.
Wtóry Sadziec kwiatu żółtego/ także jako pierwszy wszelakim wątrąbnym niedostatkom służy/ jedno nie tak potężnie posila wątrobę/ bo namniej w sobie nie ma stwierdzającej mocy. Jednak do ran/ sadzeli/ i innych wyższej pomienionych dolegliwości barzo służy. Także przepuklinom/ wziąwszy go pułtory garści Podróżniku z kwieciem/ Kurzego ziela po garści/ Przywrotniku garść: Koszyczka/ Bukwice białej/ abo radniej żółtej/ którą Kluczami świętego Piotra zowią/ Przymiotowego ziela/ które też Starcem drudzy zowią/ i z korzeniem/ abo Góryczki wielkiej ziela/ i korzenia Góryczki mniejszej/ ziela Orlikowego/ albo Cynowodu/ po pół garści. To wszytko posiekać/ na to wina białego/ abo
.
Wtory Sadźiec kwiátu żołtego/ tákże iáko pierwszy wszelákim wątrąbnym niedostátkom służy/ iedno nie ták potężnie pośila wątrobę/ bo namniey w sobie nie ma ztwierdzáiącey mocy. Iednák do rán/ sádzeli/ y innych wysszey pomienionych dolegliwośći bárzo służy. Tákże przepuklinom/ wźiąwszy go pułtory gárści Podrożniku z kwiećiem/ Kurzego źiela po gárśći/ Przywrotniku garść: Koszyczká/ Bukwice białey/ ábo rádniey żołtey/ ktorą Kluczámi świętego Piotrá zowią/ Przymiotowego źiela/ ktore też Stárcem drudzy zowią/ y z korzeniem/ ábo Goryczki wielkiey źiela/ y korzenia Goryczki mnieyszey/ źiela Orlikowego/ álbo Cynowodu/ po puł gárśći. To wszytko pośiekáć/ ná to winá białego/ ábo
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 283
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
/ na proch miałko utarte/ a z winem pite. Mocz zatrzymany/ abo ciężko odchodzący/ potężnie/ i wielkim pędem wywodzi. Rozsądek.
O tym zielu nic nam Dioscorydes nie zostawił/ ani Galenus. Pośledniejszy/ tylko z pewnego skutków doświadczenia/ to nam podali. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Przywrot/ abo Przywrotnik. Rozdz. 99.
Alchimilla, vel Pes Leonis. Stellaria. Synnaw. Löwentappen. Löwensuß/ Vnser Frawen mantel. Omkraut.
PRzywrot abo Przywrotnik/ który Gwiazdkami i Gwiazdoszem od podobieństwa/ które jego kwiatki mają/ może być nazwany/ ma korzeń na palec wzmiąsz i wdłuż/ zwierzchu czarny/ wewnątrz żółtawy/
/ ná proch miáłko vtárte/ á z winem pite. Mocz zátrzymány/ ábo ćięszko odchodzący/ potężnie/ y wielkim pędem wywodźi. Rozsądek.
O tym źielu nic nam Dyoscorides nie zostáwił/ áni Galenus. Poślednieyszy/ tylko z pewnego skutkow doświádczenia/ to nam podáli. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Przywrot/ ábo Przywrotnik. Rozdź. 99.
Alchimilla, vel Pes Leonis. Stellaria. Synnaw. Löwentappen. Löwensuß/ Vnser Frawen mantel. Omkraut.
PRzywrot ábo Przywrotnik/ ktory Gwiazdkámi y Gwiázdoszem od podobieństwá/ ktore iego kwiatki máią/ może bydź názwány/ ma korzeń ná pálec wzmiąsz y wdłuż/ zwierzchu czarny/ wewnątrz żołtáwy/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 326
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
tym zielu nic nam Dioscorydes nie zostawił/ ani Galenus. Pośledniejszy/ tylko z pewnego skutków doświadczenia/ to nam podali. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Przywrot/ abo Przywrotnik. Rozdz. 99.
Alchimilla, vel Pes Leonis. Stellaria. Synnaw. Löwentappen. Löwensuß/ Vnser Frawen mantel. Omkraut.
PRzywrot abo Przywrotnik/ który Gwiazdkami i Gwiazdoszem od podobieństwa/ które jego kwiatki mają/ może być nazwany/ ma korzeń na palec wzmiąsz i wdłuż/ zwierzchu czarny/ wewnątrz żółtawy/ twardy i zdrewniały/ od siebie wiele innych korzanków włosienkowatych puszczający. Smaku gorzkiego/ przykrego/ i cirpkiego/ z niejakim znacznym stwierdzeniem. Liście okrągłe jako
tym źielu nic nam Dyoscorides nie zostáwił/ áni Galenus. Poślednieyszy/ tylko z pewnego skutkow doświádczenia/ to nam podáli. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Przywrot/ ábo Przywrotnik. Rozdź. 99.
