swych czerwone kropki. Rosczki także cienki/ obłe/ długie/ na połtory/ podczas i na dwie piędzi/ ku gorze puszczając z siebie niemało odnóżek/ które w wierzchach swych kwiatki białe w Czyrwcu wydają/ jako jakie korzonki albo kropidłko: Z tych potym nasienie jako głoweczki jakie/ ciemnozielone/ które gdy doźrzeją/ jako Rzepik/ szat się chwytają jeżynkami swymi. Ten acz przez wszystkę ku Wiosnie więdnieje/ i nisczeją/ a potym w Kwietniu znowu z ziemie z korzenia wyrasta. Korzeń Liście. Rożdżki Kwiat. Miejsce/ i Czas zbierania.
ROście nie tylko na górach wysokich zielistych/ i na Pagórkach/ ale i w miejscach niskich/ i
swych czerwone kropki. Rosczki tákże ćienki/ obłe/ długie/ ná połtory/ podczás y ná dwie piędźi/ ku gorze pusczáiąc z śiebie niemáło odnożek/ ktore w wierzchách swych kwiatki białe w Czyrwcu wydáią/ iáko iákie korzonki álbo kropidłko: Z tych potym naśienie iáko głoweczki iákie/ ćiemnoźielone/ ktore gdy doźrzeią/ iáko Rzepik/ szat sie chwytáią ieżynkámi swymi. Ten ácz przez wszystkę ku Wiosnie więdnieie/ y niscżeią/ á potym w Kwietniu znowu z źiemie z korzeniá wyrasta. Korzeń Liśćie. Rożdżki Kwiát. Mieysce/ y Czás zbieránia.
ROśćie nie tylko ná gorách wysokich źielistych/ y ná Págorkách/ ále y w mieyscách niskich/ y
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 246
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
wyższej opisanym.
Tym sposobem używany/ wszystkim po wyższej pomienionym chorobom: osobliwie służy. Rozsądek.
Złego rozsądku i omylnego są mniemania/ którzy Benedykt owieczkami/ a owieczki Benedyktem sadzą/ i tak innym udają/ gdyż ani miejscem/ ani kształtem sobą są równe: Czemu się snadnie każdy przypatrzyć może oboje przed oczyma mając. Rzepik/ Rozdział 82 Księgi Pierwsze.
Agrimonium. Agrimionia. Eupatorium Graecorum verum Hepatitis. Heupatorium. Eupatoria. Pli. Concordia. Marmorella. Arcella. Abscella. Ascella. Lappa inuersa. Odermenig. Agrimomentraut. Agermeng. Agrimimon. Adermenig. Bruch wurtzl Leberkletten. Königskraut
RZepik/ ziele o jednym prątku/ podczas o dwu/
wysszey opisánym.
Tym sposobem vżywány/ wszystkim po wysszey pomienionym chorobom: osobliwie służy. Rozsądek.
Złego rozsądku y omylnego są mniemánia/ ktorzy Benedikt owieczkámi/ á owieczki Benediktem sadzą/ y ták innym vdáią/ gdyż áni mieyscem/ áni kształtem sobą są rowne: Czemu się snádnie káżdy przypátrzyć może oboie przed oczymá máiąc. Rzepik/ Rozdźiáł 82 Kśięgi Pierwsze.
Agrimonium. Agrimionia. Eupatorium Graecorum verum Hepatitis. Heupatorium. Eupatoria. Pli. Concordia. Marmorella. Arcella. Abscella. Ascella. Lappa inuersa. Odermenig. Agrimomentraut. Agermeng. Agrimimon. Adermenig. Bruch wurtzl Leberkletten. Königskraut
RZepik/ źiele o iednym prątku/ podczás o dwu/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 272
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
znacznego rozgrzania/ i dlatego żyłom wątrobnym zamulonym do otworzenia/ i wychędożenia/ jest barzo przystojne. Ma też w sobie niejaką moc stwierdzającą miernie/ którą wątrobę posila. Owa w pierwszym stopniu rozgrzewa a w wtórym wysusza. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Moc i skutki Ziele własne wątrobne.
Miedzy innymi wielu zioła/ Rzepik wątrobie i żyłom w niej zatkanym/ osobliwie służy/ żamulenie i zatkanie jej otwierając/ wychędażając/ i posilając. i przeto od Łacinników Eupatorium, abo Hepatoriam, to jest/ ziele wątrobne jest rzeczone. Inni rozumieją że od króla Eupatora pierwszego/ wynaleście jego: Ale własniej od wątroby której barzo osobliwym w zamuleniu jest
znácznego rozgrzania/ y dlatego żyłom wątrobnym zámulonym do otworzenia/ y wychędożenia/ iest barzo przystoyne. Ma też w sobie nieiaką moc stwierdzáiącą miernie/ ktorą wątrobę pośila. Owa w pierwszym stopniu rozgrzewa á w wtorym wysusza. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Moc y skutki Ziele własne wątrobne.
