/ korzeń Kosacowy w Winie Włoskim warzony/ a z mąką Jęczmienną utarty/ ciepło plastrowany rozpędza. Gnilcu
Gnilec w uściech leczy/ z Mirrą w winie warzony/ a tym ciepło płokany. Żyłom suchym.
Żyły Flegmą gęstą a lipką ogarnione i zatkane/ otwiera korzeń Fiołkowy w winie warzony/ a trunkiem używany. Abowiem flusy gęste rozrzedza/ rozprawia i rozpędza. Z miodem też pitym używany do tegoż dobry/ jako Aben Mesu uczy. Truciznie.
Truciznie wszelakiej/ korzeń Fiołkowy z wynnym octem używany/ jest osobliwym ratunkiem. Poty czyni.
Poty wzbudza i czyni. Molów broni.
Szaty od Molów zachowywa/ i daje im wdzięczny zapąch
/ korzeń Kosacowy w Winie Włoskim wárzony/ á z mąką Ięczmienną vtárty/ ćiepło plastrowany rospądza. Gnilcu
Gnilec w vśćiech leczy/ z Mirrhą w winie wárzony/ á tym ćiepło płokány. Zyłom suchym.
Zyły Flágmą gęstą á lipką ogárnione y zátkáne/ otwiera korzeń Fiołkowy w winie wárzony/ á trunkiem vżywány. Abowiem flusy gęste rozrzedza/ rospráwia y rospędza. Z miodem też pitym vżywány do tegoż dobry/ iáko Aben Mesu uczy. Trućiznie.
Trućiznie wszelákiey/ korzeń Fiołkowy z wynnym octem vżywány/ iest osobliwym rátunkiem. Poty czyni.
Poty wzbudza y czyni. Molow broni.
Száty od Molow záchowywa/ y dáie im wdźięczny zapąch
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 8
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
SOK
Sok z korzenia Kosacowego/ ma być wyciągniony tym sposobem/ jako z Piołynu. Drudzy z korzenia świeżego tłukąc go w Moździerzu wyżymają/ albo prasami wyprasują. Także z korzenia Fiołkowego sok/ który przodek ma przed przerwszym. Succus Iridis. Mózg chędoży
W nos puszczany/ kichanie czyni/ za czym Mózg chędoży/ nosem Flusy wodniste wywodząc/ o czym się też wyższej przypomniało. Zmazom
Zmazy wszelakie z twarzy/ i ze wszytkiego ciała ściera/ sok z miodem a z Bobową mąką zaczynony. Taber. Wrzodom
Tenże Sok Wrzody/ Sadzele/ rany plugawe wychędaża i czyści/ a czyszcząc goi. Mesue. Fernel. Fiftułom
Fiftuły wychędaża/ a
SOK
Sok z korzenia Kosacowego/ ma być wyćiągniony tym sposobem/ iáko z Piołynu. Drudzy z korzenia świeżego tłukąc go w Możdżerzu wyżymáią/ álbo prásámi wyprásuią. Tákże z korzenia Fiołkowego sok/ ktory przodek ma przed przerwszym. Succus Iridis. Mozg chędoży
W nos pusczány/ kichánie czyni/ zá czym Mozg chędoży/ nosem Flusy wodniste wywodząc/ o czym sie też wyższey przypomniáło. Zmázom
Zmázy wszelákie z twarzy/ y ze wszytkiego ćiáłá śćiera/ sok z miodem á z Bobową mąką záczynony. Taber. Wrzodom
Tenże Sok Wrzody/ Sadzele/ rány plugáwe wychędaża y czyśći/ á czyscząc goi. Mesue. Fernel. Fiftułom
Fiftuły wychędaża/ á
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 9
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
białym warzyć/ a ręce albo palce tym nacierać. (lod) Subetu
Od Subeta/ to jest/ od spania głębokiego/ nad przyrodzenie zbudza/ pod nosem ją trzymając. Paraliżowi.
Slakiem albo powietrzem naruszonym jest użyteczna. Mdłość serdeczną
Mdłość serdeczną odpędza/ pić ją dając/ i na pulsy przykładając. Głowę wysusza.
Flusy zbytnie w głowie wysusza i trawi/ myjąc głowę ługiem/ w którymby długo Lawenda/ Bukowica/ Bobkowe liście/ i Czarnucha moknęła. Księgi Pierwsze. Od Molów szat broni.
Od molów szaty zachowuje/ kładać ją miedzy nie (Tabe)
Owa tym wszystkim niedostatkom i chorobom/ z zimnych wilgotności pochodzącym służy/ którym
białym wárzyć/ á ręce álbo pálce tym náćieráć. (lod) Subetu
Od Subetá/ to iest/ od spánia głębokiego/ nád przyrodzenie zbudza/ pod nosem ią trzymáiąc. Páráliżowi.
