/ Laetargum Grekowie i Łacinnicy zowią/ jest użyteczny Proch z korzenia miałko utarty/ a w Oliwie smażony/ do wysmażenia jej/ a to co zostanie/ na węgle ogniste kłaść/ a dym ten w nos i w usta puszczać choremu. Item. Item. Zielnik D. Simona Syrenniusza. Zapamiętaniu nad przyrodzenie Wrzodom złym Sadzelom.
Wrzody złe zagniłe. Ranom zagniłym
Rany plugawe wychędaża/ prochem jego zasypując. Jeno po wychędożeniu/ nie mają więcej nim być zasypowane/ boby je wyjadał: Ale radniej na to inej maści gojącej przykładać. Kamień w Pęcherzu.
Kamień w Pęcherzu krzy przetłukszy goi/ i w olejku/ który Muscelinum zowią/ smażony
/ Laetargum Grekowie y Laćinnicy zowią/ iest vżyteczny Proch z korzenia miáłko vtárty/ á w Oliwie smáżony/ do wysmáżenia iey/ á to co zostánie/ ná węgle ogniste kłáść/ á dym ten w nos y w vstá pusczáć choremu. Item. Item. Zielnik D. Simoná Syrenniuszá. Zápámiętaniu nád przyrodzenie Wrzodom złym Sádzelom.
Wrzody złe zágniłe. Ránom zágniłym
Rány plugáwe wychędaża/ prochem ieg^o^ zásypuiąc. Ieno po wychędożeniu/ nie máią więcey nim być zásypowáne/ boby ie wyiádał: Ale rádniey ná to iney máśći goiącey przykłádáć. Kámień w Pęchyrzu.
Kámień w Pęchyrzu krzy przetłukszy goi/ y w oleyku/ ktory Muscelinum zowią/ smażony
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 28
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
weń wpuszczać/ a utarte liście z wierzchu plastro- wać. Też tyż zioła w winie i w wodzie warząc/ dwakroć przez dzień tym przemywać. Księgi Pierwsze. Do głównych tan służy
Mamy wiedzieć/ że Biedrzeniec nie tylko jest lekarstwem osobliwym ranom świeżym/ maść z niego przerzeczonym sposobem czyniąc/ ale i ranom starym i sadzelom/ jakokolwiek zowiącym/ ze wszech najgorszym. Jednak ranom w głowie jest naosobliwszym/ także jako jeden zacny Chirurg świadczy/ by do mózgu samego była rana/ jeno sokiem tego ziela zakrapiać ją/ bez wszelakiej szkody zagoi się. Co snadnie tego doświadczyć. Przebić głowę kokoszy/ albo kapłunowi/ aż do mózgu/ jeno mózgu
weń wpusczáć/ á vtárte liśćie z wierzchu plastro- wáć. Też tyż źiołá w winie y w wodźie wárząc/ dwákroć przez dźień tym przemywáć. Kśięgi Pierwsze. Do głownych tan służy
Mamy wiedźieć/ że Biedrzeniec nie tylko iest lekárstwem osobliwym ránom świeżym/ máść z niego przerzeczonym sposobem czyniąc/ ále y ránom stárym y sadzelom/ iákokolwiek zowiącym/ ze wszech naygorszym. Iednák ránom w głowie iest naosobliwszym/ tákże iáko ieden zacny Chirurg świádczy/ by do mozgu sámego byłá ráná/ ieno sokiem tego źiela zákrápiáć ią/ bez wszelákiey szkody zágoi sie. Co snádnie tego doświádczyć. Przebić głowę kokoszy/ álbo kápłunowi/ áż do mozgu/ ieno mozgu
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 71
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
(Turn.) Członkom połamanym.
Członkom połamanym jest użyteczny mażąc i nacierając tym Ekstraktem/ albo też Flajtuch w nim maczać i przykładać. Bole układa.
Boleści w nich uśmierza/ i układa/ nimi także namazując. Przymiotom ognistym.
Od przymiotów ognistych członki zachowywa i broni. Także od innych przypadków złych. Ranom i sadzelom
Rany i sadzele zaplugawione wychędaża. Kolice i morzysku
Gryzawki i morzyska/ także kolkę w żywocie układa/ namazując nim/ a tegoż ziela Olejkiem nacierać żywot. Bolączkom ziadowiconym.
Bolączki ziadowiczone i morowe/ bez szkody leczy/ i jad w nich mdli/ i wypędza/ z olejkiem tegoż ziela Ekstract zmięszany/ a
(Turn.) Członkom połámánym.
