. w Litewskiej Collegia 24. Rezydencyj 8. W całym zaś świecie Prowincyj jest 39. Collegia 674. Rezydencyj 357. Konwiktów i Seminaria 163. PRAKTYKA GEOGRAFICZNA
Inwencja Geografów jedynie wszystkie sposoby i reguły do tego sciąga, aby, przed oczy ludzkie jako najrzetelniej wyfigurowaną według swego położenia sferę ziemi mogła wystawić. Z którego prototypu imaginatywa ludzka mogłaby jak z obrazu całą pozycją ziemi jej wydział na swoje części, Państwa i Prowincje, łatwiej pojąć. To w abrysie widzieć, tam być żywą reprezentacją, czego ani nogami dojść, ani okiem zlustrowac niepodobna. O co samo i Astronomowie usiłują, całe sistema Nieba i Luminarzów Niebieskich przed oczy kładąc. Dwojakie
. w Litewskiey Collegia 24. Rezydencyi 8. W całym zaś świecie Prowincyi iest 39. Collegia 674. Rezydencyi 357. Konwiktow y Seminaria 163. PRAKTYKA GEOGRAFICZNA
Jnwencya Geografow iedynie wszystkie sposoby y reguły do tego zciąga, áby, przed oczy ludzkie iáko nayrzetelniey wyfigurowaną według swego położenia sferę ziemi mogła wystawić. Z ktorego prototypu imaginatywa ludzka mogłáby iák z obrazu całą pozycyą ziemi iey wydział ná swoie części, Państwa y Prowincye, łátwiey poiąć. To w abrysie widzieć, tam być żywą reprezentacyą, czego áni nogámi doiść, áni okiem zlustrowác niepodobna. O co samo y Astronomowie usiłuią, cáłe sistema Nieba y Luminarzow Niebieskich przed oczy kładąc. Dwoiákie
Skrót tekstu: BystrzInfGeogr
Strona: L
Tytuł:
Informacja geograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Drukarnia:
Drukarnia lubelska Societatis Jesu
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
geografia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
, bywa w tenże sposób według różności afekcyj, różnych snów przyczyną. Jako w puchlinach zostającym śni się że toną. W gorączkach malignach, że ich pieką, że się biją, piją etc. Pełność krwie mającym, że ich co dusi, że ciężary dźwigają etc. Na ostatek pochodzą sny z tąd, iż imaginatywa ludzka jest to potencja niewolna: więc być musi iż obrazki obiektów te albo inne bardziej w mózg wpojone, reprezentują się, determinują potencją, że pojmuje żyjącym sposobem te obrazki: a zatym i o tych obiektach śnić się musi. Czasem nie do rzeczy, i bez wszelkiej konsekwencyj, dla pomieszania nie stosujących się do jednej
, bywa w tenże sposob według rożności áffekcyi, rożnych snow przyczyną. Jáko w puchlinách zostáiącym śni się że toną. W gorączkách málignách, że ich pieką, że się biią, piią etc. Pełność krwie máiącym, że ich co dusi, że ciężary dzwigáią etc. Ná ostátek pochodzą sny z tąd, iż imaginátywa ludzka iest to potencya niewolna: więc być musi iż obrazki obiektow te álbo inne bardziey w mozg wpoione, reprezentuią się, determinuią potencyą, że poymuie żyiącym sposobem te obrazki: á zátym y o tych obiektach snić się musi. Czasem nie do rzeczy, y bez wszelkiey konsekwencyi, dla pomieszania nie stosuiących się do iedney
Skrót tekstu: BystrzInfAstrol
Strona: 16
Tytuł:
Informacja astrologiczna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
astrologia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
sprawują, i w suchoty wprawują.
LXVIII. Ziewanie jest to witalne poruszenie muszkułów mezenterycznych, przez które usiłuje natura z części zewnętrznych, poruszyć i wyzionąc ekshalacje zgniłe, a powietrzem żywszym i zdrowszym sporzej nad zwyczajne odetchnięcie zabranym oneż orzeźwić. Ze zaś człowiek patrząc na ziewającego i on pobudza się do ziewania. Czyni to imaginatywa ludzka, która wzbudza i porusza w wnętrznościach te ekshalacje i wapory, do których wypędzenia, nad zamiar gęba się otwiera, a czasem i szczeki z swoich stawowo porusza. Jako taż imaginatywa, widząc cudzy płacz, albo śmiech, pobudza do podobnegoż płaczu albo śmiechu. Potencja ludzka Płakania, Śmiania, ruszania się
spráwuią, y w suchoty wprawuią.
