Sławcami, Chranowem, Siewierzem, i Nowogórą o srebrnym metalu świadczy Kromer Starowolski. Pod Tatrami Miechowita Henelius. O miedzianych kruszcach pod Nowotargiem Starowolski. Mosiężny kamień w Ilkuskich dobrach, i innych miejscach że się znajduje, pisze Opaliński. I teraz do różnych Państw na Gdańsk go dosyłają. Tamże Cyna, Ołów, Glejta, Ruda żelazna, Merkuriusz, iż się znajdują. O Ołownych górach pod Sławkowcami, Chranowem, Nowegórą, świadczy Kromer Weber. O fodynach siarki pod Swoszowicami: w Chakłowieckich lasach. O koperwasie pod Bieczem, Sączem. Pod Tatrami o antymonium saletrze, świadczą Lipski w praktycznych obserwancjach: Vormius, Kromer. Znajdują się także różne farby
Sławcami, Chranowem, Siewierzem, y Nowogorą o srebrnym metalu świádczy Kromer Starowolski. Pod Tátrámi Miechowita Henelius. O miedzianych kruszcach pod Nowotargiem Starowolski. Mosiężny kamień w Ilkuskich dobrach, y innych mieyscach że się znayduie, pisze Opaliński. I teráz do rożnych Páństw ná Gdańsk go dosyłaią. Tamże Cyna, Ołow, Gleytá, Rudá żelazna, Merkuryusz, iż się znayduią. O Ołownych gorách pod Sławkowcami, Chranowem, Nowegorą, świadczy Kromer Weber. O fodynach siarki pod Swoszowicami: w Chakłowieckich lasach. O koperwasie pod Bieczem, Sączem. Pod Tátrami o antymonium saletrze, świádczą Lipski w praktycznych obserwancyach: Vormius, Kromer. Znayduią się tákże rożne farby
Skrót tekstu: BystrzInfGeogr
Strona: H3
Tytuł:
Informacja geograficzna
Autor:
Wojciech Bystrzonowski
Drukarnia:
Drukarnia lubelska Societatis Jesu
Miejsce wydania:
Lublin
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
geografia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1743
Data wydania (nie wcześniej niż):
1743
Data wydania (nie później niż):
1743
na Chrząstowie. W Ziemi Wieluńskiej z Śląskiem graniczącej, olim od Króla Ludwika danej Książęciu Opolskiemu Włady sławowi; ale przez Jagiełła windykowanej, jest WIELUN Miasto w murach nad Całego świata, praecipue o PolscE
rzeką Prosną, z Zamkiem z munificencyj Kazimierza Wielkiego Króla. Ma swoją Kolegiatę, tu z Rudy wsi przeniesioną Roku 1420. Ruda bowiem olim tu była znaczna w tej Ziemi, i miała swego Kasztelana piszącego się de Ruda; teraz się zowie Wieluńskim, a Ruda wsią się stała; gdzie vestigium dawnej wspaniałości, Kościół Farny murowany jest od Piotra Dunina, wielu Kościołów Fundatora. Tu jest KRUSZYNA z Pałacem wspaniałym.
ŁĘCZYCKIE Województwo dawnych czasów własne Książąt Łęczyckich
na Chrząstowie. W Ziemi Wieluńskiey z Sląskiem graniczącey, olim od Krola Ludwika daney Xiążęciu Opolskiemu Włady sławowi; ale przez Iagiełła windykowaney, iest WIELUN Miasto w murach nad Całego świata, praecipuè o POLSZCZE
rzeką Prosną, z Zamkiem z munificencyi Kazimierza Wielkiego Krola. Ma swoią Kollegiatę, tu z Rudy wsi przeniesioną Roku 1420. Ruda bowiem olim tu była znaczna w tey Ziemi, y miała swego Kasztellana piszącego się de Ruda; teraz się zowie Wieluńskim, a Ruda wsią się stała; gdzie vestigium dawney wspaniałości, Kościoł Farny murowany iest od Piotra Dunina, wielu Kościołow Fundatora. Tu iest KRUSZYNA z Pałacem wspaniałym.
