nieprawie miałko utartego z pitym miodem/ który tak czyści/ jako Ciemierzyca biała. Może go też używać z wodką Bylicową/ jako i Ciemierzyce. (Fusch, Tab:)
Wchodzi też to korzenie do maści. Puchlinie
Potężnie z ciała puchlinę wywodzi/ trzy ćwierci łota prochu/ korzenia jego miałko utartego/ do sześci kwart Mosztu wsuwszy/ a w nowym garncu dobrze nakrywszy ciastem zalepić/ a przez dwa/ albo trzy Księżyce moczyć. Potym przez chędogą chustę przencedzić/ a poranu na czczo i na noc po kwaterce równej ciepło każdego dnia pić. Jeszcze to potężniej uczyni/ gdzie półtora kroć więcej Tatarskiego ziela do niego przyda. (Aben
niepráwie miáłko vtártego z pitym miodem/ ktory ták czyśći/ iáko Ciemierzycá biała. Może go też vżywáć z wodką Bylicową/ iáko y Ciemierzyce. (Fusch, Tab:)
Wchodźi też to korzenie do máści. Puchlinie
Potężnie z ćiáłá puchlinę wywodźi/ trzy czwierći łotá prochu/ korzenia iego miáłko vtártego/ do sześći kwart Mosztu wsuwszy/ á w nowym gárncu dobrze nákrywszy ćiástem zálepić/ á przez dwá/ álbo trzy Xiężyce moczyć. Potym przez chędogą chustę przẽcedźić/ á poránu na czczo y ná noc po kwaterce rowney ćiepło káżdego dniá pić. Iescze to potężniey vczyni/ gdźie połtorá kroć więcey Tátárskiego źiela do niego przyda. (Aben
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 45
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
używają/ jest osobliwym ratunkiem.
Też chorobom wyższej pomienionym wnętrznym/ jest barzo potrzebne.
Dioszkorydes w księgach o winach/ nie z korzenia Biedrzencowego/ ale z jego nasienia każe to wino czynić/ biorąc nasienia świeżego Biedrzencowego prawie dojźrzałego/ miałko go utarszy/ i w węzeł zawiązawszy ośminaście łotów/ włożyć to w pułtrzecia garnca Mosztu świeżego. To wino po wykiśnieniu Chęć do jedzenia
Chęć do jedzenia utraconą przywodzi. Żołądkowi.
Żołądek do trawienia naprawia/ i boleści w nim układa.
Moczu ciężkiemu puszczaniu dobre. Drugi sposób tego wina czynienia Biedrzeńcowego.
Biorą korzenia Biedrzeńcowego suchego sześć łotów/ nasienia tegoż trzy łoty/ korzenia Omanowego/ Lubczykowego po łocie/
vżywáią/ iest osobliwym rátunkiem.
Też chorobom wysszey pomienionym wnętrznym/ iest bárzo potrzebne.
Dyoszkorides w kśięgách o winách/ nie z korzenia Biedrzencowego/ ále z iego nasienia każe to wino czynić/ biorąc naśienia świeżego Biedrzencowego práwie doyźrzáłego/ miáłko go vtárszy/ y w węzeł záwiązawszy ośminaśćie łotow/ włożyć to w pułtrzećiá gárncá Mosztu świeżego. To wino po wykiśnieniu Chęć do iedzenia
Chęć do iedzenia vtráconą przywodźi. Zołądkowi.
Zołądek do trawienia náprawia/ y bolesci w nim vkłada.
Moczu ćiężkiemu pusczániu dobre. Drugi sposób tego winá czynienia Biedrzeńcowego.
Biorą korzenia Biedrzeńcowego suchego sześć łotow/ nasienia tegoż trzy łoty/ korzenia Omanowego/ Lubsczykowego po łoćie/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 72
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
czymkolwiek inym. Wino z Dzięgielu.
Bywa wino z Dzięgielem przyprawione barzo użyteczne/ do wielu rozmaitych zimnych chorób. A to rozmaitym sposobem. 1.
Jedni biorą ośm łotów korzenia Dzięgielowego suchego/ drobno pokrajanego/ a z gruba przetłukszy/ w worku płóciennym zaszywają i z trzasczkami z Leszczyny/ do ośmi garncowej baryły kładą/ Mosztu dobrego na to nalawszy: a gdy wykiśnie dostatecznie/ w pół roka w inne naczynie staczają/ trzasczki one i z korzeniem precz odrzucając/ Baryłę wypłokując/ a znowu do niej onoż wino leją/ i do potrzeby chowają/ dobrze zaszpontowawszy. Do roku trwa. Dychawicznym.