LXVIII. Ziewánie iest to witálne poruszenie muszkułow mezenterycznych, przez ktore usiłuie nátura z części zewnętrznych, poruszyć y wyzionąc exhalacye zgniłe, á powietrzem żywszym y zdrowszym sporzey nad zwyczayne odetchnięcie zábranym oneż orzeźwić. Ze zaś człowiek patrząc ná ziewáiącego y on pobudza się do ziewania. Czyni to imaginátywa ludzka, ktora wzbudza y porusza w wnętrznościách te exhalácye y wapory, do ktorych wypędzenia, nad zámiar gęba się otwiera, á czásem y szczeki z swoich stáwowo porusza. Jáko taż imaginatywa, widząc cudzy płacz, álbo smiech, pobudza do podobnegoż płáczu álbo smiechu. Potencya ludzka Płakania, Smiania, ruszania się
Skrót tekstu: BystrzInfCosm
Strona: Fv
Tytuł:
Informacja Cosmograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
biologia, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
sporzej nad zwyczajne odetchnięcie zabranym oneż orzeźwić. Ze zaś człowiek patrząc na ziewającego i on pobudza się do ziewania. Czyni to imaginatywa ludzka, która wzbudza i porusza w wnętrznościach te ekshalacje i wapory, do których wypędzenia, nad zamiar gęba się otwiera, a czasem i szczeki z swoich stawowo porusza. Jako taż imaginatywa, widząc cudzy płacz, albo śmiech, pobudza do podobnegoż płaczu albo śmiechu. Potencja ludzka Płakania, Śmiania, ruszania się, i kichania.
LXIX. Organum płaczu ludzkiego jest oko: która akcja witalna w ten sposób się sprawuje. Imaginatywa najprzód rzeczy żalowi podległej, porusza humory w człowieku, które pobudzone, najwięcej
sporzey nad zwyczayne odetchnięcie zábranym oneż orzeźwić. Ze zaś człowiek patrząc ná ziewáiącego y on pobudza się do ziewania. Czyni to imaginátywa ludzka, ktora wzbudza y porusza w wnętrznościách te exhalácye y wapory, do ktorych wypędzenia, nad zámiar gęba się otwiera, á czásem y szczeki z swoich stáwowo porusza. Jáko taż imaginatywa, widząc cudzy płacz, álbo smiech, pobudza do podobnegoż płáczu álbo smiechu. Potencya ludzka Płakania, Smiania, ruszania się, y kichania.
LXIX. Organum płáczu ludzkiego iest oko: ktora akcya witálna w ten sposob się spráwuie. Jmaginátywa nayprzod rzeczy żalowi podległey, porusza chumory w człowieku, ktore pobudzone, naywięcey
Skrót tekstu: BystrzInfCosm
Strona: Fv
Tytuł:
Informacja Cosmograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
biologia, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
otwiera, a czasem i szczeki z swoich stawowo porusza. Jako taż imaginatywa, widząc cudzy płacz, albo śmiech, pobudza do podobnegoż płaczu albo śmiechu. Potencja ludzka Płakania, Śmiania, ruszania się, i kichania.
LXIX. Organum płaczu ludzkiego jest oko: która akcja witalna w ten sposób się sprawuje. Imaginatywa najprzód rzeczy żalowi podległej, porusza humory w człowieku, które pobudzone, najwięcej ku sercu się ściągają, i w nagłych a ciężkich żalach opresyą czynią serca. Które gdy ku oku się wzbiją i przez meat pokątny oka wycisnione będą muszkułami z części ciała pobliższych oka, jak ręką woda z gębki; we łzy się ów humor
otwiera, á czásem y szczeki z swoich stáwowo porusza. Jáko taż imaginatywa, widząc cudzy płacz, álbo smiech, pobudza do podobnegoż płáczu álbo smiechu. Potencya ludzka Płakania, Smiania, ruszania się, y kichania.
LXIX. Organum płáczu ludzkiego iest oko: ktora akcya witálna w ten sposob się spráwuie. Jmaginátywa nayprzod rzeczy żalowi podległey, porusza chumory w człowieku, ktore pobudzone, naywięcey ku sercu się ściągáią, y w nagłych á ciężkich żalach oppresyą czynią serca. Ktore gdy ku oku się wzbiią y przez meat pokątny oká wycisnione będą muszkułámi z części ciałá pobliższych oká, iák ręką woda z gębki; we łzy się ow humor
Skrót tekstu: BystrzInfCosm
Strona: Fv
Tytuł:
Informacja Cosmograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
biologia, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
i z hipokondryj, pijaństwa, a czasem i z nagłej radości kto się zda płakać. Ależ i tych żal się miesza i tenże płaczliwy humor wzbudzony płacz rodzi.