Miedzy innymi wielu źioły/ Rzepik wątrobie y żyłom w niey zátkánym/ osobliwie służy/ żámulenie y zátkánie iey otwieráiąc/ wychędażáiąc/ y posiláiąc. y przeto od Láćinnikow Eupatorium, ábo Hepatoriam, to iest/ źiele wątrobne iest rzeczone. Inni rozumieią że od krolá Eupatorá pierwszego/ wynáleśćie iego: Ale własniey od wątroby ktorey bárzo osobliwym w zámuleniu iest
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 274
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
/ tak z nerek/ jako z pęcherza/ krsząc moczem wywodzi. Wątrobie
Wątrobę chorą/ w swych przyrodzonych sprawach posila/ w winie/ abo w serwatce koziej warzony/ i trunkiem przez kilka dni naczczo używany. (Gal.) Kamieniu
Kamień w nyrkach krze i wywodzi. Moczu ciężkiemu puszczaniu.
Ciężkiemu puszczaniu moczu/ Rzepik w winie/ albo w wodzie warzony/ abo w miedzie pitym/ a po kwaterce z łotem białego cukru/ ciepło rano i wieczor trunkiem używany/ doświadczonym jest lekarstwem. Moczu zatrzymanemu.
Item, Moczu nad przyrodzenie zatrzymanemu/ Rzepik w wódce Szparagowej/ abo Gromowego ziela warzony/ a ciepło trunkiem używany. Kwartannie.
Febrę
/ ták z nyrek/ iáko z pęchyrzá/ krsząc moczem wywodźi. Wątrobie
Wątrobę chorą/ w swych przyrodzonych spráwách pośila/ w winie/ ábo w serwatce koźiey wárzony/ y trunkiem przez kilká dni náczczo vżywány. (Gal.) Kámieniu
Kámień w nyrkách krze y wywodźi. Moczu ćięszkiemu pusczániu.
Ciężkiemu pusczániu moczu/ Rzepik w winie/ álbo w wodźie wárzony/ ábo w miedźie pitym/ á po kwáterce z łotem białego cukru/ ćiepło ráno y wieczor trunkiem vżywány/ doświádczonym iest lekárstwem. Moczu zátrzymánemu.
Item, Moczu nád przyrodzenie zátrzymánemu/ Rzepik w wodce Szpárágowey/ ábo Gromowego źiela wárzony/ a ćiepło trunkiem vżywány. Quártánnie.
Febrę
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 275
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
) Kamieniu
Kamień w nyrkach krze i wywodzi. Moczu ciężkiemu puszczaniu.
Ciężkiemu puszczaniu moczu/ Rzepik w winie/ albo w wodzie warzony/ abo w miedzie pitym/ a po kwaterce z łotem białego cukru/ ciepło rano i wieczor trunkiem używany/ doświadczonym jest lekarstwem. Moczu zatrzymanemu.
Item, Moczu nad przyrodzenie zatrzymanemu/ Rzepik w wódce Szparagowej/ abo Gromowego ziela warzony/ a ciepło trunkiem używany. Kwartannie.
Febrę czwartodniową leczy/ biorąc miałko utartego prochu z ziela Rzepikowego na raz co czerwony złoty zaważy z winem ciepłym/ przez czas niemały tego używając rano i na wieczor. Także tej godziny którejby przyść miała toż cynić. Albo wziąć Rzepiku
) Kámieniu
Kámień w nyrkách krze y wywodźi. Moczu ćięszkiemu pusczániu.
Ciężkiemu pusczániu moczu/ Rzepik w winie/ álbo w wodźie wárzony/ ábo w miedźie pitym/ á po kwáterce z łotem białego cukru/ ćiepło ráno y wieczor trunkiem vżywány/ doświádczonym iest lekárstwem. Moczu zátrzymánemu.
Item, Moczu nád przyrodzenie zátrzymánemu/ Rzepik w wodce Szpárágowey/ ábo Gromowego źiela wárzony/ a ćiepło trunkiem vżywány. Quártánnie.
Febrę czwartodniową leczy/ biorąc miáłko vtártego prochu z źiela Rzepikowego ná ráz co czerwony złoty záważy z winem ćiepłym/ przez czás niemáły tego vżywáiąc ráno y ná wieczor. Tákże tey godźiny ktoreyby przyść miáłá toż cynić. Albo wźiąć Rzepiku
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 275
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Pierwsze. Paralizu. Puchlinie/
Puchlinie. Także Żółtaczce/
Żółtą chorobę z zatkania i zamulenia wątroby/ abo śledziony/ warząc Rzepiku pół łota/ w łocie soku Opichowym/ i pijąc. (Plat.) Rafis.