Slákiem álbo powietrzem náruszonym iest vżyteczna. Mdłość serdeczną
Mdłość serdeczną odpądza/ pić ią dáiąc/ y ná pulsy przykłádáiąc. Głowę wysusza.
Flusy zbytnie w głowie wysusza y trawi/ myiąc głowę ługiem/ w ktorymby długo Láwendá/ Bukowicá/ Bobkowe liśćie/ y Czárnuchá moknęłá. Kśięgi Pierwsze. Od Molow szat broni.
Od molow száty záchowuie/ kłádác ią miedzy nie (Tabe)
Owa tym wszystkim niedostátkom y chorobom/ z źimnych wilgotnośći pochodzącym służy/ ktorym
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 32
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
od pół łopatcza ku Żołądkowi i Pępku. A z strony Śleziony/ bok lewy/ od połowice ziobr na dół/ ku progu i lędźwiom/ także ku Pępkowi. Potłuczonym.
Taż Maść potłuczonym i zbitym krzyżom. Osobliwie służy Scjatyce
Scjatyce/ biodra mażąc i nacierając/ barzo jest użyteczna: Abowiem Krew skrzepłą/ i Flusy flegmiste rozgrzewa/ i rozrzedza. Wrzodom pomykającym się. Francowatym wrzodom
Wrzodom pomykającym się/ i ciało wyjadającym/ jadowitym. Też
Wrzodom Francowatym/ ciało psującym/ barzo kosztowna jest/ przymieszawszy do niej Magisterium veneris, które zowią Flegma vitrioli, a potym wespół je zmieszawszy/ tym je nacierać i plastrować. Ranom w głowie Parchom
od poł łopátcza ku Zołądkowi y Pępku. A z strony Sleźiony/ bok lewy/ od połowice źiobr ná dół/ ku progu y lędźwiom/ tákże ku Pępkowi. Potłuczonym.
Táż Máść potłuczonym y zbitym krzyżom. Osobliwie służy Scyátyce
Scyátyce/ biodrá máżąc y náćieráiąc/ bárzo iest vżyteczna: Abowiem Kreẃ skrzepłą/ y Flusy flágmiste rozgrzewa/ y rozrzedza. Wrzodom pomykáiącym sie. Fráncowatym wrzodom
Wrzodom pomykáiącym sie/ y ćiáło wyiadáiącym/ iádowitym. Też
Wrzodom Fráncowátym/ ćiáło psuiącym/ bárzo kosztowna iest/ przymieszawszy do niey Magisterium veneris, ktore zowią Flegma vitrioli, á potym wespoł ie zmieszawszy/ tym ie náćieráć y plástrowáć. Ránom w głowie Párchom
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 65
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
. Przyrodzenie.
KOrzenie obojej/ które do potrzeb lekarskich pospolicie przychodzi/ rozgrzewa. Drudzy twierdzą/ że miernie chłodzi/ i wysusza na końcu wtórego stopnia/ albo na początku trzeciego. Co smak jej cirpki/ suchości tej znakiem jest. Ten w uściech długo żuchanej/ puszcza z siebie lipkość/ spaja/ zawściąga/ ścieńcza flusy i wilgotności zimne swą przenikawością. Zielnik D. Symona Syrenniusa/ Moc i skutki. Do używania wchodzi.
Obie Sowiestrzały/ jednostajnych są skutków.
Oboje to ziele/ a ile gdy się dobrze z ziemie na Wiosnę puszczą/ przychodzi do stołowego używania: jednak naczęściej mniejsze/ jako do sałat/ do jarzyn/ do polewek
. Przyrodzenie.
KOrzenie oboiey/ ktore do potrzeb lekárskich pospolićie przychodźi/ rozgrzewa. Drudzy twierdzą/ że miernie chłodźi/ y wysusza ná końcu wtorego stopniá/ álbo ná początku trzećiego. Co smák iey ćirpki/ suchośći tey znákiem iest. Ten w vśćiech długo żucháney/ puscza z śiebie lipkość/ spaia/ záwśćiąga/ śćieńcza flusy y wilgotnośći źimne swą przenikáwośćią. Zielnik D. Symoná Syrenniusá/ Moc y skutki. Do vżywánia wchodzi.
Obie Sowiestrzały/ iednostáynych są skutkow.
Oboie to źiele/ á ile gdy sie dobrze z źiemie ná Wiosnę pusczą/ przychodźi do stołowego vżywánia: iednák naczęśćiey mnieysze/ iáko do sáłat/ do iárzyn/ do polewek
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 82
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Ślezienie także niesposobnej/ tymże obyczajem używany/ jest ratunkiem. Zielnik D. Symona Syrenniusa/ Ślezionie Nyrkom.
