w miedzie pitym/ a po kwaterce z łotem białego cukru/ ciepło rano i wieczor trunkiem używany/ doświadczonym jest lekarstwem. Moczu zatrzymanemu.
Item, Moczu nad przyrodzenie zatrzymanemu/ Rzepik w wódce Szparagowej/ abo Gromowego ziela warzony/ a ciepło trunkiem używany. Kwartannie.
Febrę czwartodniową leczy/ biorąc miałko utartego prochu z ziela Rzepikowego na raz co czerwony złoty zaważy z winem ciepłym/ przez czas niemały tego używając rano i na wieczor. Także tej godziny którejby przyść miała toż cynić. Albo wziąć Rzepiku ze trzy garści/ i warzyć aż trzecia część wywre/ i to każdego dnia, dwa kroć pić. (Mes:) Item.
Item
w miedźie pitym/ á po kwáterce z łotem białego cukru/ ćiepło ráno y wieczor trunkiem vżywány/ doświádczonym iest lekárstwem. Moczu zátrzymánemu.
Item, Moczu nád przyrodzenie zátrzymánemu/ Rzepik w wodce Szpárágowey/ ábo Gromowego źiela wárzony/ a ćiepło trunkiem vżywány. Quártánnie.
Febrę czwartodniową leczy/ biorąc miáłko vtártego prochu z źiela Rzepikowego ná ráz co czerwony złoty záważy z winem ćiepłym/ przez czás niemáły tego vżywáiąc ráno y ná wieczor. Tákże tey godźiny ktoreyby przyść miáłá toż cynić. Albo wźiąć Rzepiku ze trzy gárśći/ y wárzyć áż trzećia część wywre/ y to káżdego dniá, dwá kroć pić. (Mes:) Item.
Item
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 275
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
pić godzinę trzy/ a przynamniej jednę przed przyszciem Qwartany. To czyniąc przez kilka kroć tego czasu kiedy ma przyść. Jendo przedtym potrzeba jakim przystojnym lekarstwem ciało przepurgować. (Mesua.) Febrom wszelakim zastarzałym.
Wszytkie inne Febry zastarzałe i zagniłe leczy/ które z zatkania i zamulenia wątroby pochodzą/ tym sposobem: Wziąć Rzepikowego ziela dwie garści/ korzenia jego garść/ Chmielu młodego abo wierzchołków jego/ i z liściem/ kwiatu chmielowego/ Kopytniku z korzeniem po garści. To wszytko w pułgarnca wody warzyć aż trzecia część wywre/ przydawszy białego cukru ćwierć funta/ a tej juchy choremu po ósmy łotów w abo łyżek ciepło dać pić rano trzy godziny
pić godźinę trzy/ á przynamniey iednę przed przyszćiem Qwártány. To czyniąc przez kilká kroć tego czásu kiedy ma przyść. Iendo przedtym potrzebá iákim przystoynym lekárstwem ćiało przepurgowáć. (Mesua.) Febrom wszelákim zástárzáłym.
Wszytkie ine Febry zástárzáłe y zágniłe leczy/ ktore z zátkánia y zámulenia wątroby pochodzą/ tym sposobem: Wźiąć Rzepikowego źiela dwie gárśći/ korzenia iego garść/ Chmielu młodego ábo wierzchołkow iego/ y z liśćiem/ kwiátu chmielowego/ Kopytniku z korzeniem po gárśći. To wszytko w pułgárncá wody wárzyć áż trzećia część wywre/ przydawszy białego cukru ćwierć funtá/ á tey iuchy choremu po osmy łotow w ábo łyżek ćiepło dáć pić ráno trzy godźiny
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 275
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
przydawszy białego cukru ćwierć funta/ a tej juchy choremu po ósmy łotów w abo łyżek ciepło dać pić rano trzy godziny przed obiadem/ także przed wieczerzą trzy godziny/ czyniąc to przez kilka dni. Wnęcnościam zawrzedziałym.
Tenże trunek wnętrznościom zawrzedziałym jest ratunkiem, Chromym i pokrzywionym.
Chromym/ pokrzywionym/ i pokurczonym/ korzenia Rzepikowego wziąć ze dwie garści/ i warzyć w pułgarcu wina/ do wywrzenia trzeciej części/ a rano/ i na noc po ośmi łotów przez długi czas ciepło pić/ jest wielkim i znacznym ratunkiem. Obrażonym od jadowitych bestii.
Obrażonym od bestii jadowitych/ jest lekarskiem trunkiem sok z świeżo zielonego Rzepiku wyprasowany/ biorąc go po
przydawszy białego cukru ćwierć funtá/ á tey iuchy choremu po osmy łotow w ábo łyżek ćiepło dáć pić ráno trzy godźiny przed obiádem/ tákże przed wieczerzą trzy godźiny/ czyniąc to przez kilká dni. Wnętznościam záwrzedźiáłym.