Owa to ziele/ wątrobnym niedostatkom nalepiej służy. Acz Piołyn więcej jej dolegliwości i potężniej ratuje/ niżli Rzepik/ jako pisze Rafis: jednak i ten nie ma być wzgardzony. Piwo smaczne i długo trwałe czynić.
Piwo smakowite/ i długo trwałe czyni/ smażąc go z chmielem/ przydawszy do tego Bobku/ Benedyktu/ Krwawniku/ Lebiodki/ abo to wszystko wespół utłuc i w piwo w woreczku puścić. Zapiekłości końskiej.
Zapieczeniu
Pierwsze. Párálizu. Puchlinie/
Puchlinie. Tákże Zołtacce/
Zołtą chorobę z zátkánia y zámulenia wątroby/ ábo śleźiony/ wárząc Rzepiku puł łotá/ w łoćie soku Opichowym/ y piiąc. (Plat.) Ráfis.
Owa to źiele/ wątrobnym niedostátkom nalepiey służy. Acz Piołyn więcey iey dolegliwośći y potężniey rátuie/ niżli Rzepik/ iáko pisze Rafis: iednák y ten nie má bydź wzgárdzony. Piwo smáczne y długo trwáłe czynić.
Piwo smákowite/ y długo trwáłe czjni/ smáżąc go z chmielem/ przydawszy do tego Bobku/ Benediktu/ Krwawniku/ Lebiodki/ ábo to wszystko wespoł vtłuc y w piwo w woreczku puśćić. Zápiekłośći końskiey.
Zápieczeniu
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 277
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
zielem/ tak i kamień nyrkowy pokrzy/ i moczem wywiedzie. Ślezionie nabrzmiałej.
Ślezionę nabrzmiałą i spuchłą leczy z solą utłukszy ziele/ na bok lewy ciepło plastrując. Febrze trzeciacce.
Górączkę trzeciegodniową odpędza/ z miodem na skronie przykładając. Nogam spracowanym.
Nogi spracowane chodem abo jazdą/ umywać w wodzie/ w którejby Rzepik długo moknął/ dobrze.
Wywinieniu któregokolwiek członka z stawu/ weźmi Rzepiku z trębami pszenicznymi i w czerwonym winie warz/ do zgęszczenia kasze/ albo plastru/ to na wywinienie co nacieplej plastruj. A może tak suchego jako świeżego liścia do tego używać. Ustam zawrzedziałym.
Zawrzedziałość ust i gnilec leczy/ liście z octem a
źielem/ ták y kámień nyrkowy pokrzy/ y moczem wywiedźie. Sleźionie nábrzmiáłey.
Sleźionę nábrzmiáłą y spuchłą leczy z solą vtłukszy źiele/ ná bok lewy ćiepło plastruiąc. Febrze trzećiácce.
Gorączkę trzećiegodniową odpądza/ z miodem ná skronie przykłádáiąc. Nogam sprácowánym.
Nogi sprácowáne chodem ábo iázdą/ vmywáć w wodźie/ w ktoreyby Rzepik długo moknął/ dobrze.
Wywinieniu ktoregokolwiek członká z stáwu/ weźmi Rzepiku z trębámi pszenicznymi y w czerwonym winie warz/ do zgęsczenia kásze/ álbo plastru/ to ná wywinienie co naćiepley plastruy. A może ták suchego iáko świeżego liśćia do tego vżywáć. Vstam záwrzedźiáłym.
Záwrzedźiáłość vst y gnilec leczy/ liśćie z octem á
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 277
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
tym nacierając przynamniej dwakroć każdego dnia. A prochu z ziela tegoż miałko utartego do tego przydawszy/ piguły abo gałeczki poczynić/ z których po jednej zawsze pod językiem trzymać/ o czym się też wyższej przypomniało. Zielnik D. Simona Syreniusa/ Nogom dziurawym z odmrożenia.
Nogam odmarzłym/ i z dziurawym z odziębienia/ Rzepik z Omanowym korzeniem warz/ a każdego dnia raz i trzy nogi w tym kąpaj. Tak zazięblinę z nich wyciągniesz/ i rany abo dziury pogoisz. Rany i sadzele stare zagniłe leczy i wychędaża.
