na noc. Item.
Weźmi Biedrzeńcowego liścia pułtory garści/ Języczoków Babczanych abo Babki wąskiej po garści/ Tranku/ i Ćwikły czerwonej/ kwiecia i listeczków Panny Maryjej/ Dzwonków/ Wołowego języka/ Ziela kwiatu wątrobnego/ abo dziewięciorniku/ liścia Konwaliowego/ abo Lankowego/ Podeźrzału/ Powoju pachniącego/ abo koziego powoju/ Wrotycy/ Sadcu abo Siwcu/ który Eupatorium zowią/ Jaskółczego ziela albo Celidoniej/ Barnadyku/ Cardobenedyktu/ Tredowniku/ Kurzego ziela/ Pięciorniku wielkiego po garści. To wszystko co nadrobniej posiekawszy/ połowicę tego w konew Cynową albo w flaszę wsypać/ i nalać na to wina przedniego kwartę/ wody także wiele studziennej/ abo miasto wina/ piwa
ná noc. Item.
Weźmi Biedrzeńcowego liśćia pułtory gárśći/ Ięzyczokow Bábczánych ábo Babki wąskiey po gárśći/ Tránku/ y Cwikły czerwoney/ kwiećia y listeczków Pánny Máryiey/ Dzwonkow/ Wołowego ięzyká/ Ziela kwiátu wątrobnego/ ábo dźiewięćiorniku/ liśćia Conwáliowego/ ábo Lánkowego/ Podeźrzału/ Powoiu pachniącego/ ábo koźiego powoiu/ Wrotycy/ Sadcu ábo Siwcu/ ktory Eupatorium zowią/ Iáskołczego źiela álbo Celidoniey/ Bárnádyku/ Cardobenedyktu/ Tredowniku/ Kurzego źiela/ Pięćiorniku wielkiego po gárści. To wszystko co nadrobniey pośiekawszy/ połowicę tego w koneẃ Cynową álbo w flászę wsypáć/ y nálać ná to winá przedniego kwartę/ wody tákże wiele studźienney/ ábo miásto winá/ piwá
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 69
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
go do używania. (Dios:) Wątrobie
Wątrobę oziębłą i mdłą/ rozgrzewa i posila. Zamuloną otwiera i wychędaża. (Dios.)
Od puchliny zachowywa/ sok z liścia jego z sokiem Piołynowym pijąc. Abo liście warzyć a trunkiem dając. Może też być trunek tym sposobem przyprawiony do tego wszystkiego. Wziąć liścia Sadcu/ Kopytniku/ Chłastany/ korzenia Kopru Włoskiego/ Annyżu nasienia/ i Aminku/ abo białego Kminu/ Kozłku/ Górzyszu mniejszego/ który drudzy Sarniem korzeniem mianują. Łacinnicy Pencodanum secundum. To wszytko pokrajać/ a warzyć/ i pić po piąci abo sześci łotom na raz. Abowiem takowy trunek nie tylko wątrobnym niedostatkom/ ale
go do vżywánia. (Dios:) Wątrobie
Wątrobę oźiębłą y mdłą/ rozgrzewa y pośila. Zámuloną otwiera y wychędaża. (Dios.)
Od puchliny záchowywa/ sok z liśćia iego z sokiem Piołynowym pijąc. Abo liśćie wárzyć á trunkiem dáiąc. Może też bydź trunek tym sposobem przypráwiony do tego wszystkiego. Wźiąć liśćia Sádcu/ Kopytniku/ Chłástany/ korzenia Kopru Włoskiego/ Annyżu naśienia/ y Aminku/ abo białego Kminu/ Kozłku/ Gorzyszu mnieyszego/ ktory drudzy Sárniem korzeniem miánuią. Láćinnicy Pencodanum secundum. To wszytko pokráiáć/ á wárzyć/ y pić po piąći ábo sześći łotom ná raz. Abowiem tákowy trunek nie tylko wątrobnym niedostátkom/ ále
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 283
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
/ i korzenia Góryczki mniejszej/ ziela Orlikowego/ albo Cynowodu/ po pół garści. To wszytko posiekać/ na to wina białego/ abo piwa dobrego pułgarnca nalać/ i w konwi cynowej zalutowawszy w kotle ukropu wrzącego warzyć przez godzin cztery/ a tego trunkiem używać. Ranom. Przepukłym. Item.