Członkom połamánym iest vżyteczny máżąc y nácieráiąc tym Extráktem/ álbo też Fláytuch w nim maczáć y przykłádáć. Bole vkłáda.
Boleśći w nich vśmierza/ y vkłáda/ nimi także námázuiąc. Przymiotom ognistym.
Od przymiotow ognistych członki záchowywa y broni. Tákże od innych przypadkow złych. Ránom y sadzelom
Rány y sadzele záplugáwione wychędaża. Kolice y morzysku
Gryzawki y morzyská/ tákże kolkę w żywoćie vkłáda/ námázuiąc nim/ á tegoż źiela Oleykiem náćierác żywot. Bolączkom ziádowiconym.
Bolączki ziádowiczone y morowe/ bez szkody leczy/ y iad w nich mdli/ y wypądza/ z oleykiem tegoż źiela Extráct zmięszany/ á
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 80
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
/ tak pijąc z nim/ i jedząc. Z nosa zbytni Tok krwawy zawściąga/ korzeń w nozdrza włożony/ albo nać jego na czoło przykładana. Toż korzeń jego w ręku trzymany czyni. Zielnik D. Symona Syrenniusa/ Toku zbytniemu. Kancer.
Kancer wrzód goi. Fistule.
Fistuły i wrzody. Ranom i sadzelom.
Rany wszelakie i sadzele Sokiem tego ziela zakrapiając/ a samo ziele zwierzchu plastrując leczy. Womitom.
Womity koleryczne zawściąga. Biegunce.
Biegunki wszelakie zastanawia. Krwi z ran ciekącej.
Tok krwie zbytni z ran zawściąga/ zasypując je prochem z korzenia jego. Upław czerw.
Upławy czerwone i Złotym żyłkom.
Złote
/ ták piiąc z nim/ y iedząc. Z nosá zbytni Tok krwáwy záwśćiąga/ korzeń w nozdrzá włożony/ álbo nać iego ná czoło przykłádána. Toż korzeń iego w ręku trzymány czyni. Zielnik D. Symoná Syrenniusá/ Toku zbytniemu. Káncer.
Káncer wrzod goi. Fistule.
Fistuły y wrzody. Ránom y sadzelom.
Rány wszelákie y sadzele Sokiem tego źiela zákrapiáiąc/ á sámo źiele zwierzchu plastruiąc leczy. Womitom.
Womity koleryczne záwśćiąga. Biegunce.
Biegunki wszelákie zástánawia. Krwi z ran ćiekącey.
Tok krwie zbytni z ran záwśćiąga/ zásypuiąc ie prochem z korzenia iego. Vpław czerw.
Vpłáwy czerwone y Złotym żjłkom.
Złote
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 84
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
jadowitych/ jako od węża/ jaszczurki/ i innych/ tenże plastr przykładać/ co na ranę od psa wściekłego uczyniona: Z tych tak wielkich a zacnych jego skutków/ za Driakiew może być poczytany. Plastr Anielski. Ranom kłotym i postrzelon:
Na rany z postrzelenia.
Ranom sztychowym/ i jakąkolwiek bronią uczynionym. Sadzelom.
Sadzelom sprosnym/ więcej z czarów niżli ze złych wilgotności pochodzącym/ jest lekarstwem: który tym sposobem ma być czyniony: Wziąć liścia Dzięgielu ogródnego albo sianego świeżo zielonego dwie garzci/ Dzięgielu płonnego/ liścia/ Włosków czerwonych P Mar. Bylice/ Koziej stopki/ Wirzchołków dzwonków Matki Bożej/ Czarłowego żebra/ Barwinku/ po
iádowitych/ iáko od wężá/ iásczurki/ y innych/ tenże plastr przykłádáć/ co ná ránę od psá wśćiekłego vczyniona: Z tych ták wielkich á zacnych iego skutkow/ zá Dryákiew może bydź poczytány. Plastr Anyelski. Ránom kłotym y postrzelon:
Ná rány z postrzelenia.
Ránom sztychowym/ y iákąkolwiek bronią vczynionym. Sádzelom.
Sadzelom sprosnym/ więcey z czárow niżli ze złych wilgotnośći pochodzącjm/ iest lekárstwem: ktory tym sposobem ma być czyniony: Wźiąć liśćia Dźięgielu ogrodnego álbo śianego świeżo źieloneg^o^ dwie garzći/ Dźięgielu płonnego/ liśćia/ Włoskow czerwonych P Már. Bylice/ Koźiey stopki/ Wirzchołkow dzwonkow Mátki Bożey/ Czárłowego źiebrá/ Bárwinku/ po
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 92
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
jako od węża/ jaszczurki/ i innych/ tenże plastr przykładać/ co na ranę od psa wściekłego uczyniona: Z tych tak wielkich a zacnych jego skutków/ za Driakiew może być poczytany. Plastr Anielski. Ranom kłotym i postrzelon:
Na rany z postrzelenia.