Rany złe/ zastarzałe/ zagniłe/ i doleczenia trudne snadnie goi. Maść prosta/ a nieporownana z dzisiejszemi/ od starodawnych
tym náćieráiąc przynamniey dwákroć káżdego dnia. A prochu z źiela tegoż miáłko vtártego do tego przydawszy/ piguły ábo gałeczki poczynić/ z ktorych po iedney záwsze pod ięzykiem trzymáć/ o czym się też wysszey przypomniáło. Zielnik D. Simona Syreniusá/ Nogom dźiuráwym z odmrożenia.
Nogam odmárzłym/ y z dźiuráwym z odźiębienia/ Rzepik z Ománowym korzeniem warz/ á káżdego dniá raz y trzy nogi w tym kąpay. Ták záźięblinę z nich wyćiągniesz/ y rány ábo dźiury pogoisz. Rány y sadzele stáre zágniłe leczy y wychędaża.
Rány złe/ zástárzáłe/ zágniłe/ y doleczenia trudne snádnie goi. Máść prosta/ á nieporownána z dźiśieyszemi/ od stárodawnych
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 278
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
może być przymieszany/ jako do konfektów/ Lektwarzów do Piguł. Syrop z soku Rzepikowego.
Syrop z Rzepiku/ acz w częstym używaniu od lekarzów przyległym chorobom bywa/ według opisania Mesue. Jednak ten który tu opisujemy/ z soku daleko użyteczniejszy bywa do wszelakich tych chorób/ które się wyższej opisały/ i do których sam Rzepik bywa używany. Ten tym sposobem bywa czyniony. Wziąć co namłodszego Rzepikowego liścia (co bywa w Maju gdy z ziemie wynidzie Abowiem tego czasu napotężniejszy jest/ i zapach jego nawiętszy) soku ze trzy funty przewarzonego i klaryfikowanego/ Kanaru/ Cukru dwa funty. To wespół na wolnym ogniu węglistym warzyć/ i białkiem od jaja
może bydź przymieszány/ iáko do konfektow/ Lektwarzow do Piguł. Syrop z soku Rzepikowego.
Syrop z Rzepiku/ ácz w częstym vżywániu od lekárzow przyległym chorobom bywa/ według opisánia Mesue. Iednák ten ktory tu opisuiemy/ z soku dáleko vżytecznieyszy bywa do wszelákich tych chorob/ ktore się wysszey opisáły/ y do ktorych sam Rzepik bywa vżywány. Ten tym sposobem bywa czyniony. Wźiąć co namłodszego Rzepikowego liśćia (co bywa w Máiu gdy z źiemie wynidźie Abowiem tego czásu napotężnieyszy iest/ y zapách iego nawiętszy) soku ze trzy funty przewárzonego y kláryfikowánego/ Kánaru/ Cukru dwá funty. To wespoł ná wolnym ogniu węglistym wárzyć/ y białkiem od iáiá
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 280
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Także i z sokami. Rozsądek.
Jeśli spor miedzy Ziołopisy/ nie tylko za czasu Dioscorydowego/ ale i miedzy pośledniejszymi o nazwisku tego ziela/ zwłaszcza w Łacińskim języku: Są abowiem którzy miedzy Eupatorium a Agrimonia różność czynią/ i chcą Agrimonia i Argemone mieć jedno osobliwe ziele/ które my Palecznikiem abo Zgodą mianujemy. A Rzepik tylko Eupatorium. Ale się ci mylą: Prawda że Agrimonia to słowo od Argemone nazwisko swe wzięło/ jednak nie przeto są jedno ani jednym zielem Argemone właśnie jest nam Palecznyk. A Agrimonia to co Eupatorium, to jest Rzepik. Poszedł ten błąd od niektórych nieuków Praktykantów Lekarskich/ którzy nieznając własnego Rzepiku/ rozmaite zioła
Tákże y z sokámi. Rozsądek.
Iesli spor miedzy Ziołopisy/ nie tylko zá czásu Dioscorydowego/ ále y miedzy poślednieyszymi o nazwisku tego źiela/ zwłasczá w Láćinskim ięzyku: Są ábowiem ktorzy miedzy Eupatorium á Agrimonia rozność czynią/ y chcą Agrimonia y Argemone mieć iedno osobliwe źiele/ ktore my Pálecznikiem ábo Zgodą miánuiemy. A Rzepik tylko Eupatorium. Ale się ći mylą: Prawda że Agrimonia to słowo od Argemone nazwisko swe wźięło/ iednák nie przeto są iedno áni iednym źielem Argemone właśnie iest nam Pálecznyk. A Agrimonia to co Eupatorium, to iest Rzepik. Poszedł ten błąd od niektorych nieukow Práktykántow Lekárskich/ ktorzy nieznáiąc własnego Rzepiku/ rozmáite źiołá
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 280
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
