a przecie za niektórych skutków naznacza się przyczynę. Naprzykład, dla czego w sikawkach woda do góry za pociągnionym postępuje stemplem? bo się natura lęka czczego miejsca (horror vacui). Otoż to lękanie, jest jakość ukryta (qualitas occulta); bo jest nie pewne, w rzeczy utajone, i czemu się natura czczości lęka, racyj na to nie masz. Już takie ukryte jakości, szczęśliwie z Filozofii na wygnanie są wysłane, bo w niej trzeba wszystkich skutków dostateczne, prawdziwe, lub przynajmniej do prawdy podobne, naznaczać przyczyny. I my niżej inną naznaczamy rację, dla czego woda za pociągnionym z górę idzie stemplem. Newton Optic:
a przecie za niektórych skutkow naznacza się przyczynę. Naprzykład, dla czego w sikawkach woda do góry za pociągnionym postępuie stęplem? bo się natura lęka czczego mieysca (horror vacui). Otoż to lękanie, iest iakość ukryta (qualitas occulta); bo iest nie pewne, w rzeczy utaione, y czemu się natura czczości lęka, racyi na to nie masz. Już takie ukryte iakości, szczęśliwie z Filozofii na wygnanie są wysłane, bo w niey trzeba wszystkich skutkow dostateczne, prawdziwe, lub przynaymniey do prawdy podobne, naznaczać przyczyny. Y my niżey inną naznaczamy racyę, dla czego woda za pociągnionym z gorę idzie stęplem. Newton Optic:
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 79
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
potrzeba było? Muszą tedy nie tylko w innych rzeczach, ale i w samym powietrzu być niektóre czcze w cale miejsca i pory, dla którychby wszelkie ruszanie tym łatwiej odprawować się mogło. Ryba także w wodzie ruszyćby się z miejsca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, i żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącej się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtóre: gdyby tak Powietrze, jako i woda, i Merkuriusz, równie w swoich najmniejszych porach napełnione były, i żadnych czczości nie miały; równyby biegającym po niej rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, jest zawsze
potrzeba było? Muszą tedy nie tylko w innych rzeczach, ale y w samym powietrzu bydź niektóre czcze w cale mieysca y pory, dla ktorychby wszelkie ruszanie tym łatwiey odprawować się mogło. Ryba także w wodzie ruszyćby się z mieysca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, y żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącey się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtore: gdyby tak Powietrze, iako y woda, y Merkuryusz, rownie w swoich naymnieyszych porach napełnione były, y żadnych czczości nie miały; rownyby biegaiącym po niey rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, iest zawsze
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 138
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
by się z miejsca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, i żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącej się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtóre: gdyby tak Powietrze, jako i woda, i Merkuriusz, równie w swoich najmniejszych porach napełnione były, i żadnych czczości nie miały; równyby biegającym po niej rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, jest zawsze proporcjonalna ilkości materyj, jakośmy wyżej powiedzieli, (86.) i chociaż ten opor, który z gęstości materyj pochodzi, zmniejszyć się może, dla co raz większej jej subtelności i mniejszego między jej partykułami społlgnięcia
by się z mieysca swego nie mogła; bo gdyby woda wszędzie pełna była, y żadnych w sobie czczości nie miała, nicby rybie chcącey się ruszyć nie ustapiła. o Czczości
127. Powtore: gdyby tak Powietrze, iako y woda, y Merkuryusz, rownie w swoich naymnieyszych porach napełnione były, y żadnych czczości nie miały; rownyby biegaiącym po niey rzeczom czyniły opor. Ponieważ moc oporu, iest zawsze proporcyonalna ilkości materyi, iakośmy wyżey powiedzieli, (86.) y chociaż ten opor, który z gęstości materyi pochodzi, zmnieyszyć się może, dla co raz większey iey subtelności y mnieyszego między iey partykułami społlgnięcia
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 138
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
ilkość miały, i równyby opor sprawowały. A przecie widziemy, że najbardziej Merkuriusz, mniej zaś woda, a jeszcze mniej powietrze opiera się. Stąd tedy ten odmnienny opor pochodzi, że w Merkuriuszu jest mniej czczych porów czyli dziurek, w wodzie zaś więcej, w powietrzu naostatek jeszcze więcej tychże Czczości znajduje się. w rzeczach Materialnych.
128. Potrzecie: Merkuriusz pod jedną kupą lub miarą wzięty z wodą, większą od niej ma ciężkość; podobnie złoto jest cięższe od srebra; i toż samo masz rozumieć o innych Materialnych rzeczach, z sobą co do ciężkości porównanych, a pod jedną miarą czyli kupą wziętych. Gdyby
ilkość miały, y rownyby opor sprawowały. A przecie widziemy, że naybardziey Merkuryusz, mniey zas woda, á ieszcze mniey powietrze opiera się. Ztąd tedy ten odmnienny opor pochodzi, że w Merkuryuszu iest mniey czczych porow czyli dziurek, w wodzie zaś więcey, w powietrzu naostatek ieszcze więcey tychże Czczości znayduie się. w rzeczach Materyalnych.