ŁĘCZYCKIE Woiewodztwo dawnych czasow własne Xiążąt Łęczyckich
Skrót tekstu: ChmielAteny_IV
Strona: 316
Tytuł:
Nowe Ateny, t. 4
Autor:
Benedykt Chmielowski
Miejsce wydania:
Lwów
Region:
Ziemie Ruskie
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1756
Data wydania (nie wcześniej niż):
1756
Data wydania (nie później niż):
1756
jest WIELUN Miasto w murach nad Całego świata, praecipue o PolscE
rzeką Prosną, z Zamkiem z munificencyj Kazimierza Wielkiego Króla. Ma swoją Kolegiatę, tu z Rudy wsi przeniesioną Roku 1420. Ruda bowiem olim tu była znaczna w tej Ziemi, i miała swego Kasztelana piszącego się de Ruda; teraz się zowie Wieluńskim, a Ruda wsią się stała; gdzie vestigium dawnej wspaniałości, Kościół Farny murowany jest od Piotra Dunina, wielu Kościołów Fundatora. Tu jest KRUSZYNA z Pałacem wspaniałym.
ŁĘCZYCKIE Województwo dawnych czasów własne Książąt Łęczyckich, z Domu Piastów idących; aż przez Władysława Łokietka, do Polski inkorporowane, ma ŁĘCZYCĘ Miasto Stołeczne nad rzeką Nyrem (inni mówią
iest WIELUN Miasto w murach nad Całego świata, praecipuè o POLSZCZE
rzeką Prosną, z Zamkiem z munificencyi Kazimierza Wielkiego Krola. Ma swoią Kollegiatę, tu z Rudy wsi przeniesioną Roku 1420. Ruda bowiem olim tu była znaczna w tey Ziemi, y miała swego Kasztellana piszącego się de Ruda; teraz się zowie Wieluńskim, a Ruda wsią się stała; gdzie vestigium dawney wspaniałości, Kościoł Farny murowany iest od Piotra Dunina, wielu Kościołow Fundatora. Tu iest KRUSZYNA z Pałacem wspaniałym.
ŁĘCZYCKIE Woiewodztwo dawnych czasow własne Xiążąt Łęczyckich, z Domu Piastow idących; aż przez Władysława Łokietka, do Polski inkorporowane, ma ŁĘCZYCĘ Miasto Stołeczne nad rzeką Nyrem (inni mowią
Skrót tekstu: ChmielAteny_IV
Strona: 316
Tytuł:
Nowe Ateny, t. 4
Autor:
Benedykt Chmielowski
Miejsce wydania:
Lwów
Region:
Ziemie Ruskie
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1756
Data wydania (nie wcześniej niż):
1756
Data wydania (nie później niż):
1756
Z której oczyby proste żelazo działają. Wszakoż oczyl abo stal po dwakroć szmelcują/ A żelazo tylko raz po prostu spuszczają.
Bywa śrebro i czynią też i w drugiej rudzie/ Jako u Goldkranachu i w Styriej wszędzie: Najdują takie karny rudy abo bryły/ W których bywa we śrzodku kruszec litoczały.
Jest zasię taka ruda w której też Miedz bywa/ ALe zawżdy żelazo nie powarne dawa. Wszakoż onę surowość w niej błotnica psuje/ Kiedy jej do niej przydawa/ a z nią ją szmelcuje.
Bo ona każdą rudę po sobie odmieni/ A żelazo powarne pospolicie czyni. Tylko że gdy jej do niej nazbyt wiele sadzi/ Tedy rozprach uczynia
Z ktorey oczyby proste żelázo dźiáłáią. Wszákoż oczyl ábo stal po dwákroć szmelcuią/ A żelázo tylko raz po prostu spusczáią.
Bywa śrebro y cżynią też y w drugiey rudźie/ Iáko v Goldkránáchu y w Styryey wszędźie: Náyduią tákie karny rudy ábo bryły/ W ktorych bywa we śrzodku kruszec litoczáły.
Iest záśię táka rudá w ktorey też Miedz bywa/ ALe záwżdy żelázo nie powárne dawa. Wszákoż onę surowość w niey błotnicá psuie/ Kiedy iey do niey przydawa/ á z nią ią szmelcuie.
