których kwiateczki zrumienna białe tkwią. Z tych potym nasienie w onychże komoreczkach barzo drobne/ a same główki na wierzchu pyrzasto wełniste. Nasienie/ jako i ziele wszystko/ cierpkiego i stwierdzającego smaku. Dla tego tym imieniem/ tak od Łacinników Statice, jako i od nas Zawciągiem nazwane/ że potężnie wszelakie Toki i Ciekączki zawściąga. Korzeń. Liście. Rożdżki Nasienie. Miejsce.
ROście na miejscach wyschłych/ kamienistych/ w rozpadlinach i skałubach skalnych/ i do wykopania trudnych. Księgi Pierwsze. Przyrodzenie.
PRzyrodzenia jest suchego i chłodnego/ wysusza w trzecim stopniu/ zatwierdza/ zastanawia/ spaja/ i goi. Moc i Skutki. Glidwaser zastanawia
ktorych kwiateczki zrumienná białe tkwią. Z tych potym naśienie w onychże komoreczkách bárzo drobne/ á sáme głowki ná wierzchu pyrzásto wełniste. Naśienie/ iáko y źiele wszystko/ ćierpkiego y ztwierdzáiącego smáku. Dla tego tym imieniem/ ták od Láćinnikow Statice, iáko y od nas Záwćiągiem názwáne/ że potężnie wszelákie Toki y Ciekączki záwśćiąga. Korzeń. Liśćie. Rożdżki Naśienie. Mieysce.
ROśćie ná mieyscách wyschłych/ kámienistych/ w rospádlinách y skałubách skálnych/ y do wykopánia trudnych. Kśięgi Pierwsze. Przyrodzenie.
PRzyrodzenia iest suchego y chłodnego/ wysusza w trzećim stopniu/ zátwierdza/ zástánawia/ spaia/ y goi. Moc y Skutki. Glidwaser zástánawia
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 128
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
tych wszystkich lekarstw/ do których pierwszego używają. Rozgrzewa i wususza w pierwszym stopniu na końcu. Rozprawuje/ dostatecznie spaja/ i ściąga rany zwierzchne i wnętrzne. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Moc i skutki. Ciekączkom wszelakim.
Korzenie w ciepłym winie warzone/ i na czczo/ i na noc trunkim używane/ wszelkie ciekączki/ tak krwawe/ jako inne hamuje. Upławom
Upławy białogłowskie/ tenże trunek zawściąga. (Dios. Gal.) Płucom z ropionym.
Płucom zropionym/ z zawrzedziałości/ jest ratunkiem wychędożając i gojąc. Krwią charkającym.
Krwią charkaniu tymże sposobem używany w winie czerwonym/ a w wodzie warzony/ jest lekarstwem.
tych wszystkich lekarstw/ do ktorych pierwszego vżywáią. Rozgrzewa y wususza w pierwszym stopniu ná końcu. Rospráwuie/ dostátecznie spaia/ y śćiąga rany zwierzchne y wnętrzne. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Moc y skutki. Ciekączkom wszelákim.
Korzenie w ćiepłym winie wárzone/ y ná czczo/ y ná noc trunkim vżywáne/ wszelkie ćiekączki/ ták krwáwe/ iáko ine hámuie. Vpłáwom
Vpławy białogłowskie/ tenże trunek záwśćiąga. (Dios. Gal.) Płucom z ropionym.
Płucom zropionym/ z záwrzedźiáłośći/ iest rátunkiem wychędożáiąc y goiąc. Krwią chárkáiącym.
Krwią charkániu tymże sposobem vżywány w winie czerwonym/ á w wodźie wárzony/ iest lekárstwem.
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 258
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Puchlinie/ Febrom zastarzałym.
Febrze zastarzałej/ zagnicia wilgotności przyrodzonych/ wątrobie i śledzionie zatkanym/ barzo służy. Kaszlu/
Kaszel uśmierza/ Krwią plwaniu.
Krwią charkającym/ Glistom.
Glisty w żywocie i inny czerw morzy/ Miesięczną wzbudza.
Miesięczną paniam wznieca/ Moczu zatrzymaniu
Mocz zatrzymany pędzi/ Czerwonce.
Czerwoną niemoc i inne ciekączki zawściąga/ trunkiem juchy używając. Toż czyni nasienie tego warzone a pite. (Dios.) Wątrobie bolejącej.
Wątrobie bolejącej jest użyteczny/ liścia jego/ bądź z sałatą/ bądź w pokarmiech używając. Także go w wino i w piwo kładąc. Item.