128. Potrzecie: Merkuryusz pod iedną kupą lub miarą wzięty z wodą, większą od niey ma ciężkość; podobnie złoto iest cięższe od srebra; y toż samo masz rozumieć o innych Materyalnych rzeczach, z sobą co do ciężkości porownanych, a pod iedną miarą czyli kupą wziętych. Gdyby
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 139
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
i srebro, równie pełne były, i żadnych czczości nie miały, równieby ciężkie być musiały. Ponieważ pod równą kupą, tyleby Merkuriusz miał materyj, co woda, złoto, i srebro; a przeto ciężkość, która jest zawsze proporcjonalna materyj ilkości, w nich wszystkich równaby być musiała. Bez przypuszczenia tedy czczości w rzeczach Materialnych nie można naznaczyć przyczyny, dla czego odmienna w złocie, merkuriuszu, srebrze, i wodzie, ciężkość znajduje się. Newtonianie mówią, że złoto jest cięższe dla tego, że więcej ma w sobie materyj, a mniej czczości, czyli mniej dziurek wcale czczych w sobie zawiera; srebro jest mniejszej od złota
y srebro, rownie pełne były, y żadnych czczości nie miały, rownieby ciężkie bydź musiały. Ponieważ pod rowną kupą, tyleby Merkuryusz miał materyi, co woda, złoto, y srebro; á przeto ciężkość, która iest zawsze proporcyonalna materyi ilkości, w nich wszystkich rownaby bydź musiała. Bez przypuszczenia tedy czczości w rzeczach Materyalnych nie można naznaczyć przyczyny, dla czego odmienna w złocie, merkuryuszu, srebrze, y wodzie, ciężkość znayduie się. Newtonianie mowią, że złoto iest cięższe dla tego, że więcey ma w sobie materyi, á mniey czczości, czyli mniey dziurek wcale czczych w sobie zawiera; srebro iest mnieyszey od złota
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 139
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
proporcjonalna materyj ilkości, w nich wszystkich równaby być musiała. Bez przypuszczenia tedy czczości w rzeczach Materialnych nie można naznaczyć przyczyny, dla czego odmienna w złocie, merkuriuszu, srebrze, i wodzie, ciężkość znajduje się. Newtonianie mówią, że złoto jest cięższe dla tego, że więcej ma w sobie materyj, a mniej czczości, czyli mniej dziurek wcale czczych w sobie zawiera; srebro jest mniejszej od złota ciężkości, bo mniej materyj, a więcej niż złoto czczości ma w sobie. I tak o innych rzeczach masz rozumieć, które dla więcej lub mniej czczości, większą lub mniejszą ciężkość między sobą mają. o Czczości
129 Zwyklić w prawdzie
proporcyonalna materyi ilkości, w nich wszystkich rownaby bydź musiała. Bez przypuszczenia tedy czczości w rzeczach Materyalnych nie można naznaczyć przyczyny, dla czego odmienna w złocie, merkuryuszu, srebrze, y wodzie, ciężkość znayduie się. Newtonianie mowią, że złoto iest cięższe dla tego, że więcey ma w sobie materyi, á mniey czczości, czyli mniey dziurek wcale czczych w sobie zawiera; srebro iest mnieyszey od złota ciężkości, bo mniey materyi, á więcey niż złoto czczości ma w sobie. Y tak o innych rzeczach masz rozumieć, które dla więcey lub mniey czczości, większą lub mnieyszą ciężkość między sobą maią. o Czczości
129 Zwyklić w prawdzie
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 140
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
odmienna w złocie, merkuriuszu, srebrze, i wodzie, ciężkość znajduje się. Newtonianie mówią, że złoto jest cięższe dla tego, że więcej ma w sobie materyj, a mniej czczości, czyli mniej dziurek wcale czczych w sobie zawiera; srebro jest mniejszej od złota ciężkości, bo mniej materyj, a więcej niż złoto czczości ma w sobie. I tak o innych rzeczach masz rozumieć, które dla więcej lub mniej czczości, większą lub mniejszą ciężkość między sobą mają. o Czczości
129 Zwyklić w prawdzie Kartezjanie odpowiadać, że złoto jest cięższe od srebra dla tego, że w złocie jest więcej materyj złota, a mniej powietrza, którym wszystkie
odmienna w złocie, merkuryuszu, srebrze, y wodzie, ciężkość znayduie się. Newtonianie mowią, że złoto iest cięższe dla tego, że więcey ma w sobie materyi, á mniey czczości, czyli mniey dziurek wcale czczych w sobie zawiera; srebro iest mnieyszey od złota ciężkości, bo mniey materyi, á więcey niż złoto czczości ma w sobie. Y tak o innych rzeczach masz rozumieć, które dla więcey lub mniey czczości, większą lub mnieyszą ciężkość między sobą maią. o Czczości
129 Zwyklić w prawdzie Kartezyanie odpowiadać, że złoto iest cięższe od srebra dla tego, że w złocie iest więcey materyi złota, á mniey powietrza, którym wszystkie
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 140
