliwościom służy.
Pieniężnik nie tylko zwierzchownym niedostatkom na ciele/ ale i wnętrznym jest wielce użyteczny. Jako Płucom owrzedziałym.
Płucom owrzedziałym i zranionym w sycie miodowej warzony/ wielkim jest lekarstwem (Fuch.) Item.
Item, W wodzie albo w sycie miodowej z Kosztywałem i z Głowienkami/ a trunkiem rano i na noc przez kilka czasów używany
Máiu się z źiemie pokázuie/ w Kwietniu y w Czerwcu kwitnie: ktorego też czásu ma bydź zbierány y suszony. Przyrodzenie.
WYsusza ná końcu wtorego stopniá/ á ná początku trzećiego zwiera/ stwierdza/ spaia/ záwśćiąga. Co się z iego smáku baczyć może. Moc y skutki. Wnętrznym y zwierzchnym dolegliwośćiom służy.
Pieniężnik nie tylko zwierzchownym niedostátkom ná ćiele/ ále y wnętrznym iest wielce vżyteczny. Iáko Płucom owrzedźiáłym.
Płucom owrzedźiáłym y zránionym w syćie miodowey wárzony/ wielkim iest lekárstwem (Fuch.) Item.
Item, W wodźie álbo w syćie miodowey z Kosztywałem y z Głowienkámi/ á trunkiem ráno y ná noc przez kilká czásow vżywány
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 302
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
kłotym.
Rany świeżo cięte i sztychowe/ także go z kwieciem i ze wszytkim tłukąc i przykladając/ potężnie zawiera i leczy. Item.
Sok też czyni co i ziele jego/ puszczając go w rany/ abo flejtuchy w ciepłym maczać a w nie kłaść może zwierzchu samym zielem świeżym utłukszy go plastrować. Sok z Pieniężniku. Succus Numislariae.
Może być snadnie sok z tego wszytkiego ziela wyprasowany tak jako z piołynu. Ten do wszytkich pomienionych chorób/ tak jako samo ziele jest przygodny. Księgi Pierwsze. Czerwonce.
Czerwoną ciekączkę tym sposobem leczy. Wziąć cukru Rożanego cztery łoty. konfektu Pigwowego trzy łoty. Soku Pieniężnikowego łot. Cukru Borakowego dwa
kłotym.
Rány świeżo ćięte y sztychowe/ tákże go z kwiećiem y ze wszytkim tłukąc y przykládáiąc/ potężnie záwiera y leczy. Item.
Sok też czyni co y źiele iego/ pusczáiąc go w rány/ ábo fleytuchy w ćiepłym maczáć á w nie kłáść może zwierzchu sámym źielem świeżym vtłukszy go plastrowáć. Sok z Pieniężniku. Succus Numislariae.
Może bydź snádnie sok z tego wszytkiego źiela wyprásowány ták iáko z piołynu. Ten do wszytkich pomienionych chorob/ ták iáko sámo źiele iest przygodny. Kśięgi Pierwsze. Czerwonce.
Czerwoną ćiekączkę tym sposobem leczy. Wźiąć cukru Rożáne^o^ cztery łoty. konfektu Pigwoweg^o^ trzy łoty. Soku Pieniężnikowego łot. Cukru Borákoweg^o^ dwá
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 302
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Wątrobie gorącej. Nyrkom zapalonym.
Zbytnia gorącość Wątroby/ Żołądka/ i Nerek zapalenie. gasi/ i vźmierza/ używając jej trunkiem. Kiszkom wygryzłym i zranionym
Kiszkom rannym/ i słoną a ostrą flegmą wyjadłym i wygryzłym/ pijąc jest użyteczna. Także Klisterą ciepło daną. Rozsądek.
To ziele ma u nas nazwiska rozmaite. Pieniężnik że listeczki ma jako pieniąszki małe. Spiwrzód/ abo Stowrzodowiec/ iż ma wielkie zalecenie do gojenia rozmaitych wrzodów/ tak wnętrznych jako zwierzchnich. Co się z opisania skutków jego baczyć może. Wężownikiem/ że wężowie i gadzina będąc zraniona/ nim się leczy. Ale też iż się po ziemi pnąc miedzy zioła/ wije jako
Wątrobie gorącey. Nyrkom zápalonym.
Zbytnia gorącość Wątroby/ Zołądká/ y Nyrek zápalenie. gáśi/ y vźmierza/ vżywáiąc iey trunkiem. Kiszkom wygryzłym y zránionym
Kiszkom ránnym/ y słoną á ostrą flágmą wyiádłym y wygryzłym/ piiąc iest vżyteczna. Tákże Klisterą ćiepło daną. Rozsądek.
To źiele ma v nas názwiská rozmáite. Pieniężnik że listeczki ma iáko pieniąszki máłe. Spiwrzod/ ábo Stowrzodowiec/ iż ma wielkie zálecenie do goienia rozmáitych wrzodow/ ták wnętrznych iáko zwierzchnich. Co się z opisánia skutkow iego baczyć może. Wężownikiem/ że wężowie y gádźiná będąc zrániona/ nim się leczy. Ale też iż się po źiemi pnąc miedzy źioły/ wiie iáko
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 303
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Barwierze do ran używają tego ziela szczęśliwie/ tak do maści i plastrów/ jako do trunku rannym. Potężnie abowiem rany tak zwierzchne jako i wnętrzne leczy. Trunek rannym.
Może też trunek tak samego tego ziela jako i z innymi/ do tej potrzeby być czyniony/ w winie warząc z Zanklem/ z Jabłonką/ z Pieniężnikiem/ z Głowienkami/ z Niedośpiałkiem/ Babką/ i innymi podobnemi zioła/ chocia i w wodzie/ według upodobania każdego. Czerwonce.
Czerwoną biegunkę zawściąga. Także Ciekączki inne hamuje/ warząc bądź w winie czerwonym/ bądź w wodzie/ a tej juchy raz i trzy przez dzień trunkiem/ przez kilka czasów używać. Także
Bárwierze do ran vżywáią tego źiela sczęśliwie/ ták do máśći y plastrow/ iáko do trunku ránnym. Potężnie ábowiem rány ták zwierzchne iáko y wnętrzne leczy. Trunek ránnym.
Może też trunek ták sámego tego źiela iáko y z innymi/ do tey potrzeby bydź czyniony/ w winie wárząc z Zánklem/ z Iábłonką/ z Pieniężnikiem/ z Głowienkámi/ z Niedośpiałkiem/ Bábką/ y innymi podobnemi źioły/ choćia y w wodźie/ według vpodobánia káżdego. Czerwonce.
Czerwoną biegunkę záwśćiąga. Tákże Ciekączki inne hámuie/ wárząc bądź w winie czerwonym/ bądź w wodźie/ á tey iuchy raz y trzy przez dźień trunkiem/ przez kilká czásow vżywáć. Tákże
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 306
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