Item, Weźmi Rzepiu bez korzenia jego sześć łotów/
Puchlinie/ Febrom zástárzáłym.
Febrze zástárzáłey/ zágnićia wilgotnośći przyrodzonych/ wątrobie y sleźionie zátkánym/ bárzo służy. Kászlu/
Kászel vsmierza/ Krwią plwániu.
Krwią chárkáiącym/ Glistom.
Glisty w żywoćie y inny czerw morzy/ Mieśięczną wzbudza.
Mieśięczną pániam wznieca/ Moczu zátrzymániu
Mocz zátrzymány pędźi/ Czerwonce.
Czerwoną niemoc y inne ćiekączki záwśćiąga/ trunkiem iuchy vżywáiąc. Toż czyni naśienie teg^o^ wárzone á pite. (Dios.) Wątrobie boleiącey.
Wątrobie boleiącey iest vżyteczny/ liśćia iego/ bądź z sáłatą/ bądź w pokármiech vżywáiąc. Tákże go w wino y w piwo kłádąc. Item.
Item, Weźmi Rzepiu bez korzeniá iego sześć łotow/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 274
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
/ ściencza/ rozpędza/ i utwierdza. Gal: lib: 4. o ziołach/ abo lekarstwach prostych/ w Rozdz: 6. Moc i skutki. Czerwonce.
Czerwoną niemoc zastanawia. Uplawom białogłowskim.
Uplawy tak krwawe jako białe/ paniam hamuje. Krwią charkaniu.
Krwią charkaniu jest ratunkiem. Ciekączkom.
BIegunki i ciekączki wszelakie zawściąga i leczy. Sok z świeżego ziela wyżęty każde rano i na noc po czterech łotach/ abo łyżkach go pijąc/ albo jakimkolwiek innym sposobem używany. Też w winie w czerwonym i cirpkim moczony/ to wszystko potężniej czyni. Także warzony i trunkiem używany. Nawet w obuw go nakładszy/ i nastawszy/ podeszwami
/ śćiencza/ rospądza/ y vtwierdza. Gal: lib: 4. o źiołách/ ábo lekárstwách prostych/ w Rozdź: 6. Moc y skutki. Czerwonce.
Czerwoną niemoc zástánawia. Vplawom białogłowskim.
Vplawy ták krwáwe iáko białe/ pániam hámuie. Krwią chárkániu.
Krwią chárkániu iest rátunkiem. Ciekączkom.
BIegunki y ćiekączki wszelákie záwśćiąga y leczy. Sok z świeżego źiela wyżęty káżde ráno y ná noc po czterech łotách/ ábo łyszkách go pijąc/ álbo iákimkolwiek innym sposobem vżywány. Też w winie w czerwonym y ćirpkim moczony/ to wszystko potężniey czyni. Tákże wárzony y trunkiem vżywány. Náwet w obuw go nákładszy/ y nástawszy/ podeszwámi
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 290
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
abo w starym piwie i tym wymywać i zwierzchu plastrować. Toż też Przymiot ognisty.
Przymiot ognisty z nich wyciąga przykładając. Morzysku w żywocie
Grzyzienie i morzysko w żywocie z ciekączek przypadłe/ oddala/ warząc go na poły z Piołynem w worku przerygowanym w winie/ a co nacieplej na żywot przykładając. Ciekączków.
Ciekączki i biegunki jakiekolwiek zawściąga z nienagła/ w obuwiu go mając i na nim chodząc. A ktemu zadek nim sobie ucierając. Wydymaniu w biegunkach.
Wydymanie/ i fałszywą chęć do pochodowania w czerwonce oddala/ w winie warzone/ a co nacieplej na pępek/ i na zadnicę w samym stolcu przykładane. Biodrom. Artetyce.
ábo w stárym piwie y tym wymywáć y zwierzchu plastrowáć. Toż też Przymiot ognisty.
Przymiot ognisty z nich wyćiąga przykłádáiąc. Morzysku w żywoćie
Grzyźienie y morzysko w żywoćie z ćiekączek przypádłe/ oddala/ wárząc go ná poły z Piołynem w worku przerygowánym w winie/ á co naćiepley ná żywot przykłádáiąc. Ciekączkow.
Ciekączki y biegunki iákiekolwiek záwśćiąga z nienagłá/ w obuwiu go máiąc y ná nim chodząc. A ktemu zadek nim sobie vćieráiąc. Wydymániu w biegunkách.
Wydymánie/ y fałszywą chęć do pochodowánia w czerwonce oddala/ w winie wárzone/ á co naćiepley ná pępek/ y ná zádnicę w sámym stolcu przykłádáne. Biodrom. Artetyce.