LXX. Organum śmiechu, jest membrana to jest błona, żołądek dzieląca od kiszek, diafragma nazwana. Akcja witalna śmiechu tym się dzieje. Ze imaginatywa rzeczy wesołej wzbudza muszkuły, którymi poruszona diafragma, mającemi koneksyą z twarzą ludzką muszkułami, swoim i tych muszkułów poruszeniem układa twarz do śmiechu: i nie jakiego zewnętrznego do śmiechu akomodowanego z odgłosem odetchnienia jest przyczną. J z tąd z zbytniego śmiechu człowiek około żołądka czuje boleść; to jest z zbytniego poruszenia tej błony diafragma.
y z hipokondryi, piiaństwa, á czásem y z nagłey rádości kto się zda płákáć. Ależ y tych żal się miesza y tenże płaczliwy chumor wzbudzony płácz rodzi.
LXX. Organum smiechu, iest membrana to iest błoná, żołądek dzieląca od kiszek, diafragma názwana. Akcya witálna smiechu tym się dzieie. Ze imáginátywá rzeczy wesołey wzbudza muszkuły, ktorymi poruszona diafragma, máiącemi konnexyą z twarzą ludzką muszkułami, swoim y tych muszkułow poruszeniem ukłáda twarz do smiechu: y nie iákiego zewnętrznego do smiechu akkommodowanego z odgłosem odetchnięnia iest przyczną. J z tąd z zbytniego smiechu człowiek około żołądká czuie boleść; to iest z zbytniego poruszenia tey błony diafragma.
Skrót tekstu: BystrzInfCosm
Strona: Fv
Tytuł:
Informacja Cosmograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
biologia, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
gryzieniem i tytyllacją swoją sprawują, iż poruszone muszkuły usiłują te niepotrzebne humory pozbyć. Co samo jest kichnienie. Zmysły i potencje ludzkie Wewnętrzne.
Dwojakie są potencje i zmysły wewnętrzne. Jedne: które służą do sprawowania akcyj witalnych materialnych, i innym zwierzętom pospol tych nie tylko człowiekowi. A te są Potencje nutryca, augmentacja, imaginatywa i chuć czyli apetyt. Drugie: które służą do sprawowania witalnych duchownych, samemu duchowi rozumnemu własnych akcyj. A te są potencje: rozumienie i chcenia. Pierwsze potencje są podległe i powinny być rżądzone drugiemi. Bo lubo przez grzech pierworódny tej skażonej nabywa natury człowiek. Iż według Pawła Z. Ciało rebelizuje przeciwko duszy
gryzieniem y tytyllácyą swoią spráwuią, iż poruszone muszkuły usiłuią te niepotrzebne humory pozbyć. Co samo iest kichnienie. Zmysły y potencye ludzkie Wewnętrzne.
Dwoiákie są potencye y zmysły wewnętrzne. Jedne: ktore służą do sprawowania ákcyi witálnych máteryalnych, y innym zwierzętom pospol tych nie tylko człowiekowi. A te są Potencye nutryca, augmentácya, imáginátywa y chuć czyli áppetyt. Drugie: ktore służą do spráwowánia witálnych duchownych, samemu duchowi rozumnemu własnych ákcyi. A te są potencye: rozumienie y chcenia. Pierwsze potencye są podległe y powinny być rżądzone drugiemi. Bo lubo przez grzech pierworodny tey skáżoney nábywa nátury człowiek. Jż według Pawła S. Ciáło rebellizuie przeciwko duszy
Skrót tekstu: BystrzInfCosm
Strona: F2
Tytuł:
Informacja Cosmograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
biologia, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
pod zmysły zewnętrzne podpadających. Pierwej bowiem człowiek widzi naprzykład drzewo zielone, słyszy ogłos trący, smakuje gorzkości pieprzu, woni zapachu lilii, czuje gorącość ognia. A potym sądzi, i zdanie formuiw: że drzewo zielone, że trąba chuczna, że pieprz gorzki, że pachniąca lilia, że gorący ogień. J ta imaginatywa rozeznaje między objectum jednego, od objectum drugiego zmysłu. Ta potencja jest pospolita i zwierzętom. Bo i pies na przykład poznaje Pana swego, ma rozeznanie co chleb, co kii; kto obcy a kto domowy: za zasię, a co choć sam. Do tej potencyj należy sądzić[...] nie tylko o rzeczach traźniejszych,
pod zmysły zewnętrzne podpadáiących. Pierwey bowiem człowiek widzi náprzykład drzewo zielone, słyszy ogłos trący, smakuie gorzkości pieprzu, woni zapáchu lilii, czuie gorącość ognia. A potym sądzi, y zdánie formuiw: że drzewo zielone, że trąba chuczna, że pieprz gorzki, że pachniąca lilia, że gorący ogień. J tá imaginátywa rozeznaie między objectum iednego, od objectum drugiego zmysłu. Tá potencya iest pospolita y zwierzętom. Bo y pies ná przykład poznaie Páná swego, ma rozeznánie co chleb, co kii; kto obcy á kto domowy: za zásię, á co choć sam. Do tey potencyi należy sądzić[...] nie tylko o rzeczach traźnieyszych,
Skrót tekstu: BystrzInfCosm
Strona: F3
Tytuł:
Informacja Cosmograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
biologia, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
że rzeczy widzianych, słyszanychy innymi zmsłami doświadzczonych, sprawuje poznawanie, i pamiętanie.