Alchimilla, vel Pes Leonis. Stellaria. Synnaw. Löwentappen. Löwensuß/ Vnser Frawen mantel. Omkraut.
PRzywrot ábo Przywrotnik/ ktory Gwiazdkámi y Gwiázdoszem od podobieństwá/ ktore iego kwiatki máią/ może bydź názwány/ ma korzeń ná pálec wzmiąsz y wdłuż/ zwierzchu czarny/ wewnątrz żołtáwy/ twárdy y zdrewniáły/ od śiebie wiele innych korzankow włośienkowátych pusczáiący. Smáku gorzkiego/ przykrego/ y ćirpkiego/ z nieiákim znácznym stwierdzeniem. Liśćie okrągłe iáko
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 326
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
trzy poranki porządnie po sześci abo siedmi łyżkach używany. Dnia czwartego choremu dać zaciąć żyłą główną u pięści. Ale to tylko tym służy/ którzyby dopiero pierwszy raz to mieli: zastarzałemu i zawziętemu temuż złemu mało co pomoże. Tok zbytni z ran krwawy.
Tok krwie zbytni z ran zastanawia/ wziąwszy Zanklu/ Przywrotniku/ Złomignatu/ Glist ziemnych co nadłusszych/ i namięszejszych po garści. Posiekać wszystko/ w pułgarnca wody dżdżowej do połowice wywrzenia warzyć/ przecedzić/ a co namocniej wyżąć/ abo wyprasować. Wygniotki na rany ciepło przykładać. A to co się przecedziło choremu po sześci łyżek pić dawać/ krew zbytnią z ran płynącą zastanawia/
trzy poránki porządnie po sześći ábo śiedmi łyszkách vżywány. Dniá czwártego choremu dáć záćiąć żyłą głowną v pięśći. Ale to tylko tym służy/ ktorzyby dopiero pierwszy raz to mieli: zástárzáłemu y záwźiętemu temuż złemu máło co pomoże. Tok zbytni z ran krwáwy.
Tok krwie zbytni z ran zástánáwia/ wźiąwszy Zánklu/ Przywrotniku/ Złomignatu/ Glist źiemnych co nadłusszych/ y námięszeyszych po gárśći. Pośiekáć wszystko/ w pułgárncá wody dżdżowey do połowice wywrzenia wárzyć/ przecedźić/ á co namocniey wyżąć/ ábo wyprásowáć. Wygniotki ná rány ćiepło przykłádáć. A to co się przecedźiło choremu po sześći łyżek pić dáwáć/ kreẃ zbytnią z ran płynącą zástánawia/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 327
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
połowice wywrzenia warzyć/ przecedzić/ a co namocniej wyżąć/ abo wyprasować. Wygniotki na rany ciepło przykładać. A to co się przecedziło choremu po sześci łyżek pić dawać/ krew zbytnią z ran płynącą zastanawia/ a onę spaja i goi. Krwi skrzepłej wewnątrz.
Krew wewnątrzu zbiegłą i zsiadłą rozprawuje i wywodzi/ wziąć Przywrotniku/ Pietruszki zielonej/ włoskiego Kopru zielonego/ Szałwiej po garści/ Isopu/ Omanu korzenia/ nasienia Anyżowego/ nasienia Kopru włoskiego/ po dwu łotów/ posiekać drobno i w wodzie warzyć do wywrzenia trzeciej części/ a każdym razem po kwaterce ciepło choremu pić dwie abo trzy godzinie przed oboim jedzeniem dawać/ abo kładąc się spać
połowice wywrzenia wárzyć/ przecedźić/ á co namocniey wyżąć/ ábo wyprásowáć. Wygniotki ná rány ćiepło przykłádáć. A to co się przecedźiło choremu po sześći łyżek pić dáwáć/ kreẃ zbytnią z ran płynącą zástánawia/ á onę spaia y goi. Krwi skrzepłey wewnątrz.
Kreẃ wewnątrzu zbiegłą y zśiádłą rospráwuie y wywodźi/ wźiąć Przywrotniku/ Pietruszki źieloney/ włoskiego Kopru źielonego/ Szałwiey po gárśći/ Isopu/ Ománu korzenia/ naśienia Anyżowego/ naśienia Kopru włoskiego/ po dwu łotow/ pośiekáć drobno y w wodźie wárzyć do wywrzenia trzećiey częśći/ á káżdym rázem po kwáterce ćiepło choremu pić dwie ábo trzy godźinie przed oboim iedzeniem dáwáć/ ábo kłádąc się spáć
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 327
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
zbytnie wielkim.