Ranom sztychowym/ i jakąkolwiek bronią uczynionym. Sadzelom.
Sadzelom sprosnym/ więcej z czarów niżli ze złych wilgotności pochodzącym/ jest lekarstwem: który tym sposobem ma być czyniony: Wziąć liścia Dzięgielu ogródnego albo sianego świeżo zielonego dwie garzci/ Dzięgielu płonnego/ liścia/ Włosków czerwonych P Mar. Bylice/ Koziej stopki/ Wirzchołków dzwonków Matki Bożej/ Czarłowego żebra/ Barwinku/ po garzci każdego
iáko od wężá/ iásczurki/ y innych/ tenże plastr przykłádáć/ co ná ránę od psá wśćiekłego vczyniona: Z tych ták wielkich á zacnych iego skutkow/ zá Dryákiew może bydź poczytány. Plastr Anyelski. Ránom kłotym y postrzelon:
Ná rány z postrzelenia.
Ránom sztychowym/ y iákąkolwiek bronią vczynionym. Sádzelom.
Sadzelom sprosnym/ więcey z czárow niżli ze złych wilgotnośći pochodzącjm/ iest lekárstwem: ktory tym sposobem ma być czyniony: Wźiąć liśćia Dźięgielu ogrodnego álbo śianego świeżo źieloneg^o^ dwie garzći/ Dźięgielu płonnego/ liśćia/ Włoskow czerwonych P Már. Bylice/ Koźiey stopki/ Wirzchołkow dzwonkow Mátki Bożey/ Czárłowego źiebrá/ Bárwinku/ po garzći káżdego
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 92
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
plastrować. Członkom obrażon:
Członkom któreby albo z zbytniego zimna/ albo z Podagry/ albo z jakiej inej przyczyny władzą przyrodzoną utraciły/ a k temu boleści w sobie miały. Także Martwieniu.
Martwieniu ich i cierpieniu/ warzyć to ziele/ a chustami albo płatami maczając w tym/ nagrzewać/ i naparzać dobrze. Sadzelom.
Sadzele i wrzody brzeżyste/ załomione a wiele dziur w sobie mające i płynące/ tąż wodą wymywając wychędaża i goi. Ranom i wrzodom ziadowiczonym.
Rany i wrzody jadowite zawiera/ kwiat tego ziela w Oliwie/ a jeszcze lepiej w swym własnym olejku smażony/ aż do wysmażenia i przypalenia/ a przecedziwszy/ tym
plastrowáć. Członkom obráżon:
Członkom ktoreby álbo z zbytniego źimná/ álbo z Podágry/ álbo z iákiey iney przyczyny władzą przyrodzoną vtráćiły/ á k temu boleśći w sobie miáły. Tákże Martwieniu.
Mártwieniu ich y ćierpieniu/ wárzyć to źiele/ á chustámi álbo płátámi maczáiąc w tym/ nágrzewáć/ y náparzáć dobrze. Sadzelom.
Sadzele y wrzody brzeżyste/ záłomione á wiele dźiur w sobie máiące y płynące/ tąż wodą wymywáiąc wychędaża y goi. Ránom y wrzodom ziádowiczonym.
Rány y wrzody iádowite záwiera/ kwiát tego źiela w Oliwie/ á iescze lepiey w swym własnym oleyku smáżony/ áż do wysmáżenia y przypalenia/ á przecedźiwszy/ tym
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 104
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
i z spaloną miedzią włożywszy/ znowu warzyć/ dotąd aż się ręku nie imię/ dopieroż te drugie rzeczy/ miałko utarte wsypać/ i potoczyć w koty. Zielnik D. Symona Syrenniusa. Skutki tego Plastru. Ranom.
Rany świeże goi. Żyłom.
Przecięte suche żyły spają i leczy. Wrzodom
Wrzodom i sadzelom zastarzałym/ które się goić niechcą/ barzo użyteczny. Zołzy.
Zołzy i Gruczoły.
Gruczoły. I wszelakie Twardości.
Twardości odmiękcza i rozpadza. Ranom.
Ranie wszelakie jadem zarażony z broni jadowitej/ barzo jest użyteczny.
Gal. Bolączkom.
Bolączkom wzdętym potrzebny. Cwieki.