Tenze trunek wnętrznośćiom záwrzedźiáłym iest rátunkiem, Chromym y pokrzywionym.
Chromym/ pokrzywionym/ y pokurczonym/ korzenia Rzepikowego wźiąć ze dwie gárśći/ y wárzyć w pułgárcu winá/ do wywrzenia trzećiey częśći/ á ráno/ y ná noc po ośmi łotow przez długi czás ćiepło pić/ iest wielkim y znácznym rátunkiem. Obráżonym od iádowitych bestiy.
Obráżonym od bestiy iádowitych/ iest lekárskiem trunkiem sok z świeżo źielonego Rzepiku wyprásowány/ biorąc go po
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 275
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Kuklikowego wypalonej/ wodki Rzepikowej po trzy kwaterki/ i przerzeczonym sposobem warzyć/ a każdy poranek i na noc po sześci łotach tego używać. Dziwnym sposobem wrzody i bolączki pomienione leczy. Cancer. Ranom wszelakim Zielnik D. Simona Syreniusa/ Ranom świeżym ciętym i kłotym.
Rany świeże/ cięte i kłote leczy/ wziąć ziela Rzepikowego dwie garści/ Zanklu/ Sałwiej/ Bukwice/ Podróżniku szerokiego po garści. Drobno pokrążać/ Cukru białego ośm łotów/ i nalać na to trzy kwarty wina/ abo piwa/ a w cynowym naczyniu pilnie zalutowawszy/ przez pięć godzin w kotle ukropu wrzącego warzyć/ przecedzić/ a po pięci abo sześci łyżek tego rano i
Kuklikowego wypaloney/ wodki Rzepikowey po trzy kwáterki/ y przerzeczonym sposobem wárzyć/ á káżdy poránek y ná noc po sześći łotách tego vżywáć. Dźiwnym sposobem wrzody y bolączki pomienione leczy. Cáncer. Ránom wszelákim Zielnik D. Simona Syreniusa/ Ránom świeżym ćiętym y kłotym.
Rány świeże/ ćięte y kłote leczy/ wźiąć źiela Rzepikowego dwie gárści/ Zánklu/ Sałwiey/ Bukwice/ Podrożniku szerokiego po gárśći. Drobno pokrążáć/ Cukru białego ośm łotow/ y nálać ná to trzy kwárty winá/ ábo piwá/ á w cynowym náczyniu pilnie zálutowawszy/ przez pięć godźin w kotle vkropu wrzącego wárzyć/ przecedźić/ á po pięći ábo sześći łyżek tego ráno y
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 276
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
trunku potrzebował/ tedy połowicę tych wszystkich ziół suchych wziąć/ drobno pokrajać/ a przez 24. godzin w dziesiąciu kwartach wody moczyć w ciepłym miejscu/ potym z Alembiku wolnym ogniem dystylować/ i pomienionym sposobem do trunku rannym dawać. Toż uczyni jako z ziół świeżo zielonych. Item. Item.
Item. Weźmi korzenia Rzepikowego dwie garści/ liścia Psiech języczków/ Gruszczycki/ Benedyktu liścia z korzeniem/ po garści/ Miodu od młodych pszczół/ abo jarego dziesięć łotów/ wina białego dobrego pułgarnca/ abo piwa przednie dobrego. To wszystko posiekać drobno/ i w konwi cynowej zalutowawszy/ w kotle ukropu wrzącego przez cztery godziny pilnie warzyć. A gdy
trunku potrzebował/ tedy połowicę tych wszystkich źioł suchych wźiąć/ drobno pokráiáć/ á przez 24. godźin w dźieśiąćiu kwartách wody moczyć w ćiepłym mieyscu/ potym z Alembiku wolnym ogniem dystylowáć/ y pomienionym sposobem do trunku ránnym dáwáć. Toż vczyni iáko z źioł świeżo źielonych. Item. Item.
Item. Weźmi korzeniá Rzepikowego dwie gárśći/ liśćia Pśiech ięzyczkow/ Gruszczycki/ Benediktu liśćia z korzeniem/ po gárśći/ Miodu od młodych pszczoł/ ábo iárego dźieśięć łotow/ winá białego dobrego pułgárncá/ ábo piwá przednie dobrego. To wszystko pośiekáć drobno/ y w konwi cynowey zálutowawszy/ w kotle vkropu wrzącego przez cztery godźiny pilnie wárzyć. A gdy
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 276
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Głosu i mowie utraceniem z choroby.