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 293
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
po kwincie na raz z czerwonym winem cirpkim/ biorąc naczczo. A gdzieby gorączka przytym by była z wodą Item. Probatum.
Na tęż ciekączkę doświadczone lekarstwo nad inne/ korzeń Pięciorników w słodkim mleku świeżym warz/ a każdego dnia raz i cztery po dobrym trunku ciepło pić daj. Ciekączkom innym.
Inne też ciekączki zawściąga/ soku tego ziela po sześciu abo siedmiu łyżek ciepło każdego dnia pijąc. Abo prochu kwintę z samego ziela z winem dając. Mokrzeniu krwią.
Mokrzeniu krwią/ weźmi ziela tego ze cztery garści/ warz w wodzie do połowice/ przecedź i mocno wyżmi/ przydać cukru białego łotów ośmnaście/ i znowu na węglistym ogniu
po kwinćie ná raz z czerwonym winem ćirpkim/ biorąc náczczo. A gdźieby gorączká przytym by bjłá z wodą Item. Probatum.
Ná tęż ćiekączkę doświadczone lekárstwo nád inne/ korzeń Pięćiornikow w słodkim mleku świeżym warz/ á káżdego dniá raz y cztery po dobrym trunku ćiepło pić day. Ciekączkom innym.
Inne też ćiekączki záwśćiąga/ soku tego źiela po sześćiu ábo śiedmiu łyżek ćiepło káżdego dniá piiąc. Abo prochu kwintę z sámego źiela z winem dáiąc. Mokrzeniu krwią.
Mokrzeniu krwią/ weźmi źiela tego ze cztery gárśći/ warz w wodźie do połowice/ przecedź y mocno wyżmi/ przydáć cukru białego łotow ośmnaśćie/ y znowu ná węglistym ogniu
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 297
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
ciężko odchodzący pędzi. Męchyrzom. Nyrkom.
Pęcherz i nyrki z mułu piaszczystego wychędaża/ i kamieniu broni w Pęcherzu się zamnażać. Żyły suche i wszystkie członki posila. Księgi Pierwsze. Upławom białogłowskim.
Od Szlaku i: paraliżu zachowywa. Macicy wilgotnej
Także od innych chorób ciężkich/ które z flusów pochodzą. Płodne czynj.
Ciekączki wszelakie zawściąga. Także Nerwom.
Upławy białe paniom. Paraliżu broni.
Macicy wilgotnej barzo służy wysuszając. Ciekączkom.
Do płodu niepłodne/ czyni sposobne. Rozsądek.
Do tych piętnastu rodzajów Pięciorniku/ przykladają niektórzy Zankiel/ przeto że też pięć listów niesie. Drudzy ziele Poziomkowe/ które także pięć listków ma na jednej stopce/
ćięszko odchodzący pędźi. Męchyrzom. Nyrkom.
Pęchyrz y nyrki z mułu piasczystego wychędaża/ y kámieniu broni w Pęchyrzu się zámnażáć. Zyły suche y wszystkie członki pośila. Kśięgi Pierwsze. Vpławom białogłowskim.
Od Szláku y: páráliżu záchowywa. Máćicy wilgotnej
Tákże od innych chorob ćięszkich/ ktore z flusow pochodzą. Płodne czynj.
Ciekączki wszelákie záwśćiąga. Tákże Nerwom.
Vpławy biáłe pániom. Páráliżu broni.
Máćicy wilgotney bárzo służy wysuszáiąc. Ciekączkom.
Do płodu niepłodne/ czyni sposobne. Rozsądek.
Do tych piętnastu rodzáiow Pięćiorniku/ przykládáią niektorzy Zánkiel/ przeto że też pięć listow nieśie. Drudzy źiele Poźiomkowe/ ktore tákże pięć listkow ma ná iedney stopce/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 301
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
.
Może też trunek tak samego tego ziela jako i z innymi/ do tej potrzeby być czyniony/ w winie warząc z Zanklem/ z Jabłonką/ z Pieniężnikiem/ z Głowienkami/ z Niedośpiałkiem/ Babką/ i innymi podobnemi zioła/ chocia i w wodzie/ według upodobania każdego. Czerwonce.
Czerwoną biegunkę zawściąga. Także Ciekączki inne hamuje/ warząc bądź w winie czerwonym/ bądź w wodzie/ a tej juchy raz i trzy przez dzień trunkiem/ przez kilka czasów używać. Także i Klistery/ z tejże wody ciepło dając. Ciekączkom inym. Nyrkom.