Ćwieki albo brodawki twarde pod palcy w nogach
y z spaloną miedźią włożywszy/ znowu wárzyć/ dotąd áż sie ręku nie imie/ dopieroż te drugie rzeczy/ miáłko vtárte wsypáć/ y potoczyć w koty. Zielnik D. Symoná Syrenniusá. Skutki tego Plastru. Ránom.
Rány świeże goi. Zyłom.
Przećięte suche żyły spaią y leczy. Wrzodom
Wrzodom y sadzelom zástárzáłym/ ktore sie goić niechcą/ bárzo vżyteczny. Zołzy.
Zołzy y Gruczoły.
Gruczoły. Y wszelákie Twárdośći.
Twárdosći odmiękcza y rospadza. Ránom.
Ránie wszelakie iádem zarażony z broni iádowitey/ bárzo iest vżyteczny.
Gal. Bolączkom.
Bolączkom wzdętym potrzebny. Cwieki.
Ćwieki álbo brodawki twarde pod pálcy w nogách
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 110
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
Podagry/ Scjatyki/ i Artetyki/ czyniąc to kilkakroć/ a co nadłużej się pocąc. (Tab.) Febrom zaguiłym.
Febrom z zagniłych wilgotności/ przez kilka dni porządnie/ pijąc go po kwincie z ciepłym winem/ w którymby to ziele było warzone. (Tab. ) Rany i Sadzele.
Ranom i Sadzelom starym barzo użyteczne/ warzone/ i nim wymywane. Także z wierzchu plastrując/ albo do innych maści przynależących przykładając. (Tab.) Miarz/ albo Mistrzownik/ Rozdział 32.
MIstrzownik albo Miarz ma liście podobne naszemu/ albo wodnemu Barszczu jeno mniejsze na troję rozdzielone/ labrzysto wykrawnane/ około ząbkowane. Ciemno zielone/
Podágry/ Scyátyki/ y Artetyki/ czyniąc to kilkákroć/ á co nadłużey sie pocąc. (Tab.) Febrom záguiłym.
Febrom z zágniłych wilgotnośći/ przez kilká dni porządnie/ piiąc go po kwinćie z ćiepłym winem/ w ktorymby to źiele było wárzone. (Tab. ) Rány y Sádzele.
Ránom y Sadzelom stárym bárzo vżyteczne/ wárzone/ y nim wymywáne. Tákże z wierzchu plastruiąc/ albo do inych máśći przynależących przykłádaiąc. (Tab.) Miarz/ álbo Mistrzownik/ Rozdział 32.
MIstrzownik álbo Miarz ma liśćie podobne nászemu/ álbo wodnemu Barsczu ieno mnieysze ná troię rozdzielone/ lábrzysto wykrawnáne/ około ząbkowáne. Ciemno zielone/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 113
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
.
Reseda. Eruca Cantabrica, et Hispanica. Reseda. Spanischer Raucken. Przyrodzenie.
TE wszystkie trzy Rukwie/ jako Plinius we 27 Księgach/ w Rozzdziale 12. świadczy/ są przyrodzenia ciepłego i posilającego/ z niewielką zatwierdzającą cierpkością. Moc i Skutki. Wrzodom/ Bolączkom z przymiotem ognistym.
Wrzodom/ Bolączkom/ i Sadzelom/ także ognistym ich przymiotom za czasu Pliniuszowego to ziele bywało lekarstwem. Tych czasów naszych iż mamy na to miejsce innych niemało/ to zaniechane i opuszczone leży. Olej wieiski.
Z nasienia u nas chłopi na wsiach olej wybijają/ do maszczenia Postnych potraw/ do świecenia. Też do mazi. Gusła.
Pogaństwo za wieku
.
Reseda. Eruca Cantabrica, et Hispanica. Reseda. Spanischer Raucken. Przyrodzenie.
TE wszystkie trzy Rukwie/ iáko Plinius we 27 Kśięgách/ w Rozzdźiale 12. świadczy/ są przyrodzenia ćiepłego y pośiláiącego/ z niewielką zátwierdzáiącą ćierpkośćią. Moc y Skutki. Wrzodom/ Bolączkom z przymiotem ognistym.
Wrzodom/ Bolączkom/ y Sadzelom/ tákże ognistym ich przymiotom zá czásu Pliniuszowego to źiele bywáło lekárstwem. Tych czásow nászych iż mamy ná to mieysce inych niemáło/ to zániecháne y opusczone leży. Oley wieiski.
Z naśienia v nas chłopi ná wśiách oley wybiiáią/ do másczenia Postnych potraw/ do świecenia. Też do máźi. Gusłá.
Pogáństwo zá wieku
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 127
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