Głos abo i mowę/ którzyby w gorączkach utracili/ płokanie z Rzepiku/ i Piguły z niego niżej opisane pod językiem po jednej trzymając przywraca. (Plat.) Piguły z Rzepiku. Piguły na paralis i głosu utraconemu
Wziąć Bobrowych strojów ile kto chce/ i warzyć je w Rzepikowym soku. Potym prochu miałko z ziela tegoż utartego/ przydać coby do zagęszczenia było dosyć/ umieszać i piguły potoczyć/ z których pojednej pod językiem trzymać. (Plat.) Gargaryzm.
Płokanie też i gargaryzm z tychże rzeczy uczynić. Ale pierwej obie żyle pod językiem dać zaciąć. (Tenże
Głosu y mowie vtráceniem z choroby.
Głos ábo y mowę/ ktorzyby w gorączkach vtráćili/ płokánie z Rzepiku/ y Piguły z niego niżey opisáne pod ięzykiem po iedney trzymáiąc przywráca. (Plat.) Piguły z Rzepiku. Piguły ná párális y głosu vtráconemu
Wźiąć Bobrowych stroiow ile kto chce/ y wárzyć ie w Rzepikowym soku. Potym prochu miáłko z źiela tegoż vtártego/ przydáć coby do zágęsczenia było dosyć/ vmieszáć y piguły potoczyć/ z ktorych poiedney pod ięzykiem trzymáć. (Plat.) Gárgáryzm.
Płokánie też y gárgáryzm z tychże rzeczy vczynić. Ale pierwey obie żyle pod ięzykiem dáć záćiąć. (Tenże
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 276
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
to wszystko wespół utłuc i w piwo w woreczku puścić. Zapiekłości końskiej.
Zapieczeniu końskiemu gdj pochodować abo gnoju puszczać niemoże/ sztukę słonina palec wzdłuż/ a wzmięsz także na palec wielki ukroić i posypać ją z Rzepiku miałko utartym prochem i wetknąć mu w zad. Czyrwiu końskiemu
Czerwiu końskiemu prochu z ziela i z korzenia Rzepikowego cztery łoty w ciepłej wodzie rozmieszać/ i w gardło mu wlać. Też samo ziele drobno ukrążać/ a w obroku mu dawać. Oczom krwią zaciekłym z uderzenia
Oczom krwią zaciekłym z uderzenia/ Rzepikowe liście napoły z Marzymiętką utłuc/ białkiem jaja świeżego rozpuścić/ a na oko krwią zaszłę plastrem przyłożyć. W oczach wrzody
to wszystko wespoł vtłuc y w piwo w woreczku puśćić. Zápiekłośći końskiey.
Zápieczeniu końskiemu gdj pochodowáć ábo gnoiu pusczáć niemoże/ sztukę słoniná pálec wzdłuż/ á wzmięsz tákże ná pálec wielki vkroić y posypáć ią z Rzepiku miáłko vtártjm prochem y wetknąć mu w zad. Czyrwiu końskiemu
Czerwiu końskiemu prochu z źiela y z korzenia Rzepikowego cztery łoty w ćiepłey wodźie rozmieszáć/ y w gárdło mu wlać. Też sámo źiele drobno vkrążáć/ á w obroku mu dáwáć. Oczom krwią záćiekłym z vderzenia
Oczom krwią záćiekłym z vderzenia/ Rzepikowe liśćie nápoły z Márzymiętką vtłuc/ białkiem iáiá świeżego rospuśćić/ á ná oko krwią zászłę plastrem przyłożyć. W oczách wrzody
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 277
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
wziąć ze dwie garści tego ziela świeżego/ garść liścia z drzewa oliwnego/ pokrajawszy drobno warz w kwarcie wody/ przylawszy wina tak wiele/ aż trzecia część wywre/ a przecedziwszy/ Miodku Rożanego przydać siedm łotów/ abo łyżek. A tym co naczęściej ciepło usta płokać. Języku owrzedziałemu.
Języka zawrzedziałość leczy/ wziąć ziela Rzepikowego pułtory garści/ jagód suchych/ drzewnego głogu/ które Łacinnicy Berberis zowią. Ziarnek abo jąderek Garbarskich/ Mirtowych jagodek po pół łota/ ziela pokrajać z jagody/ i ziarnka przetłuc. To warzyć w kwarcie wody do połowice/ a przecedziwszy przydać Miodku Rożanego cztery łoty. Tym ciepło płokać/ trzymając długo w uściech. Parchy
wźiąć ze dwie gárśći tego źiela świeżego/ garść liśćia z drzewá oliwnego/ pokráiawszy drobno warz w kwarćie wody/ przylawszy winá ták wiele/ áż trzećia część wywre/ á przecedźiwszy/ Miodku Rożánego przydáć śiedm łotow/ ábo łyżek. A tym co naczęśćiey ćiepło vstá płokáć. Ięzyku owrzedźiáłemu.