Bo oná káżdą rudę po sobie odmieni/ A żelázo powarne pospolićie czyni. Tylko że gdy iey do niey názbyt wiele sádźi/ Tedy rosprách vczyniá
Skrót tekstu: RoźOff
Strona: G2
Tytuł:
Officina ferraria
Autor:
Walenty Roździeński
Drukarnia:
Szymon Kempini
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
wiersz
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
hutnictwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1612
Data wydania (nie wcześniej niż):
1612
Data wydania (nie później niż):
1612
: nie: Dostatek ma: którą tam Niwecką nazwano Po Wsi/ podle której ją naprzód należyono. O Rudach
A stąd i do tych czasów tam w tym miejscu wszędy Kuźnice (w których robią żelazo z tej rudy) Niweckimi też zową: nad które godniejsze Żelazo być nie może w Polsce ani lepsze.
Jest to ruda tak dobra/ że też z niej może być I stal: ale ją trzebadulem z grapów czynić/ Trzeba węgla/ do tego zażz młodej sośniny/ Bo do tego węgle złe/ z inakszej drzewiny.
Ma też ruda Niwecka w sobie te własności/ Kiedyby nią przepędził abo z niebaczności Udał mnicha iż łupa żuzela nie
: nie: Dostátek ma: ktorą tám Niwecką názwano Po Wśi/ podle ktorey ią naprzod náleżiono. O Rudách
A stąd y do tych czásow tám w tym mieyscu wszędy Kuźnice (w ktorych robią żelázo z tey rudy) Niweckimi też zową: nád ktore godnieysze Zelázo bydź nie może w Polscze áni lepsze.
Iest to rudá ták dobra/ że też z niey może bydź Y stal: ale ią trzebádulem z grapow czynić/ Trzebá węgla/ do tego záżz młodey sośniny/ Bo do tego węgle złe/ z inákszey drzewiny.
Ma też rudá Niwecka w sobie te własnośći/ Kiedyby nią przepędźił ábo z niebácznośći Vdał mnichá iż łupa żuzela nie
Skrót tekstu: RoźOff
Strona: G2v
Tytuł:
Officina ferraria
Autor:
Walenty Roździeński
Drukarnia:
Szymon Kempini
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
wiersz
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
hutnictwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1612
Data wydania (nie wcześniej niż):
1612
Data wydania (nie później niż):
1612
) Niweckimi też zową: nad które godniejsze Żelazo być nie może w Polsce ani lepsze.
Jest to ruda tak dobra/ że też z niej może być I stal: ale ją trzebadulem z grapów czynić/ Trzeba węgla/ do tego zażz młodej sośniny/ Bo do tego węgle złe/ z inakszej drzewiny.
Ma też ruda Niwecka w sobie te własności/ Kiedyby nią przepędził abo z niebaczności Udał mnicha iż łupa żuzela nie przejdzie/ Tedy krewkie żelazo i barzo złe będzie.
Rozmaitego tez kształtu tam rudę najdują/ Której wielką obfitość zawżdy wykopują Z ziemie: Lecz w każdej gorze jest jej własność insza/ Jest twarda/ żeleziwa/ jest też
) Niweckimi też zową: nád ktore godnieysze Zelázo bydź nie może w Polscze áni lepsze.
Iest to rudá ták dobra/ że też z niey może bydź Y stal: ale ią trzebádulem z grapow czynić/ Trzebá węgla/ do tego záżz młodey sośniny/ Bo do tego węgle złe/ z inákszey drzewiny.
Ma też rudá Niwecka w sobie te własnośći/ Kiedyby nią przepędźił ábo z niebácznośći Vdał mnichá iż łupa żuzela nie przeydźie/ Tedy krewkie żelázo y bárzo złe będźie.
Rozmáitego tez kształtu tám rudę náyduią/ Ktorey wielką obfitość záwżdy wykopuią Z źiemie: Lecz w każdey gorze iest iey własność insza/ Iest twárda/ żeleźiwa/ iest też
Skrót tekstu: RoźOff
Strona: G2v
Tytuł:
Officina ferraria
Autor:
Walenty Roździeński
Drukarnia:
Szymon Kempini
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
wiersz
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
hutnictwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1612
Data wydania (nie wcześniej niż):
1612
Data wydania (nie później niż):
1612
żelazo niż z jednej działają. To stąd wiem: iż mi też tam były oficyny Żelazne do rządzenia mego zlecony.
