tych w lekarskich potrzebach/ którym właśnie należą mamy używać. Ale w niedostatku/ zwłaszcza gdy Soku z Korzenia świeżego potrzebujemy/ a samego korzenia mieć niemożemy/ pospolitego naszego używać możemy/ abowiem i ten/ jako i wszytkie inne/ moc i przyrodzenie rozgrzewania/ i wsyszania mają/ chocia nie tak potężnie.
Kaszel z flusów zimnych na Płuca spadających uśmierza sok z korzenia jego/ tym sposobem/ jako z Piołynu wyciągniony/ a z winem słodkim/ albo z miodem pitym nieprzebranym/ albo z cukrem zwarzony/ a naczczo i na noc po łocie na raz z łyżki lizany.
Bywają też kołaczki z Korzenia Fiołkowego z Dragakantu z Cukru i z niektórych
tych w lekarskich potrzebách/ ktorym właśnie należą mamy vżywáć. Ale w niedostatku/ zwłasczá gdy Soku z Korzenia świeżego potrzebuiemy/ á sámego korzenia mieć niemożemy/ pospolitego nászego vżywáć możemy/ ábowiem y ten/ iáko y wszytkie ine/ moc y przyrodzenie rozgrzewánia/ y wsyszánia máią/ choćia nie ták potężnie.
Kászel z flusow źimnych ná Płucá spadáiących vśmierza sok z korzenia iego/ tym sposobem/ iáko z Piołynu wyćiągniony/ á z winem słodkim/ álbo z miodem pitym nieprzebránym/ álbo z cukrem zwárzony/ á náczczo y ná noc po łoćie ná raz z łyszki lizány.
Bywáią też kołaczki z Korzenia Fiołkowego z Drágakantu z Cukru y z niektorych
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 6
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
moczem/ biorąc go na raz od dwu łotów aż do czterech/ Cynamonu trochę przydawszy/ Szpikanardy/ Kopytniku/ i Syropu z Podróżniku ze dwie łyżce. Fernel. Taber.
Toż w Winie warzony/ poranu i na noc pijąc czyni. Plat. Rymę leczy.
Sapkę/ i w głowie zaległość z zimnych flusów wywodzi/ Sok tenże/ albo jucha/ z warzonego przez trzy dni/ porządnie w nos puszczając/ zaczym też ból w gowie uśmierza. Aben Mesua. Konfekt. Confectio Iridis.
Może też Konfekt z Kosacowego korzenia tym sposobem uczynić. Wziąć korzenia Fiołkowego/ albo Kosacu swojskiego trzy ćwierci łotu/ Gałbanu/ Cytwaru
moczem/ biorąc go ná raz od dwu łotow áż do czterech/ Cynámonu trochę przydawszy/ Szpikánárdy/ Kopytniku/ y Syropu z Podrożniku ze dwie łyżce. Fernel. Taber.
Toż w Winie wárzony/ poránu y ná noc piiąc czyni. Plat. Rymę leczy.
Sápkę/ y w głowie záległość z źimnych flusow wywodźi/ Sok tenże/ álbo iuchá/ z wárzonego przez trzy dni/ porządnie w nos pusczáiąc/ záczym też bol w gowie vśmierza. Aben Mesua. Konfekt. Confectio Iridis.
Może też Konfekt z Kosacowego korzenia tym sposobem vczynić. Wźiąć korzenia Fiołkowego/ álbo Kosacu swoyskiego trzy czwierći łotu/ Gáłbánu/ Cytwaru
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 9
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Lona otworu ściśnienie otwiera/ wolniejszym czyniąc/ za namazaniem. Także. Złotym żyłkom
Złote żyłki otwiera mażąc/ albo Klisterę z niego dając. Szumom w uszu.
Uszu dźwięk i szumienie uśmierza i układa/ z Octem/ z Rutą/ a z Olejkiem Migdałów gorzkich napuszczając. Dioscorydes. Spadkomzawziętem.
Zdawna zawziętemu spadku flusów z głowy/ jest użyteczny/ nozdrza nim we wnątrz namazując/ albo go nosem sarkając/ abowiem je zastanawia. Ślinogorz
Ślinogorz leczy/ garło nim namazując/ abo go z miodową sytą gargaryzując. Dios. Ochrapieniu.
Ochrapieniu u zostrzałości garła/ płokanie z niego jest użyteczne. tenże Strutem.
Świnią wszą/ Zielim:
Loná otworu ściśnienie otwiera/ wolnieyszym czyniąc/ zá námázániem. Tákże. Złotym żyłkom
Złote żyłki otwiera máżąc/ álbo Klisterę z niego dáiąc. Szumom w vszu.
Vszu dźwięk y szumienie vśmierzá y vkłáda/ z Octem/ z Rutą/ á z Oleykiem Migdałow gorzkich nápusczáiąc. Dioscorides. Spadkomzáwźiętem.