Dychawicznym dobre. I tym którzy gwiżdżotchną/
czymkolwiek inym. Wino z Dźięgielu.
Bywa wino z Dźięgielem przypráwione bárzo vżyteczne/ do wielu rozmáitych źimnych chorob. A to rozmáitym sposobem. 1.
Iedni biorą ośm łotow korzeniá Dźięgielowego suchego/ drobno pokraiánego/ á z grubá przetłukszy/ w worku płoćiennym zászywáią y z trzasczkámi z Lesczyny/ do ośmi gárncowey báryły kłádą/ Mosztu dobrego ná to nálawszy: á gdy wykiśnie dostátecznie/ w poł roká w inne naczynie staczáią/ trzasczki one y z korzeniem precz odrzucáiąc/ Báryłę wypłokuiąc/ á znowu do niey onoż wino leią/ y do potrzeby chowáią/ dobrze zászpontowawszy. Do roku trwa. Dycháwicznym.
Dycháwicznym dobre. Y tym ktorzy gwiżdżotchną/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 95
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
zaś biorą tegoż korzenia według upodobania/ jako chcą mieć wino Dzięgielowe mocne/ abo słabe/ wiele abo mało. I warząc go w Moszcie do wywrzenia trzeciej części/ ustawnie szymują: a gdy samo przez się przestygnie/ nazajutrz przez sukno gęste przecedzają/ i do baryły leją/ przylawszy do tego tyle troje albo czworo Mosztu słodkiego/ a gdy wykiśnie/ zaszpuntują/ a co utoczą do potrzeby/ tyle innym dolewają. Do roku w swej mocj może być chowane 3.
Drudzy napełniwszy suchym korzenim Dzięgielowym worek/ do beczołki kładą z trzasczkami heblowanym Jasienowymi albo z Leszczyny: tak żeby w trzeciej części nie była pełna/ potym przewarzonym Mosztem dolewają/
záś biorą tegoż korzeniá według vpodobánia/ iáko chcą mieć wino Dźięgielowe mocne/ ábo słábe/ wiele ábo máło. Y warząc go w Moszćie do wywrzenia trzećiey częśći/ vstáwnie szymuią: á gdy sámo przez śię przestygnie/ názáiutrz przez sukno gęste przecedzáią/ y do báryły leią/ przylawszy do tego tyle troie álbo czworo Mosztu słodkiego/ á gdy wykiśnie/ zászpuntuią/ á co vtocżą do potrzeby/ tyle innym dolewáią. Do roku w swej mocj może być chowáne 3.
Drudzy nápełniwszy suchym korzenim Dźięgielowym worek/ do becżołki kłádą z trzasczkámi heblowánym Iáśienowymi álbo z Lesczyny: ták żeby w trzećiey częśći nie byłá pełna/ potym przewárzonym Mosztem dolewáią/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 95
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Bukwice/ Cytwaru po łocie/ Lepieżniku/ Koszyszcza/ Tatarskiego ziela/ Gałganu/ kwiecia wołowego języka/ Ruty/ Borakowego kwiecia po pół łota: Korzenia wszytkie pokrajać drobno/ i z więtsza przetłuc/ Ziele posiekać/ kwiecie całe. To wespół wszystko do pół baryły z Trzasczkami z Leszczyny/ albo Jesieniowymi wsypać/ na to Mosztu dobrego słodkiego pełno nalać: a gdy wykiśnie stoczyć/ ony zioła w połroka precz wyrzucić/ i znowu w toż naczynie wychędożone wlać zaszpontowawszy/ a do potrzeb niżej opisanych chować.
Wina tego po kieliszku dobrym każdego dnia przy obiedzie i wieczerzy pirwszy trunek pijąc. Nietylko od morowego powietrza/ ale i od wszelakiego jadu zachować
Bukwice/ Cytwaru po łoćie/ Lepieżniku/ Koszysczá/ Tátárskiego źiela/ Gáłganu/ kwiećia wołowego ięzyká/ Ruty/ Borákowego kwiećia po poł łotá: Korzenia wszytkie pokráiáć drobno/ y z więtsza przetłuc/ Ziele pośiekáć/ kwiećie cáłe. To wespoł wszystko do poł báryły z Trzasczkámi z Lesczyny/ álbo Iesieniowymi wsypáć/ ná to Mosztu dobrego słodkiego pełno nálać: á gdy wykiśnie stoczyć/ ony źiołá w połroká precz wyrzućić/ y znowu w toż naczynie wychędożone wlać zászpontowawszy/ á do potrzeb niżey opisánych chowáć.