Z osobliwości swej/ nyrkom bolejącym. i Kamieniu
Kamień mającym/ jest wielkim ratunkiem/
.
Może też trunek ták sámego tego źiela iáko y z innymi/ do tey potrzeby bydź czyniony/ w winie wárząc z Zánklem/ z Iábłonką/ z Pieniężnikiem/ z Głowienkámi/ z Niedośpiałkiem/ Bábką/ y innymi podobnemi źioły/ choćia y w wodźie/ według vpodobánia káżdego. Czerwonce.
Czerwoną biegunkę záwśćiąga. Tákże Ciekączki inne hámuie/ wárząc bądź w winie czerwonym/ bądź w wodźie/ á tey iuchy raz y trzy przez dźień trunkiem/ przez kilká czásow vżywáć. Tákże y Klistery/ z teyże wody ćiepło dáiąc. Ciekączkom inym. Nyrkom.
Z osobliwośći swey/ nyrkom boleiącym. y Kámieniu
Kámień máiącym/ iest wielkim rátunkiem/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 306
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
i z octem/ dla pocenia/ pić dawać. Item.
Też wiele może w tych przypadkach/ korzenie i z nacią swą w winie/ abo w occie warzone/ na czczo juchę pijąc. Czerwonce.
Miedzy wszystkiemi zioła/ ledwie się które temu równe znaleźć może/ któreby potężniej czerwonkę zawściągnąć mogło. Także inne ciekączki/ biorąc go prochem po kwincie/ z czerwonym winem cirpkim. Ale czerwone korzenie Pępawy cerwonce zaś blade. Białej ciekączce. Żółtej i czarnej ma być używane. Księgi Pierwsze. Item.
Też z tego ziela korzenia/ do pomienionych ciekączek/ może być Konfekt/ Lektwarz/ Trunek. Proch przygotowany wedle upodobania każdego/ i
y z octem/ dla pocenia/ pić dáwáć. Item.
Też wiele może w tych przypadkách/ korzenie y z naćią swą w winie/ ábo w ocćie wárzone/ ná czczo iuchę piiąc. Czerwonce.
Miedzy wszystkiemi źioły/ ledwie się ktore temu rowne ználeść może/ ktoreby potężniey czerwonkę záwśćiągnąć mogło. Tákże ine ciekączki/ biorąc go prochem po kwinćie/ z czerwonym winem ćirpkim. Ale czerwone korzenie Pępáwy cerwonce záś bláde. Białey ćiekączce. Zołtey y czarney ma bydź vżywáne. Kśięgi Pierwsze. Item.
Też z tego źiela korzenia/ do pomienionych ćiekączek/ może bydź Konfekt/ Lektwarz/ Trunek. Proch przygotowány wedle vpodobánia káżdego/ y
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 310
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
dobrze to ziele pod chorego podściełać/ żeby na nim leżał. Także w obuw jego naściełać/ żeby na nim chodził. Podagrze
Podagrze/ Scjatyce.
Ściatyce/ i Artetyce.
Artetyce/ sok tego ziela napoły z sokiem Rumienkowym zmieszany/ w których nie płokaną wełnę maczać/ i na miejsca bolejące przykładać. Ciekączkom.
Ciekączki zastanawia/ dwie części go z korzeniem wziąwszy/ trzecią liścia Pigwowego/ to w wodzie warzyć/ albo parzyć/ a w tym nogi kąpać. Też po pas albo pępek w tej kąpieli siadając: Paniam upławy/ i złotych żyłek tok zbytni zawściąga. upałwom Złote żyłki zawiera. wrzodom. Sadzelom.
Do maści i plastrów
dobrze to źiele pod chorego podśćiełáć/ żeby ná nim leżał. Tákże w obuw iego náśćiełáć/ żeby ná nim chodźił. Podágrze
Podágrze/ Scyátyce.
Sciatyce/ y Artetyce.
Artetyce/ sok tego źiela nápoły z sokiem Rumienkowym zmieszány/ w ktorych nie płokáną wełnę máczáć/ y ná mieyscá boleiące przykłádáć. Ciekączkom.
Ciekączki zástánawia/ dwie częśći go z korzeniem wźiąwszy/ trzećią liśćia Pigwowego/ to w wodźie wárzyć/ álbo párzyć/ á w tym nogi kąpáć. Też po pás álbo pępek w tey kąpieli śiadáiąc: Pániam vpławy/ y złotych żyłek tok zbytni záwśćiąga. vpáłwom Złote żyłki záwiera. wrzodom. Sadzelom.
Do maśći y plastrow
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 313
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