Item, weźmi wtórego Sadcu dwie garści/ Wężowego mordu/ abo Kurzejnyry z liściem i z korzeniem/ Zanklu po pułtory garści. Głowienek/ Rzepiku/ Gawędy modrego kwiatu/ Pięćperstu małego/ Benedyktu/ po garści. Naparstnice błękitnokwitnącej/ Wężowych języczków/ Wierzby czerwonej liścia młodego po pół garści. Jałowcowych jagód cztery łoty co naświeżych/ z gruba przetłuczonych.
/ y korzenia Goryczki mnieyszey/ źiela Orlikowego/ álbo Cynowodu/ po puł gárśći. To wszytko pośiekáć/ ná to winá białego/ ábo piwá dobrego pułgárncá nálać/ y w konwi cynowey zálutowawszy w kotle vkropu wrzącego wárzyć przez godźin cztery/ á tego trunkiem vżywáć. Ránom. Przepukłym. Item.
Item, weźmi wtorego Sadcu dwie gárśći/ Wężowego mordu/ ábo Kurzeynyry z liśćiem y z korzeniem/ Zánklu po pułtory gársći. Głowienek/ Rzepiku/ Gáwędy modrego kwiátu/ Pięćperstu máłego/ Benediktu/ po gársći. Napárstnice błękitnokwitnącey/ Wężowych ięzyczkow/ Wierzby czerwoney liśćia młodego po puł gárśći. Iáłowcowych iágod cztery łoty co naświeżych/ z hrubá przetłuczonych.
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 283
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
tego ziela z świeżego wyżęty leczy/ każdego dnia raz i trzy nim namazując/ z octem a z solą zmieszany. Ukąszonym od gadziny jakokolwiek.
Ukąszeniu jadowitemu jest lekarstwem w winie abo w wodzie warzone/ rany juchą ciepło raz kilka przez dzień/ a samo też warzone ziele plastrując/ odnawiając każdym razem gdy uschnie. Z Sadcu wodka Dystillowana. Aqua stillaticia Eupatorij.
Wodka z Sadcu tego czasu wyciągana być ma/ gdy nalepiej kwitnie/ co bywa w Kwietniu abo w Lipcu. Tym sposobem/ Liścia z klączym i z kwiatem wziąć/ a co nadrobniej usiekać/ i w Balneum marys dystillować. Potym wziąć znowu liścia i kwiecia tegoż ziela/
tego źiela z świeżego wyżęty leczy/ káżdego dniá raz y trzy nim námázuiąc/ z octem á z solą zmieszány. Vkąszonym od gádźiny iákokolwiek.
Vkąszeniu iádowitemu iest lekárstwem w winie ábo w wodźie wárzone/ rány iuchą ćiepło raz kilká przez dźień/ á sámo też wárzone źiele plastruiąc/ odnawiáiąc káżdym rázem gdy vschnie. Z Sadcu wodká Distillowána. Aqua stillaticia Eupatorij.
Wodká z Sadcu tego czásu wyćiągána bydź ma/ gdy nalepiey kwitnie/ co bywa w Kwietniu ábo w Lipcu. Tym sposobem/ Liśćia z klączym y z kwiátem wźiąć/ á co nadrobniey vśiekáć/ y w Bálneum máris distillowáć. Potym wźiąć znowu liśćia y kwiećia tegoż źiela/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 284
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
i trzy nim namazując/ z octem a z solą zmieszany. Ukąszonym od gadziny jakokolwiek.
Ukąszeniu jadowitemu jest lekarstwem w winie abo w wodzie warzone/ rany juchą ciepło raz kilka przez dzień/ a samo też warzone ziele plastrując/ odnawiając każdym razem gdy uschnie. Z Sadcu wodka Dystillowana. Aqua stillaticia Eupatorij.
Wodka z Sadcu tego czasu wyciągana być ma/ gdy nalepiej kwitnie/ co bywa w Kwietniu abo w Lipcu. Tym sposobem/ Liścia z klączym i z kwiatem wziąć/ a co nadrobniej usiekać/ i w Balneum marys dystillować. Potym wziąć znowu liścia i kwiecia tegoż ziela/ w cieniu na wolnym powietrzu ususzonego/ i z gruba
y trzy nim námázuiąc/ z octem á z solą zmieszány. Vkąszonym od gádźiny iákokolwiek.
Vkąszeniu iádowitemu iest lekárstwem w winie ábo w wodźie wárzone/ rány iuchą ćiepło raz kilká przez dźień/ á sámo też wárzone źiele plastruiąc/ odnawiáiąc káżdym rázem gdy vschnie. Z Sadcu wodká Distillowána. Aqua stillaticia Eupatorij.