Winá tego po kieliszku dobrym káżdego dniá przy obiedźie y wieczerzy pirwszy trunek piiąc. Nietylko od morowego powietrza/ ále y od wszelákiego iádu záchowáć
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 95
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
pochodzącym. Wino z Miarzowym korzeniem. Vinum Imper.
W Jesieni pospolicie kiedy nowe Moszty nastają/ to wino bywa czynione/ tak z surowym/ jako z przewarzonym/ równie jako wino Dzięgielowe. Drudzy suche Miarzowe ziele i z korzeniem/ drobno posiekawszy i przetłukszy/ zhebłowanymi trzasczkami/ z Leszczyny albo z Jesionu/ do Baryły Mosztu dobrego/ sypią/ i w pół roka gdy się dobrze wytrybuje w onoż naczynie wypłokane leją/ przysady precz odrzuciwszy. Służy/ Piersiom Płucom Żołądkowi Macicy Biedram oziębłym/ pijąc. Abowiem wilgotności w nich zagniłe trawi rozgrzewa i wysusza. Piersiom Płucom. Żołądku. Macicy. Biedram Członkom wstydliwem
Członkom wstydliwym z osobliwości swej barzo
pochodzącym. Wino z Miarzowym korzeniem. Vinum Imper.
W Ieśieni pospolićie kiedy nowe Moszty nástáią/ to wino bywa czynione/ ták z surowym/ iáko z przewárzonym/ rownie iáko wino Dźięgielowe. Drudzy suche Miarzowe źiele y z korzeniem/ drobno posiekawszy y przetłukszy/ zheblowanymi trzasczkámi/ z Lesczyny albo z Iesionu/ do Báryły Mosztu dobrego/ sypią/ y w poł roká gdy sie dobrze wytrybuie w onoż naczynie wypłokáne leią/ przysády precz odrzućiwszy. Służy/ Pierśiom Płucom Zołądkowi Mácicy Biedram oźiębłym/ piiąc. Abowiem wilgotnośći w nich zagniłe trawi rozgrzewa y wysusza. Pierśiom Płucom. Zołądku. Mácicy. Biedram Członkom wstydliwem
Członkom wstydliwym z osobliwośći swey bárzo
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 120
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Vinum.
Jako z innych/ tak i z tego ziela wino może być przyprawione do wiela potrzeb lekarskich/ tym sposobem: Wziąć zupełnie wszystko/ to jest/ korzenia z liściem/ z kwiatem/ i z nasieniem/ ile się podoba/ a drobno pokrajawszy/ do małej baryłki z trzasczkami Leszczynowymi włożyć/ i na to Mosztu dobrego nalać/ dać wykisnąć/ i w toż wypłokane naczynie zaś wlać/ a do potrzeb niżej opisanych chować. Do picia barzo przyjemne. Kolice.
Kolice i darciu w żywocie/ jest trunkiem użytecznym. Żołądek
Żołądek do trawienia sprawuje/ a zatym Apetit.
Chęć do jedzenia wzbudza. Moczu.
Mocz zatrzymany nad przyrodzenie
Vinum.
Iáko z inych/ ták y z tego źiela wino może być przypráwione do wiela potrzeb lekárskich/ tym sposobem: Wźiąć zupełnie wszystko/ to iest/ korzeniá z liśćiem/ z kwiátem/ y z naśieniem/ ile sie podoba/ á drobno pokráiawszy/ do máłey báryłki z trzasczkámi Lesczynowymi włożyć/ y ná to Mosztu dobrego nálać/ dáć wykisnąć/ y w toż wypłokáne naczynie záś wlać/ á do potrzeb niżey opisánych chowáć. Do pićia bárzo przyiemne. Kolice.
Kolice y darćiu w żywoćie/ iest trunkiem vżytecznym. Zołądek
Zołądek do trawienia spráwuie/ á zátym Apetit.
Chęć do iedzenia wzbudza. Moczu.
Mocz zátrzymány nád przyrodzenie
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 131
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
odchodzącym.
Szalonym/ i od rozumu odstępującym. Którym tak ma być czyniony. To ziele póki jeszcze kwitnie/ w punkcie Nowiu Księżyca kopać/ i na suchym a nie wilgotnym powietrzu/ a k temu w cieniu go suszyć. Potym czasu wina zbierania/ wziąć go funtów trzydzieści/ drobno usiekanego/ a w dziewięćdziesiąt funtów Mosztu co nalepszego i nasłodszego wsypać/ dobrze naczynie ze wsząd okrywszy guniami/ albo czym inym ażeby wilgotność parna i suptylna z niego nie odchodziła. To potym warzyć/ a trzecia część tylko zostanie/ a dwie wywreją. Powoli temu dać wychłodnąć i przecedzić w polewany garniec/ że jako miód zgęstnieje/ a barwy żółtej dostanie.
odchodzącym.