Piersiom Białogłowskim zbytnie wielkim i rozwiezłym/ odwisłym/ i osłabiałym/ jest osobliwą pomocą: wziąć go z garść ze trzy/ a w wodzie dżdżowej do połowice wywrzenia warzyć/ i w tej wodzie ciepłej płaty maczać/ a w tąż na odmiany na takowe piersi przykładać. Jeszcze to potężniej będzie: Wziąć Przywrotniku ze trzy garści/ Przęsłki pułtrzeci garści/ albo z pułtory. Roży czerwonej suchej garść. Soku z Podrostu/ Hypotistidem Grekowie zowią. Hałunu po dwu łotu. To wszystko w pułgarncu wody dżdżowej warzyć do połowice/ i w tym płaty maczać/ a na piersi przykładać. Też sam sok z tegoż ziela/ i
zbytnie wielkim.
Pierśiom Biáłogłowskim zbytnie wielkim y rozwiezłym/ odwisłym/ y osłábiáłym/ iest osobliwą pomocą: wźiąć go z garść ze trzy/ á w wodźie dżdżowey do połowice wywrzenia wárzyć/ y w tey wodźie ćiepłey płáty maczáć/ á w tąż ná odmiány ná tákowe pierśi przykłádáć. Iescze to potężniey będźie: Wźiąć Przywrotniku ze trzy garśći/ Przęsłki pułtrzeći gársći/ álbo z pułtory. Roży czerwoney suchey garść. Soku z Podrostu/ Hypotistidem Grekowie zowią. Háłunu po dwu łotu. To wszystko w pułgárncu wody dżdżowey wárzyć do połowice/ y w tym płáty maczáć/ á ná pierśi przykłádáć. Też sam sok z tegoż źiela/ y
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 328
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
wymywać. końskiemu sadnu.
Sadna/ sadzele/ i rany końskie leczy/ juchą tegoż ziela warzonego wymywając czterykroć każdego dnia. Koniom w ranach dziwe mięso trawi.
Koniom dziwe mięso w ranach trawi. Przywrotu wziąć ze cztery łoty. Grynszpanu dwa łoty. To wszystko co namielej utrzeć/ a tym zasypować. Wodka z Przywrotniku wyciagniona. Aqua Alchimillae.
W Czerwcu/ abo gdy kwiatu pełnego jest/ czas do styllowania tej wodki naprzystojniejszy bywa; biorąc ziele to ze wszystkim/ to jest/ z liściem/ z korzeniem/ z kłączem/ z kwieciem/ i z nasieniem młodym niedostałym. A posiekawszy go drobno/ z Balneum maris dystylowac. Dystylowaną
wymywáć. końskiemu sádnu.
Sádná/ sadzele/ y rány końskie leczy/ iuchą tegoż źiela wárzonego wymywáiąc czterykroć káżdego dniá. Koniom w ránách dźiwe mięso trawi.
Koniom dźiwe mięso w ránách trawi. Przywrotu wźiąć ze cztery łoty. Grynszpanu dwá łoty. To wszystko co namieley vtrzeć/ á tym zásypowáć. Wodká z Przywrotniku wyćiagniona. Aqua Alchimillae.
W Czerwcu/ ábo gdy kwiátu pełnego iest/ czás do styllowánia tey wodki naprzystoynieyszy bywa; biorąc źiele to ze wszystkim/ to iest/ z liśćiem/ z korzeniem/ z kłączem/ z kwieciem/ y z naśieniem młodym niedostáłym. A pośiekawszy go drobno/ z Balneum maris dystyllowác. Dystyllowáną
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 328
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
/ czyni je skromne i tęgie. Przymiotom ognistym.
Przymioty ogniste w ranach/ i w bolączkach wyciąga/ chustami także/ abo płaty w niej obmaczanymi okładając. Ranom w gardle.
Rany w gardle i dziury/ Gnilcu.
Gnilec w uściech goi/ często nią płocząc i charkanie/ albo gargaryzmy ciepło czyniąc. Wino z Przywrotniku. Vinum ex Alchimilla.
W Jesieni gdy wina prasują/ abo tłoczą/ czynią z Przywrotem wino/ dla ludzi rannych i dla innych potrzeb/ tym spobem jako z innymi zioła/ o czym się już przed tym wielekroć powiedziało. A nietylko z samym Przywrotem/ ale i innych rzeczy może do tego przywziąć. Jako
/ czyni ie skromne y tęgie. Przymiotom ognistym.
Przymioty ogniste w ránách/ y w bolączkách wyćiąga/ chustámi tákże/ ábo płáty w niey obmaczánymi okłádáiąc. Ránom w gárdle.
Rány w gárdle y dźiury/ Gnilcu.
Gnilec w vśćiech goi/ często nią płocząc y chárkánie/ álbo gárgaryzmy ćiepło czyniąc. Wino z Przywrotniku. Vinum ex Alchimilla.
W Ieśieni gdy winá prásuią/ ábo tłoczą/ czynią z Przywrotem wino/ dla ludźi ránnych y dla innych potrzeb/ tym spobem iáko z innymi źioły/ o czym się iuż przed tym wielekroć powiedźiáło. A nietylko z sámym Przywrotem/ ále y innych rzeczy może do tego przywźiąć. Iáko
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 329
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