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
że złoto jest cięższe dla tego, że więcej ma w sobie materyj, a mniej czczości, czyli mniej dziurek wcale czczych w sobie zawiera; srebro jest mniejszej od złota ciężkości, bo mniej materyj, a więcej niż złoto czczości ma w sobie. I tak o innych rzeczach masz rozumieć, które dla więcej lub mniej czczości, większą lub mniejszą ciężkość między sobą mają. o Czczości
129 Zwyklić w prawdzie Kartezjanie odpowiadać, że złoto jest cięższe od srebra dla tego, że w złocie jest więcej materyj złota, a mniej powietrza, którym wszystkie jego pory czyli dziurki są napełnione, i które nie jest tak ciężkie jak materia złota: że
że złoto iest cięższe dla tego, że więcey ma w sobie materyi, á mniey czczości, czyli mniey dziurek wcale czczych w sobie zawiera; srebro iest mnieyszey od złota ciężkości, bo mniey materyi, á więcey niż złoto czczości ma w sobie. Y tak o innych rzeczach masz rozumieć, które dla więcey lub mniey czczości, większą lub mnieyszą ciężkość między sobą maią. o Czczości
129 Zwyklić w prawdzie Kartezyanie odpowiadać, że złoto iest cięższe od srebra dla tego, że w złocie iest więcey materyi złota, á mniey powietrza, którym wszystkie iego pory czyli dziurki są napełnione, y które nie iest tak ciężkie iak materya złota: że
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 140
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
; to jest, gdzie więcej materyj, tam większa ciężkość; gdzie zaś mniej, tam mniejsza; a gdzie równa kupa i ilkość materyj, tamteż równa ciężkość będzie. Przeto stopa kostkowa złota, tyleby w sobie miała materyj, ile jej ma tylaż stopa powietrza, ponieważ równie są pełne, i żadnych czczości nie mają; więc i ciężkość ich równa bydźby powinna. Różna tedy rzeczy materialnych ciężkość, oczywistym czczych dziurek czyli porów w nich się znajdujących jest dowodem. o Czczości
131. Po czwarte: gdyby wszystkie rzeczy równie pełne były, a przeto równą ciężkość i gęstość miały; kula złota lub ołowiana, w powietrzu wolnym sobie
; to iest, gdzie więcey materyi, tam większa ciężkość; gdzie zas mniey, tam mnieysza; á gdzie rowna kupa y ilkość materyi, tamteż rowna ciężkość będzie. Przeto stopa kostkowa złota, tyleby w sobie miała materyi, ile iey ma tylaż stopa powietrza, ponieważ rownie są pełne, y żadnych czczości nie maią; więc y ciężkość ich rowna bydźby powinna. Rożna tedy rzeczy materyalnych ciężkość, oczywistym czczych dziurek czyli porow w nich się znayduiących iest dowodem. o Czczości
131. Po czwarte: gdyby wszystkie rzeczy równie pełne były, á przeto rowną ciężkość y gęstość miały; kula złota lub ołowiana, w powietrzu wolnym sobie
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 141
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
Opuszczam inne argumenta, któremi Newtończykowie, tych małych czczości po rzeczach materialnych, i po samym powietrzu rozrzuconych (Vacuum disseminatum) dowodzić zwykli: jako to, że kula z armaty wystrzelona, na długość swego diametru od niej odleciawszy, jużby połowę swojej szybkości i impetu utraciła, gdyby po powietrzu wszędzie pełnym, i żadnych czczości nie mającym lecieć miała. Ze i Płanety niebieskie dla oporu jakiejkolwiek, chociaż najsubtelniejszej materyj, cóżkolwiek w swoim biegu spóźnićby się musiały. w rzeczach Materialnych. Muschenbroek Element: Fysic: Tom: I. Anotat: ad §. 83.
135. A gdyby BÓG Wszechmocnością swoją, w tym pokoju, w
Opuszczam inne argumenta, któremi Newtończykowie, tych małych czczości po rzeczach materyalnych, y po samym powietrzu rozrzuconych (Vacuum disseminatum) dowodzić zwykli: iako to, że kula z armaty wystrzelona, na długość swego dyametru od niey odleciawszy, iużby połowę swoiey szybkości y impetu utraciła, gdyby po powietrzu wszędzie pełnym, y żadnych czczości nie maiącym lecieć miała. Ze y Płanety niebieskie dla oporu iakieykolwiek, chociaż naysubtelnieyszey materyi, cożkolwiek w swoim biegu spoźnićby się musiały. w rzeczach Materyalnych. Muschenbroek Element: Physic: Tom: I. Annotat: ad §. 83.
135. A gdyby BOG Wszechmocnością swoią, w tym pokoiu, w
Skrót tekstu: ChróśSFizyka
Strona: 145
Tytuł:
Fizyka doświadczeniami potwierdzona
Autor:
Samuel Chróścikowski
Drukarnia:
Drukarnia Scholarum Piarum J.K.Mci i Rzeczypospolitej
Miejsce wydania:
Warszawa
Region:
Mazowsze
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
fizyka
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1764
Data wydania (nie wcześniej niż):
1764
Data wydania (nie później niż):
1764