Szalonym/ y od rozumu odstępuiącym. Ktorym ták ma być czyniony. To źiele poki iescze kwitnie/ w punkćie Nowiu Xiężycá kopáć/ y ná suchym á nie wilgotnym powietrzu/ á k temu w ćieniu go suszyć. Potym czásu winá zbieránia/ wźiąć go funtow trzydźieśći/ drobno vśiekánego/ á w dziewięćdźieśiąt funtow Mosztu co nalepszego y nasłodszego wsypáć/ dobrze naczynie ze wsząd okrywszy guniámi/ álbo czym inym áżeby wilgotność parna y suptylna z niego nie odchodźiłá. To potym wárzyć/ á trzećia część tylko zostánie/ á dwie wywreią. Powoli temu dáć wychłodnąć y przecedźić w polewány gárniec/ że iáko miod zgęstnieie/ á bárwy żołtey dostánie.
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 145
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
bywa. Samego przez się/ albo z winem/ w którymby kwiecie jego z Mastyką było warzone/ każdego dnia na czczo pijąc/ przez kilka dni. Też z wierzchu nim naparzając/ dobrze. Wino Rozmarynowe. Vinum Rośmaryn:
Wino Rozmarynowe/ tym sposobem bywa przyprawione/ jako i Piołynowe/ albo z innego ziela Mosztu bądź surowego/ bądź przewarzonego/ i chędogo odwarzonego nań nalawszy. To we wszystkich chorobach zimnych do używania jest barzo użyteczne. Mózgu.
Mózg. Sercu.
Serce mdłe. Żyłom suchym.
Suche abo Piętę żyły posila/ pijąc go Flegmę w nich i w żołądku trawi. Flegmie
Flegmę w nich i w żołądku
bywa. Sáme^o^ przez się/ álbo z winem/ w ktorymby kwiećie iego z Mástyką było wárzone/ káżdego dniá ná czczo piiąc/ przez kilká dni. Też z wierzchu nim náparzáiąc/ dobrze. Wino Rozmárynowe. Vinum Rosmarin:
Wino Rozmárynowe/ tym sposobem bywa przypráwione/ iáko y Piołynowe/ álbo z innego źiela Mosztu bądź surowego/ bądź przewárzonego/ y chędogo odwárzoneg^o^ nań nálawszy. To we wszystkich chorobách źimnych do vżywánia iest bárzo vżyteczne. Mozgu.
Mozg. Sercu.
Serce mdłe. Zyłom suchym.
Suche ábo Piętę żyły pośila/ piiąc go Flágmę w nich y w żołądku trawi. Flágmie
Flágmę w nich y w żołądku
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 169
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
co naświeższych łotów szesnaście/ Piołynu Włoskiego/ Piołynu górnego po trzy garzci/ Panny Mariej Włosków Izopu suchego po dwie garzci/ Imbieru białego/ Ziela Tatarskiego/ Nasienia Kopru Włoskiego po dwa łoty. Modrzewowej gębki co nabielszej trzy. To wszystko z heblowanymi trasczkami z Leszczyny włożyć w ośm garncową Baryłkę albo w dziewięć garncową/ i Mosztu dobrego na to nalać/ a dać dobrze wykisnąć. Gdzieby też Mosztu nie było/ może wina dobrego starego nalać/ inym dolewać. Wino to/ Kolce.
Tym którzy bywają od Kolki i darcia w żywocie nagabani/ pic dawać/ dobrze. Żywot odmiękcza i purguje.
Żywot barzo lekko sprawnie/ i purguje pijąc
co naświeższych łotow szesnaśćie/ Piołynu Włoskiego/ Piołynu gornego po trzy garzći/ Pánny Máryey Włoskow Izopu suchego po dwie garzći/ Imbieru białego/ Ziela Tátarskiego/ Naśienia Kopru Włoskiego po dwá łoty. Modrzewowey gębki co nabielszey trzy. To wszystko z heblowánymi trasczkámi z Lesczyny włożyć w ośm gárncową Báryłkę álbo w dźiewięć gárncową/ y Mosztu dobrego ná to nálać/ á dáć dobrze wykisnąć. Gdźieby też Mosztu nie było/ może winá dobrego stárego nálać/ inym dolewáć. Wino to/ Kolce.
Tym ktorzy bywáią od Kolki y dárćia w żywoćie nágábáni/ pic dawáć/ dobrze. Zywot odmiękcza y purguie.
Zywot bárzo lekko spráwnie/ y purguie piiąc
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 175
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