LXXVII. Przez zmysł apetytu wewnętrzny nie rozumie się tu łaknienie, która akcja witalna jest własna nutrycyj. Ale rozumie się potencja sprawująca chuci i żądze, albo też awersye, rzeczy w imaginatywie reprezentowanych i poznanych. Bo co zmysł zewnętrzny pojmuje, imaginatywa poznaje, i sądzi za rzecz sobie przyzwoitą i dobrą, do tego i skłonność apetytu wewnętrznego bierze, albo też awersja, jeżeli sądzi rzecz złą i sobie nieprzyzwoitą. Którego apetytu skłonności zowią się Pasje i pamiętności ludzkie: Akty zaś witalne tej potencyj są materialne żądze i chuci. Według różności tych akcyj, i pasje różnicę
że rzeczy widzianych, słyszanychy innymi zmsłámi doswiadzczonych, sprawuie poznawánie, y pámiętanie.
LXXVII. Przez zmysł appetytu wewnętrzny nie rozumie się tu łáknienie, ktora ákcya witálna iest własna nutrycyi. Ale rozumie się potencya spráwuiąca chuci y żądze, álbo też awersye, rzeczy w imáginatywie reprezentowanych y poznanych. Bo co zmysł zewnętrzny poymuie, imáginatywa poznaie, y sądzi zá rzecz sobie przyzwoitą y dobrą, do tego y skłonność áppetytu wewnętrznego bierze, álbo też awersya, ieżeli sądzi rzecz złą y sobie nieprzyzwoitą. Ktorego áppetytu skłonności zowią się Passye y pámiętności ludzkie: Akty zaś witálne tey potencyi są máteryálne żądze y chuci. Według rożności tych ákcyi, y passye rożnicę
Skrót tekstu: BystrzInfCosm
Strona: F3
Tytuł:
Informacja Cosmograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
biologia, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
, jest w człowieku duchowne i samemu duchowi rozumnemu przyzwoite chcenie, pochodzące od potencyj woli. Bo dusza ludzka idąc za rozumem, formuje chcenia swoje rzeczy i od zmysłów dalekich, i nadprzyrodzonych; jakie jest zbawienie i koniec ostateczny. Na tej potencyj woli ludzkiej osadza się wolność od Boga człowiekowi nadana. Bo lubo co niegodziwego imaginatywa człowiekowi proponuje, i apetyt wewnętrzny chucią swoją się tego chwyta. Atoli zdrowy rozum biorąc na trutynę i uwagę to objectum, sądzić w prawdzie rzecz ciału i zmyślnościom przyzwoitą, ale albo prawu naturze, to jest zdrowemu rozumowi, albo prawu Boskiemu, albo statutom ludzkim przeciwną, a zatym nie dobrą i naganną. A tak
, iest w człowieku duchowne y samemu duchowi rozumnemu przyzwoite chcenie, pochodzące od potencyi woli. Bo dusza ludzka idąc zá rozumem, formuie chcenia swoie rzeczy y od zmysłow dálekich, y nadprzyrodzonych; iákie iest zbawienie y koniec ostateczny. Ná tey potencyi woli ludzkiey osadza się wolność od Bogá człowiekowi nadána. Bo lubo co niegodziwego imaginatywa człowiekowi proponuie, y appetyt wewnętrzny chucią swoią się tego chwyta. Atoli zdrowy rozum biorąc ná trutynę y uwagę to objectum, sądzić w prawdzie rzecz ciału y zmyślnościom przyzwoitą, ále álbo prawu náturze, to iest zdrowemu rozumowi, álbo práwu Boskiemu, álbo státutom ludzkim przeciwną, á zátym nie dobrą y naganną. A ták
Skrót tekstu: BystrzInfCosm
Strona: F4
Tytuł:
Informacja Cosmograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
biologia, geografia, religia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