Wodká z Sadcu tego czásu wyćiągána bydź ma/ gdy nalepiey kwitnie/ co bywa w Kwietniu ábo w Lipcu. Tym sposobem/ Liśćia z klączym y z kwiátem wźiąć/ á co nadrobniey vśiekáć/ y w Bálneum máris distillowáć. Potym wźiąć znowu liśćia y kwiećia tegoż źiela/ w ćieniu ná wolnym powietrzu vsuszonego/ y z hrubá
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 284
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
wychędażając i wymywając je nią ciepło/ abo chustki i flejtuszki maczając na nią kładąc/ rychło goi. Syrop Sadców. Syropus Auice. de Eupatorio.
Bywa z tego ziela/ z soku/ syrop w Aptekach czyniony/ ten zowią Syropum de Eupatorio. Auicen. Jedno baczę że rzadko w której Aptece właśnie z tego ziela Sadcu/ a ile u nas w Polsce czyniony bywa: gdyż go nie tylko Aptekarze/ ale i baby rzadko znają/ i miasto tego Rzepik biorą/ (saluacorum indultu.) soku tedy tego ziela/ klaryfikowanego wziąć trzy funty/ Cukru Canarzkiego przedniego dwa funty/ i warzyć na wolnym węglistym ogniu/ szymując/ a potym
wychędażáiąc y wymywáiąc ie nią ćiepło/ ábo chustki y fleytuszki maczáiąc ná nię kłádąc/ rychło goi. Syrop Sadcow. Syropus Auice. de Eupatorio.
Bywa z tego źiela/ z soku/ syrop w Aptekách czyniony/ ten zowią Syropum de Eupatorio. Auicen. Iedno baczę że rzadko w ktorey Aptece własnie z tego źiela Sadcu/ á ile v nas w Polscze czyniony bywa: gdyż go nie tylko Aptekárze/ ále y baby rzadko znáią/ y miásto te^o^ Rzepik biorą/ (saluacorum indultu.) soku tedy tego źiela/ klárifikowánego wźiąć trzy funty/ Cukru Cánárzkiego przedniego dwá funty/ y wárzyć ná wolnym węglistym ogniu/ szymuiąc/ á potym
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 284
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
klaryfikowanego wziąć trzy funty/ Cukru Canarzkiego przedniego dwa funty/ i warzyć na wolnym węglistym ogniu/ szymując/ a potym białkiem jaja świeżego rozbitym klaryfikując/ aż wszystka wodność soku wywre/ a zgęstnieje jako miód. Ten służy wszystkim wyższej opisanym dolegliwościam wątrobnym/ i innym chorobom/ którym samo ziele/ także wodka. Syrop z Sadcu wyciągniony. Syropus extractionis de Eupatorio.
Tym sposobem jako z Rzepiku i z innych ziół bywa ten syrop dla rozkoszniejszych i pieszczonych mazanków/ z liścia/ z klącza/ z korzenia/ z kwiecia suchych wyciągany i czyniony/ który tymże chorobom i niedostatkom lekkiem/ jako i pierwszy/ służy. Tylko go mniej na raz
klárifikowánego wźiąć trzy funty/ Cukru Cánárzkiego przedniego dwá funty/ y wárzyć ná wolnym węglistym ogniu/ szymuiąc/ á potym białkiem iáiá świeżego rozbitym klárifikuiąc/ áż wszystká wodność soku wywre/ á zgęstnieie iáko miod. Ten służy wszystkim wysszey opisánym dolegliwośćiam wątrobnym/ y innym chorobom/ ktorym sámo źiele/ tákże wodká. Syrop z Sadcu wyćiągniony. Syropus extractionis de Eupatorio.
Tym sposobem iáko z Rzepiku y z innych źioł bywa ten syrop dla roskosznieyszych y piesczonych mázánkow/ z liśćia/ z klączá/ z korzenia/ z kwiećia suchych wyćiągány y czyniony/ ktory tymże chorobom y niedostátkom lekkiem/ iáko y pierwszy/ służy. Tylko go mniey ná raz
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 284
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
mazanków/ z liścia/ z klącza/ z korzenia/ z kwiecia suchych wyciągany i czyniony/ który tymże chorobom i niedostatkom lekkiem/ jako i pierwszy/ służy. Tylko go mniej na raz brać/ to jest/ lot abo z łyżkę z tegoż ziela wodką/ abo z jaką inną przynależącą. Sól z Sadcu. Sal de Eupatorio.