Nyrki wychędaża/ od zagniłości ich zachowywa/ wrzody w nich goi. Członkom nabrzmiałym.
Członkom nabrzmiałym i opuchłym/ tymże obyczajem używany/ jest wielkim ratunkiem.Także Ranom.
Gdyby się do ran i sadzeli flusy zbytnie udawały lejąc/ i do maści przydając. Od rozumu odchodzącym.
Tym którzyby za długimi i ciężkimi/ albo z zarazy morowego powietrza/ chorobami/ rozum i baczenie utracili/ wielkim jest ratunkiem/ namazując nim około języczka/ nozdrza/ uszy/ skronie. Dając go też z polewką kapłunią po dwanaście kropli pić/
Sleźienie także niesposobney/ tymże obyczáiem vżywány/ iest rátunkiem. Zielnik D. Symoná Syrenniusá/ Sleźionie Nyrkom.
Nyrki wychędaża/ od zágniłości ich záchowywa/ wrzody w nich goi. Członkom nabrzmiáłym.
Członkom nábrzmiáłym y opuchłym/ tymże obyczáiem vżywány/ iest wielkim rátunkiem.Tákże Ránom.
Gdyby sie do ran y sádzeli flusy zbytnie vdáwáły leiąc/ y do máśći przydáiąc. Od rozumu odchodzącym.
Tym ktorzyby zá długimi y ćięszkimi/ álbo z zárázy morowego powietrza/ chorobámi/ rozum y baczenie vtráćili/ wielkim iest rátunkiem/ námázuiąc nim około ięzyczká/ nozdrza/ vszy/ skronie. Dáiąc go też z polewką kápłunią po dwánaście kropli pić/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 153
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Męższczyznę/ do Małżeńskiej sprawy gnuśną i oziebłą/ pobudza/ rozgrzewaniem swym/ po łyżce go z Muszkatelą/ albo z winem słodkim/ z Bastertem na raz używając. Ukąszonem od Myszy Pajęcznej
Od pajęcznej myszy obrażonym/ ćwierć łota/ z winem dobrym białym/ dając go trunkiem/ jest lekarstwem wielkim i pewnym. Z głowy flusy ściąga.
Korzeń w uściech długo żuchając/ flegmę z głowy wywodzi. (Dios.) Czwartaczcę.
Czwartaczkę tym sposobem leczy: wziąć cztery łoty tego korzenia/ Góryczki dwa łoty/ pokrajać oboje drobno/ do tego Cukru białego ośm łotów/ w Cynową flasze wsypać/ i pół garnca wodo chędogiej na to nalać/ a
Mężsczyznę/ do Małżeńskiey spráwy gnuśną y oźiebłą/ pobudzá/ rozgrzewániem swym/ po łyszce go z Muszkátelą/ álbo z winem słodkim/ z Bástertem ná raz vżywáiąc. Vkąszonem od Myszy Páięcznej
Od paięcznej myszy obráżonym/ czwierć łotá/ z winem dobrym białym/ daiąc go trunkiem/ iest lekárstwem wielkim y pewnym. Z głowy flusy śćiąga.
Korzeń w vśćiech długo żucháiąc/ flágmę z głowy wywodźi. (Dios.) Czwartacce.
Czwartaczkę tym sposobem leczy: wźiąć cztyry łoty tego korzeniá/ Goryczki dwá łoty/ pokráiáć oboie drobno/ do tego Cukru białego ośm łotow/ w Cynową flásze wsypáć/ y poł gárncá wodo chędogiey ná to nálać/ á
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 159
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
opisał. Od którego potym nazwiska dostało. Rozprawia/ rozcieńcza/ rozgrzewa/ pryszczy. Istności przenikającej. Trawi/ wyczyścia. Sok Euforbium przez cztery lata może w swej mocy być zachowany w Bobie/ albo w Prosie/ albo w Szocowicy. (Mesua.) Moc i skutki. Flag: wy.
Flegmę/ i Flusy wodniste z ciała i z członków wszystkich wywodzi/ z miodem zadany. (Dios.) (Eginera.) (Auctuar.) Flusy wodniste. Korectie
Jego złość/ o której się na końcu skutków powie/ odejmuje się/ mocząc go/ naprzód w Olejku Migdałów słodkich przez dzień/ potym w Cytrynowym jabłku pieczony.
opisał. Od ktorego potym názwiská dostáło. Rospráwia/ rozćieńcza/ rozgrzewa/ prysczy. Istnośći przenikáiącey. Trawi/ wyczyśćia. Sok Euforbium przez cztery látá może w swey mocy być záchowány w Bobie/ álbo w Prośie/ álbo w Szocowicy. (Mesua.) Moc y skutki. Flág: wy.