Czasem też tam nakruszec trafi miasto rudy/ Ale go brać nie może prze obfitość wody. Abo też tak moc Boska trzyma one kruszce/ Iż temu czas nie przyszedł zamierzony jeszcze.
Jest też tam ruda taka w której Kies rad bywa/ Barzo plenna w żelazo jeno iż złe dawa. Każda rudę zepsuje z żadnąsie nie zgodzi/ Przeto się jej kuźnicy wystrzegają radzi. A jest wiele miejsc takich/ tam kędy szukają Rudy: tedy na sam Kies czasem więc trafiają: Który w sobie podobny kształt ogniowi miewa/ I tak
żelázo niż z iedney dźiáłáią. To stąd wiem: iż mi też tám były officyny Zelázne do rządzenia mego zlecony.
Czásem też tám nákruszec tráfi miásto rudy/ Ale go bráć nie może prze obfitość wody. Abo też ták moc Boska trzyma one kruszce/ Iż temu czás nie przyszedł zámierzony iescze.
Iest też tám rudá táka w ktorey Kies rad bywa/ Bárzo plenna w żelazo ieno iż złe dawa. Każda rudę zepsuie z żadnąsie nie zgodźi/ Przeto sie iey kuźnicy wystrzegáią rádźi. A iest wiele mieysc tákich/ tám kędy szukáią Rudy: tedy ná sam Kies czásem więc tráfiáią: Ktory w sobie podobny kształt ogniowi miewa/ Y ták
Skrót tekstu: RoźOff
Strona: G2v
Tytuł:
Officina ferraria
Autor:
Walenty Roździeński
Drukarnia:
Szymon Kempini
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
wiersz
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
hutnictwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1612
Data wydania (nie wcześniej niż):
1612
Data wydania (nie później niż):
1612
Sam też tam jak w Niweckim kamieniste rudy. Ale nie tej własności ani takiej cnoty/ Jak Niwecka i nie tak spieszna do roboty.
Taką rudę potrzeba upalić na roszcie/ Tak jako kruszec śrpebrny/ a pojtm ją czyście Żelaznymi cepami zmiocić/ więc i piasek Potrzeba z niej przetakiem wychędożyć wszytek.
Jest jeszcze druga ruda inakszej własności Niż ta pierwsza/ nabłociech najdią jej dości/ Leży w wodzie pod razem zową ją błotnicą/ A mogliby ją (prze cnotę jej) nazwać złotnicą.
Barzo spieszna na dęcie nie trzeba jej palić/ Tylko wypłokawszy jąz piasku na piec walić. Przechodzi w swej plenności rud wszytkich rodzaje/ Jeno iżę
Sam też tám iák w Niweckim kámieniste rudy. Ale nie tey własnośći áni tákiey cnoty/ Iák Niwecka y nie ták spieszna do roboty.
Táką rudę potrzebá vpalić ná roszćie/ Ták iáko kruszec śrpebrny/ á poytm ią czyśćie Zeláznymi cepámi zmioćić/ więc y piasek Potrzebá z niey przetákiem wychędożyć wszytek.
Iest iescze druga rudá inákszey własnośći Niż tá pierwsza/ nábłoćiech náydią iey dośći/ Leży w wodźie pod razem zową ią błotnicą/ A mogliby ią (prze cnotę iey) názwáć złotnicą.