Z Sadcu sól barzo kosztowna do użytków lekarskich bywa czyniona jako z wielu ziół innych/ biorąc co nawięcej tego ziela ususzonego/ z korzeniem/ z liściem/ z klączem/ z kwieciem/ i z nasieniem. Sposób czynienia Piołynu/ i w wielu innych ziołach najdziesz opisany. Ta służy Księgi Pierwsze
mázánkow/ z liśćia/ z klączá/ z korzenia/ z kwiećia suchych wyćiągány y czyniony/ ktory tymże chorobom y niedostátkom lekkiem/ iáko y pierwszy/ służy. Tylko go mniey ná raz bráć/ to iest/ lot ábo z łyszkę z tegoż źiela wodką/ abo z iáką iną przynależącą. Sol z Sadcu. Sal de Eupatorio.
Z Sadcu sol bárzo kosztowna do vżytkow lekárskich bywa czyniona iáko z wielu źioł innych/ biorąc co nawięcey tego źiela vsuszonego/ z korzeniem/ z liśćiem/ z klączem/ z kwiećiem/ y z naśieniem. Sposob czynienia Piołynu/ y w wielu inych źiołách naydźiesz opisány. Tá służy Kśięgi Pierwsze
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 284
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
/ z korzenia/ z kwiecia suchych wyciągany i czyniony/ który tymże chorobom i niedostatkom lekkiem/ jako i pierwszy/ służy. Tylko go mniej na raz brać/ to jest/ lot abo z łyżkę z tegoż ziela wodką/ abo z jaką inną przynależącą. Sól z Sadcu. Sal de Eupatorio.
Z Sadcu sól barzo kosztowna do użytków lekarskich bywa czyniona jako z wielu ziół innych/ biorąc co nawięcej tego ziela ususzonego/ z korzeniem/ z liściem/ z klączem/ z kwieciem/ i z nasieniem. Sposób czynienia Piołynu/ i w wielu innych ziołach najdziesz opisany. Ta służy Księgi Pierwsze.
Wątrobie/ i
Ślezionie/ nabrzmiałej
/ z korzenia/ z kwiećia suchych wyćiągány y czyniony/ ktory tymże chorobom y niedostátkom lekkiem/ iáko y pierwszy/ służy. Tylko go mniey ná raz bráć/ to iest/ lot ábo z łyszkę z tegoż źiela wodką/ abo z iáką iną przynależącą. Sol z Sadcu. Sal de Eupatorio.
Z Sadcu sol bárzo kosztowna do vżytkow lekárskich bywa czyniona iáko z wielu źioł innych/ biorąc co nawięcey tego źiela vsuszonego/ z korzeniem/ z liśćiem/ z klączem/ z kwiećiem/ y z naśieniem. Sposob czynienia Piołynu/ y w wielu inych źiołách naydźiesz opisány. Tá służy Kśięgi Pierwsze.
Wątrobie/ y
Sleźionie/ nábrzmiáłey
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 284
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
trzeciej części łota z winem białym/ abo z wodką tegoż ziela/ abo z którą inną przynałeżącą. Też do innych lekarstw/ jako do piguł/ konfektów/ lektwarzów: i do syropów może być przydana/ jako i z jajem miękim używana/ według zdania mądrych/ i uczonych praktykantów. Ekstrakt abo wyciągnienie istności z Sadcu.
Zwielkim użytkiem zdrowiu ludzkiemu z tego ziela istność może być wyciągniona tym sposobem jako z Bylice/ z Piołynu/ i z innych ziół osobliwych/ biorąc do tego suszone korzenie/ liście/ kłącze/ i kwiat.
To wszystkim pomienionym/ w tym Rozdziale/ chorobom osobliwie służy/ dajac go na raz po trzeciej części
trzećiey częśći łotá z winem białym/ ábo z wodką tegoż źiela/ ábo z ktorą iną przynałeżącą. Też do innych lekarstw/ iáko do piguł/ konfektow/ lektwarzow: y do syropow może bydź przydána/ iáko y z iáiem miękim vżywána/ według zdánia mądrych/ y vczonych práktykántow. Extrakt ábo wyćiągnienie istnośći z Sadcu.
Zwielkim vżytkiem zdrowiu ludzkiemu z tego źiela istność może bydź wyćiągniona tym sposobem iáko z Bylice/ z Piołynu/ y z innych źioł osobliwych/ biorąc do tego suszone korzenie/ liśćie/ kłącze/ y kwiát.
To wszystkim pomienionym/ w tym Rozdźiale/ chorobom osobliwie służy/ dáiac go ná ráz po trzećiey częśći
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 285
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