Ięzyká záwrzedźiáłość leczy/ wźiąć źiela Rzepikowego pułtory gárśći/ iágod suchych/ drzewnego głogu/ ktore Láćinnicy Berberis zowią. Ziarnek ábo iąderek Gárbárskich/ Mirthowych iágodek po puł łotá/ źiela pokráiáć z iágody/ y źiarnká przetłuc. To wárzyć w kwarćie wody do połowice/ á przecedźiwszy przydáć Miodku Rożánego cztery łoty. Tym ćiepło płokać/ trzymaiąc długo w vśćiech. Párchy
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 277
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
że płokać dobrze/ bo je utwierdza. Wywinieniu z stawu.
Wywinieniu abo wybiciu stawu to ziele z otrębami pszenicznymi w occie i w maśle smażyć/ i plastrować dobrze. Podagrze.
Podagryczne boleści układa korzeń tego ziela w occie warzone a plastrowane. Szlaku.
Szlakiem/ abo paraliżem zarażonym/ jest ratunkiem niepośledniejszym/ w soku Rzepikowym Bobrowe stroje warząc/ i tym nacierając przynamniej dwakroć każdego dnia. A prochu z ziela tegoż miałko utartego do tego przydawszy/ piguły abo gałeczki poczynić/ z których po jednej zawsze pod językiem trzymać/ o czym się też wyższej przypomniało. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Nogom dziurawym z odmrożenia.
Nogam odmarzłym/ i
że płokáć dobrze/ bo ie vtwierdza. Wywinieniu z stáwu.
Wywinieniu ábo wybićiu stáwu to źiele z otrębámi pszenicznymi w ocćie y w máśle smáżyć/ y plastrowáć dobrze. Podágrze.
Podágryczne boleśći vkłada korzeń tego źiela w ocćie wárzone á plastrowáne. Szláku.
Szlákiem/ ábo páráliżem záráżonym/ iest rátunkiem niepoślednieyszym/ w soku Rzepikowym Bobrowe stroie wárząc/ y tym náćieráiąc przynamniey dwákroć káżdego dnia. A prochu z źiela tegoż miáłko vtártego do tego przydawszy/ piguły ábo gałeczki poczynić/ z ktorych po iedney záwsze pod ięzykiem trzymáć/ o czym się też wysszey przypomniáło. Zielnik D. Simona Syreniusá/ Nogom dźiuráwym z odmrożenia.
Nogam odmárzłym/ y
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 277
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
a każdego dnia raz i trzy nogi w tym kąpaj. Tak zazięblinę z nich wyciągniesz/ i rany abo dziury pogoisz. Rany i sadzele stare zagniłe leczy i wychędaża.
Rany złe/ zastarzałe/ zagniłe/ i doleczenia trudne snadnie goi. Maść prosta/ a nieporownana z dzisiejszemi/ od starodawnych przodków naszych czyniona/ liścia Rzepikowego z wieprzowym smalcem tłukąc daleko lepsza i doświadczona jest/ niżli naszych Laziebników/ Golaczów i barwierzów wydworne owe zielone czerwone/ żółte mazidła/ któremi ludzie wdłusz zaciągają/ snadź nie tak z chciwości pożytku swego/ jako z nieumiejętności. Nie mówię o uczonych i ćwiczonych Cyrulikach. Ranom zagniłym i złym.
Takowesz rany zagniłe/ i
á káżdego dniá raz y trzy nogi w tym kąpay. Ták záźięblinę z nich wyćiągniesz/ y rány ábo dźiury pogoisz. Rány y sadzele stáre zágniłe leczy y wychędaża.
Rány złe/ zástárzáłe/ zágniłe/ y doleczenia trudne snádnie goi. Máść prosta/ á nieporownána z dźiśieyszemi/ od stárodawnych przodkow nászych czyniona/ liśćia Rzepikowego z wieprzowym smalcem tłukąc dáleko lepsza y doświadczona iest/ niżli nászych Láźiebnikow/ Golaczow y bárwierzow wydworne owe źielone czerwone/ zołte máźidłá/ ktoremi ludźie wdłusz záćiągáią/ snádź nie ták z chćiwośći pożytku swego/ iáko z nieumieiętnośći. Nie mowię o vczonych y ćwiczonych Cyrulikách. Ránom zágniłym y złym.
Tákowesz rány zágniłe/ y
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 278
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