Flágmę/ y Flusy wodniste z ćiáłá y z członkow wszystkich wywodźi/ z miodem zádány. (Dios.) (Eginera.) (Auctuar.) Flusy wodniste. Correctie
Iego złość/ o ktorey sie ná końcu skutkow powie/ odeymuie sie/ mocząc go/ naprzod w Oleyku Migdałow słodkich przez dźień/ potym w Cytrynowym iábłku pieczony.
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 206
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Płód martwy z żywota wyrzuca. Dychawicznym.
Dychawicznym/ a ciężko tchniącym. Gwiżdżotchniącym
Gwiżdżotchniącym (Ortopniecis) także kropkę/ albo cztery z wodką z Izopu/ albo z Omanowego Korzenia/ albo juchą/ i z inymi wodkami/ polewkami/ z sokami/ piersiom przynależącym/ dany/ barzo użyteczny. Abowiem flegmiste wilgotności/ i flusy zimne w piersiach i w Płucach trawi. Moczu.
Mocz zatrzymany potężnie wywodzi/ z wodką/ albo z juchą Pietruszczaną/ albo Lamikamieniową/ pod tąż miarą dając go w trunku. Kaduku.
Padającej niemocy/ jest użyteczny Olej Amoniakowy/ ze trzy kropki go dając z wodką białej Bukwice. Macicy.
Służy też barzo
Płod martwy z żywotá wyrzuca. Dycháwicznym.
Dycháwicznym/ á ćięszko tchniącym. Gwiżdżotchniącym
Gwiżdżotchniącym (Ortopniecis) tákże kropkę/ álbo cztery z wodką z Izopu/ álbo z Omanowego Korzeniá/ álbo iuchą/ y z inymi wodkámi/ polewkámi/ z sokámi/ pierśiom przynależącym/ dány/ bárzo vżyteczny. Abowiem flágmiste wilgotnośći/ y flusy źimne w pierśiách y w Płucách trawi. Moczu.
Mocz zátrzymány potężnie wjwodźi/ z wodką/ álbo z iuchą Pietrusczáną/ álbo Lámikámieniową/ pod tąż miárą dáiąc go w trunku. Káduku.
Padáiącey niemocy/ iest vżyteczny Oley Ammoniakowy/ ze trzy kropki go dáiąc z wodką białey Bukwice. Máćicy.
Służy też bárzo
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 222
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Artretyce.
Artetykę układa przerzeczonym sposobem przykładany/ na te miejsca gdzie bole Ciało pryszczy.
Na ciało gdziebykolwiek był napoły więtsze i przerażony/ przykładany/ pryszczenie czyni. Przeto Oczom płynącym.
Oczom płynącym dla zbytniej wilgotności głowy/ albo mózgu/ w tył abo na ramiona go przykładając/ jest ratunkiem/ wysuszając wilgotności/ i flusy od nich odciągając. Puchlinie.
Puchlinę z ciała wszystkiego wyciąga i wywodzi/ liście i z kwieciem/ bądź tylko samo liście z łupinami zielonymi orzechów Włoskich utłukszy/ przyłożyć/ pod kolanem po tej stronie od siebie/ gdzie pospolicie bywają apertury czynione. Tak wszystkę puchlinę z ciała wyciągnie. Feb. kwartaunie.
Przeciwko Kwartannie albo
Artretyce.
Artetykę vkłada przerzeczonym sposobem przykłádány/ ná te mieyscá gdźie bole Ciáło prysczy.
Ná ćiáło gdźiebykolwiek był nápoły więtsze y przeráżony/ przykłádány/ prysczenie czyni. Przeto Oczom płynącym.
Oczom płynącym dla zbytniey wilgotnośći głowy/ álbo mozgu/ w tył ábo ná rámioná go przykłádáiąc/ iest rátunkiem/ wysuszáiąc wilgotnośći/ y flusy od nich odćiągáiąc. Puchlinie.
Puchlinę z ćiáłá wszystkiego wyćiąga y wywodźi/ liśćie y z kwiećiem/ bądź tylko sámo liśćie z łupinámi źielonymi orzechow Włoskich vtłukszy/ przyłożyć/ pod kolánem po tey stronie od śiebie/ gdźie pospolićie bywáią ápertury czynione. Ták wszystkę puchlinę z ćiáłá wyćiągnie. Feb. quartaunie.
Przećiwko Quártánnie álbo
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 317
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