Zdawná záwźiętemu spadku flusow z głowy/ iest vżyteczny/ nozdrzá nim we wnątrz námázuiąc/ álbo go nosem sarkáiąc/ ábowiem ie zástánawia. Slinogorz
Slinogorz leczy/ gárło nim námázuiąc/ ábo go z miodową sytą gárgáryzuiąc. Dios. Ochrápieniu.
Ochrápieniu u zostrzáłośći gárłá/ płokánie z niego iest vżyteczne. tenże Strutem.
Swinią wszą/ Zielim:
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 11
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
nad nad przyrodznie zatrzymany wywodzi. wątrobie
Wątroby/ śledzionie
Śleziony/ bole z zimnych wilgotności uskramia/ i wychędaża/ rozgrzewając je. Nerkom
Nerkom także bolejącym jest lekarstwem/ namazując nim. Nerwom
Żyłom suchym pokurczonym dobry. Podag:
Podagrykom z zimnej przyczyny/ jest ratunkiem niepośleniejszym. scjatyce.
Ściatyce także z zimnych flusów czyniąc Klistery z nieóg/ jest pomocą. Zielnik D. Symona Syreniusza/ Gruczoły rozpadza.
Gruczoły twarde nacierając nim rozpadza/ a zwłaszcza na suchych żyłach i na stawiech z sokiem Ćwikłanym zmieszany/ albo z sokiem czarnej kapusty/ abo z miodem/ z winem/ i z Rumienkowym Olejem. Wolom
Wole na szyj/ nim
nád nád przyrodznie zátrzymány wywodźi. wątrobie
Wątroby/ śleźienie
Sleźiony/ bole z źimnych wilgotnośći vskramia/ y wychędaża/ rozgrzewáiąc ie. Nerkom
Nerkom tákże boleiącym iest lekárstwem/ námázuiąc nim. Nerwom
Zyłom suchym pokurczonym dobry. Podág:
Podágrykom z źimney przyczyny/ iest rátunkiem nieposlenieyszym. scyátyce.
Sciátyce tákże z źimnych flusow czyniąc Klistery z nieog/ iest pomocą. Zielnik D. Symoná Syreniuszá/ Gruczoły rospadza.
Gruczoły twarde náćieráiąc nim rozpadza/ á zwłaszczá ná suchych żyłách y ná stáwiech z sokiem Cwikłánym zmieszány/ álbo z sokiem czarney kápusty/ ábo z miodem/ z winem/ y z Rumienkowym Oleiem. Wolom
Wole ná szyi/ nim
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 11
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
gryzione. Przyprawując go w Cukrze albo w miedzie/ tym sposobem/ jako Imbier abo Oman. Żołądkowi.
Żołądkowi zimnemu/ i wtrawieniu Potraw osłabiałemu barzo śłuży. Apetit czyni.
Chęć do jedzenia wzbudza. Ustom wdzieczny zapach daje. Zamuleniu.
Zamulenia w wnętrznościach otwiera. Mózgu.
Mózgu i Nerwom
Nerwom dolegliwościam z zimnych Flusów pochodzącym/ jest barzo użyteczny. Mesua. Moczu
Moczu nad przyrodzenie zatrzymanemu. Miesięcznej.
Miesięcznej także chorobie nad zwyczaj zawściągnionej/ barzo użyteczny/ jedząc. Maść z Ziela Tatarskiego. Vnguentum de Acoro. Ślezienie zatwardziałej.
Maść z Tatarskiego Ziela/ na zatwardzenie Śleziony i Wątroby/ tym sposobem może być działana: Wziąć Soku skorzenia
gryźione. Przypráwuiąc go w Cukrze albo w miedźie/ tym sposobem/ iáko Imbier ábo Oman. Zołądkowi.
Zołądkowi źimnemu/ y wtrawieniu Potraw osłábiáłemu bárzo śłuży. Apetit czyni.
Chęć do iedzenia wzbudza. Vstom wdźieczny zapách dáie. Zámuleniu.
Zámulenia w wnętrznośćiách otwiera. Mozgu.
Mozgu y Nerwom
Nerwom dolegliwośćiam z źimnych Flusow pochodzącym/ iest bárzo vżyteczny. Mesua. Moczu
Moczu nád przyrodzenie zátrzymánemu. Mieśięczney.
Mieśięczney tákże chorobie nád zwyczay záwśćiągnioney/ bárzo vżyteczny/ iedząc. Máść z Ziela Tátárskiego. Vnguentum de Acoro. Sleźienie zátwárdźiáłey.