Bárzo spieszna ná dęćie nie trzebá iey palić/ Tylko wypłokawszy iąz piasku ná piec wálić. Przechodźi w swey plennośći rud wszytkich rodzáie/ Ieno iżę
Skrót tekstu: RoźOff
Strona: G3
Tytuł:
Officina ferraria
Autor:
Walenty Roździeński
Drukarnia:
Szymon Kempini
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
wiersz
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
hutnictwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1612
Data wydania (nie wcześniej niż):
1612
Data wydania (nie później niż):
1612
żadną inszą rudą: ale każdej szkodzi/ Z tej przyczyny Opockiej do niej przymieszują/ A tym bystrość jej zbytniąód niej odejmują. Trzecia z tejżę/ rodzaju jest też żółta dorbna Taka i tego kształtu/ barzo eij podobna/ Przy nizinach w Olszowych chrościnach rada bywa/ Nad obaczaj żelazo barzo dobre dawa. Taka jest właśnie ruda w Margrabstwie Morawskim Z tę stronę Ołomońca od Śląska w Szternberskim Państwie: która tak leży tam głęboko w ziemi/ Aż ją muszą na górę ciągnąć rumpałami. Jest i w królestwie Czeskim takiej rudy dości/ Ale od innych rud jest różna w swej własności: Bo z niej za pierwszym dęciem żelazo złę będzie/ Aczkolwiek w
żadną inszą rudą: ále káżdey szkodźi/ Z tey przyczyny Opockiey do niey przymieszuią/ A tym bystrość iey zbytniąod niey odeymuią. Trzećia z teyżę/ rodzáiu iest też żołta dorbna Táka y tego kształtu/ bárzo eiy podobna/ Przy nizinách w Olszowych chrośćinách radá bywa/ Nád obáczay żelázo bárzo dobre dawa. Táka iest własnie rudá w Márgrábstwie Moráwskim Z tę stronę Ołomońcá od Szląská w Szternberskim Páństwie: ktora ták leży tám głęboko w źiemi/ Aż ią muszą ná gorę ćiągnąć rumpałámi. Iest y w krolestwie Czeskim tákiey rudy dości/ Ale od inych rud iest rożna w swey własnośći: Bo z niey zá pierwszym dęćiem żelázo złę będźie/ Aczkolwiek w
Skrót tekstu: RoźOff
Strona: G3v
Tytuł:
Officina ferraria
Autor:
Walenty Roździeński
Drukarnia:
Szymon Kempini
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
wiersz
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
hutnictwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1612
Data wydania (nie wcześniej niż):
1612
Data wydania (nie później niż):
1612
różna w swej własności: Bo z niej za pierwszym dęciem żelazo złę będzie/ Aczkolwiek w piecu tego i twardo usiedzie. Trzeba je w mocnym ogniu (jeśliże chcesz kować Prawie dobre żelazo) powtóre szmelcować. Tę tam Probę Kuźnicy do tej rudy mają/ Ze ją zawżdy po dwakroć w ogniu rozpuszczają. Ta ruda w gruncie Panów Zejdliców spolnego Podle granic Margrabstwa leży Morawskiego. Na dwu miejscach: lecz tylko wpuł mili od siebie/ Wszakoż w obu górach jest w jednakim sposobie. Tak żółta i tak drobna jest w ziemi Krakowskiej Ruda/ nad zwyczaj dobra/ na gruncie Jeleńskim Leży w suszy na gorze blisko Przemsze rzeki/ Lecz fudnament
rożna w swey własnośći: Bo z niey zá pierwszym dęćiem żelázo złę będźie/ Aczkolwiek w piecu tego y twárdo vśiedźie. Trzebá ie w mocnym ogniu (ieśliże chcesz kowáć Práwie dobre żelázo) powtore szmelcowáć. Tę tám Probę Kuźnicy do tey rudy máią/ Ze ią záwżdy po dwákroć w ogniu rospusczáią. Tá rudá w grunćie Pánow Zeydlicow spolnego Podle gránic Márgrábstwá leży Moráwskiego. Ná dwu mieyscách: lecz tylko wpuł mili od śiebie/ Wszákoż w obu gorách iest w iednákim sposobie. Ták żołta y ták drobna iest w źiemi Krákowskiey Rudá/ nád zwyczay dobra/ ná grunćie Ielenskim Leży w suszy ná gorze blisko Przemsze rzeki/ Lecz fudnáment
Skrót tekstu: RoźOff
Strona: G3v
Tytuł:
Officina ferraria
Autor:
Walenty Roździeński
Drukarnia:
Szymon Kempini
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
wiersz
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
hutnictwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1612
Data wydania (nie wcześniej niż):
1612
Data wydania (nie później niż):
1612