Máść z Tátárskiego Ziela/ ná zátwárdzenie Sleźiony y Wątroby/ tym sposobem może być dźiáłána: Wźiąć Soku zkorzenia
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 22
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
ale też nad warzonym korzeniu jego siedząc/ parę przez lijek wotwor łona puszczając. Od gadziny obrażonem
Od Gadziny jadowitej ukaszonym/ jakimkolwiek sposobem używany/ bądź zwierzchu plastrowany/ bądź trunkiem używany/ jest wielkim lekarstwem/ i przeto do Driakwie też wchodzi. W członkach boleniu.
Boleści w członkach/ w stawiech/ z zimnych Flusów Flegmistych/ tak przez usta używany/ jak zwierzchu przykładany/ nim je naparzając uśmierza. Wydymaniu w stolcu.
Wydymanie w stolcu z zimnej przyczyny leczy/ Proch korzenia jego z nasieniem Kopru Włoskiego/ w Trunku Polewki jego/ używany. Toż nać jego w winie warzona czyni/ nad nią się naparzając. A potym
ále też nád wárzonym korzeniu iego śiedząc/ parę przez liiek wotwor łoná pusczáiąc. Od gádźiny obráżonem
Od Gádźiny iádowitey vkaszonym/ iákimkolwiek sposobem vżywány/ bądź zwierzchu plastrowány/ bądź trunkiem vżywány/ iest wielkim lekárstwem/ y przeto do Dryiakwie też wchodźi. W członkách boleniu.
Boleśći w członkách/ w stáwiech/ z źimnych Flusow Flegmistych/ tak przez vstá vżywány/ iák zwierzchu przykłádány/ nim ie náparzáiąc vśmierza. Wydymániu w stolcu.
Wydymánie w stolcu z zimney przyczyny leczy/ Proch korzenia iego z naśieniem Kopru Włoskiego/ w Trunku Polewki iego/ vżywány. Toż náć iego w winie wárzona czyni/ nád nią sie náparzáiąc. A potym
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 24
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
uszystkiej/ jakimkolwiek sposobem użyvany. Cerę cudną daje. Zapach ciału daje.
Cerę ciału piękną daje. Także temuż ciału zapach wdzięczny czyni. (Mesue.) Paraliszu. Ściatyce. Podagrze. Chyragr: Artetyce. Kaduku.
Paraliżem albo Szlakiem naruszonym.
Scjatyce i łąmaniu w biodrach.
Podagrze:
Chyragrze: z zimnych flusów.
Artetyce/ albo w stawiech boleniu.
Padającej niemocy. Tym wszytkim chorobom Olejek Nardusowy jest barzo użyteczny/ tak go przez usta używając/ jako miejsca bolejące namazując. Aqua styllaticia Nardi. Wodka Szpiki Indyjskiego.
Bywa z Nardusu Indyjskiego barzo kosztowna wódka palona/ tym sposobem: Wziąć suchego korzenia Nardusowego/ ile kto chce/
vszystkiey/ iákimkolwiek sposobem vżyvány. Cerę cudną dáie. Zapách ciáłu dáie.
Cerę ćiáłu piękną dáie. Tákże temuż ciáłu zapách wdźięczny czyni. (Mesue.) Páráliszu. Sciátyce. Podágrze. Chyrágr: Artetyce. Káduku.
Páráliżem álbo Szlákiem náruszonym.
Scyátyce y łąmániu w biodrách.
Podágrze:
Chyrágrze: z źimnych flusow.
Artetyce/ álbo w stáwiech boleniu.
Padáiącey niemocy. Tym wszytkim chorobom Oleiek Nárdusowy iest bárzo vżyteczny/ ták go przez vstá vżywáiąc/ iáko mieyscá boleiące námázuiąc. Aqua styllaticia Nardi. Wodká Szpiki Indiyskiego.
Bywá z Nárdusu Indiyskiego bárzo kosztowna wódká palona/ tym sposobem: Wźiąć suchego korzenia Nárdusowego/ ile kto chce/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 32
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
trętwiejącym jest ratunkiem. Drżącym.
Także członkom drżącym/ albo trzęsącym się. Kaduku.
Padającej niemocy. Mdłości serdecznej
Mdłości serdecznej/ i wielu inym niedostatkom/ pijąc/ jest wielkim lekarstwem. (Matt:) Item. Wzroku mdłemu.
Bywa ina wodka z tegoż Nardusa Indiańskiego czyniona/ przeciwko wszelakim niedostatkom wzroku/ z flusów zimnych przypadającym/ którą Vigo tak opisuje: Wziąć każe co naświeższego Nardusu Indiańskiego/ Alenki/ którą Aloe Epaticam zowią: Tucjej/ Gwoździków kramnych/ każdego po równej części. To wszytko warzyć w Rożanej wodzie/ Kopru Włoskiego/ i w Świeczkowej. A gdy trochę wezwrą/ przecedzić/ i w oczy potrosze puszczać. (
trętwieiącym iest rátunkiem. Drżącym.
Tákże członkom drżącym/ álbo trzęsącym sie. Káduku.
Pádáiącey niemocy. Mdłośći serdecznej
Mdłośći serdeczney/ y wielu inym niedostátkom/ piiąc/ iest wielkim lekárstwem. (Matth:) Item. Wzroku mdłemu.
Bywa ina wodká z tegoż Nárdusá Indyáńskieg^o^ czyniona/ przećiwko wszelakim niedostátkom wzroku/ z flusow źimnych przypadáiącym/ ktorą Vigo ták opisuie: Wźiąć każe co naświeższego Nárdusu Indyáńskiego/ Alenki/ ktorą Aloe Epaticam zowią: Tucyey/ Gwoźdźikow kramnych/ káżdego po rowney częśći. To wszytko wárzyć w Rożáney wodźie/ Kopru Włoskiego/ y w Swieczkowey. A gdy trochę wezwrą/ przecedźić/ y w oczy potrosze pusczáć. (
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 33
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
niego porność ciągnąc. Olejek Lawendowy. Oleum Lauendae.
Olejek Lawendowy/ tym sposobem bywa czyniony/ Kwiecie Lawendowe w Oliwę kładą/ i na słońcu smażą/ jako Gwoździkowy/ albo Rożańy. Artetice.
Artetice, to jest/ łamaniu w członkach. Podagrze. Zielnik D. Symona Syrenniusa/ Podagrze Hiragrze.
Chiragrze z zimnych flusów użyteczny/ wosku do niego trochę przydawszy/ tym nacierać: a to po naparzeniu ciała w łaźni. Oleum Alchimico distillato opete
Może też być ten olejek Alchimiskiem obyczajem czyniony i dystillowany/ tym sposobem/ jako piołunowy. Ten Członkom ozięłbym.
Członkom oziębionym jest użyteczniejszy daleko niżli pierwszy/ Także inym niedostatkom w ciele/ z flusów
niego porność ćiągnąc. Oleiek Láwendowy. Oleum Lauendae.
Oleiek Láwendowy/ tym sposobem bywa czyniony/ Kwiećie Láwendowe w Oliwę kłádą/ y ná słońcu smáżą/ iáko Gwoźdźikowy/ álbo Rożáńy. Artetice.
Artetice, to iest/ łamániu w członkách. Podágrze. Zielnik D. Symoná Syrenniusá/ Podagrze Hirágrze.
Chirágrze z źimnych flusow vżyteczny/ wosku do niego trochę przydawszy/ tym náćieráć: á to po nápárzeniu ćiáłá w łáźni. Oleum Alchimico distillato opete
Może też być ten oleiek Alchimiskiem obyczáiem czyniony y distillowány/ tym sposobem/ iáko piołunowy. Ten Członkom oźięłbym.
Członkom oźiębionym iest vżytecznieyszy dáleko niżli pierwszy/ Tákże inym niedostátkom w ćiele/ z flusow
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 34
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
flusów użyteczny/ wosku do niego trochę przydawszy/ tym nacierać: a to po naparzeniu ciała w łaźni. Oleum Alchimico distillato opete
Może też być ten olejek Alchimiskiem obyczajem czyniony i dystillowany/ tym sposobem/ jako piołunowy. Ten Członkom ozięłbym.
Członkom oziębionym jest użyteczniejszy daleko niżli pierwszy/ Także inym niedostatkom w ciele/ z flusów zimnych.
Tego też przez usta używać może/ bądź z wodką przynależącą/ albo z konfektem.
Też zwierzchownie nim mażąc/ albo inym olejkom i maściom przydany/ oziębłym częściom ciała jest użyteczny (Tabe) O Kopytniku/ Rozdział 12.
Asarum Nardus Rustica. Haselwurtz. Liście.
KOpytnik/ który drudzy Leśnym/ albo Wiejskim
flusow vżyteczny/ wosku do niego trochę przydawszy/ tym náćieráć: á to po nápárzeniu ćiáłá w łáźni. Oleum Alchimico distillato opete
Może też być ten oleiek Alchimiskiem obyczáiem czyniony y distillowány/ tym sposobem/ iáko piołunowy. Ten Członkom oźięłbym.
Członkom oźiębionym iest vżytecznieyszy dáleko niżli pierwszy/ Tákże inym niedostátkom w ćiele/ z flusow źimnych.
Teg^o^ też przez vstá vżywáć może/ bądź z wodką przynależącą/ álbo z konfektem.
Też zwierzchownie nim máżąc/ álbo inym oleykom y máśćiom przydány/ oźiębłym częśćiom ciáłá iest vżyteczny (Tabe) O Kopytniku/ Rozdźiał 12.
Asarum Nardus Rustica. Haselwurtz. Liśćie.
KOpytnik/ ktory drudzy Leśnym/ álbo Wieyskim
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 34
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
