było pro meta, albo drogę kuli lecącej.
Inne Instrumenta są STEMPEL z Niemiecka: Kożuch, po Francusku Lanade, do chędożenia Łoża, albo osady Lewety, na których stoi i elewatur Działo: Miara kalibry do kalibrowania albo mierzenia kul i oryficji, albo wylotu Dział: Lont do zapalenia, kłaki do obwijania Kul, Szufle, etc. etc. TACTICA
TAKTICA nie co innego jest u Matematyków, tylko Część Architektury Wojennej, a wrzeczy umiejętność, Nauka należąca do Koordynacyj, Uszykowania obożu, wojska do batalii lub do prezenty Gdzie ordynarie obserwują Bellatores, aby miejsca w uszykowaniu tą szły Symmetyą i porządkiem naznaczone. 1. Hetmanowi lub Generałowi:
było pro meta, albo drogę kuli lecącey.
Inne Instrumenta są STEMPEL z Niemiecka: Kożuch, po Francusku Lanade, do chędożenia Łoża, albo osady Lewety, na ktorych stoi y elevatur Działo: Miara kalibry do kalibrowania albo mierzenia kul y orificii, albo wylotu Dział: Lont do zapalenia, kłaki do obwiiania Kul, Szufle, etc. etc. TACTICA
TAKTICA nie co innego iest u Matematykow, tylko Część Architektury Woienney, a wrzeczy umieiętność, Nauka należąca do Koordynacyi, Uszykowania obożu, woyska do batalii lub do prezenty Gdzie ordynarie obserwuią Bellatores, aby mieysca w uszykowaniu tą szły Symmetyą y porządkiem naznáczone. 1. Hetmanowi lub Generałowi:
Skrót tekstu: ChmielAteny_I
Strona: 240
Tytuł:
Nowe Ateny, t. 1
Autor:
Benedykt Chmielowski
Drukarnia:
J.K.M. Collegium Societatis Iesu
Miejsce wydania:
Lwów
Region:
Ziemie Ruskie
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1755
Data wydania (nie wcześniej niż):
1755
Data wydania (nie później niż):
1755
początku, będziesz oddalony od służby i ze wstydem musisz iść precz od tych, którzy cię egzaminowali. Notuj przyjacielu, że to nazwisko tercyjować nic nie jest inszego, tylko liczba trojaka, to jest od trzech, i ta profesyja jest poddana tej liczbie trzeciej, bo z nią się tercyjują sztuki, kule, szufle, łoża, kola, strzela się 3 razy na próbę z działa, także z drugimi efektami trojakimi, o których w swym miejscu powi się. Ażebym demonstrował lepiej: chceszli widzieć, jeśli ta sztuka działa ma swoję powinną grubość, masz na trzech miejscach jej szukać, to jest bliżej k zapału, w
początku, będziesz oddalony od służby i ze wstydem musisz iść precz od tych, którzy cię egzaminowali. Notuj przyjacielu, że to nazwisko tercyjować nic nie jest inszego, tylko lidzba trojaka, to jest od trzech, i ta profesyja jest poddana tej lidzbie trzeciej, bo z nią się tercyjują sztuki, kule, szufle, łoża, kola, strzela się 3 razy na próbę z działa, także z drugimi efektami trojakimi, o których w swym miescu powi się. Ażebym demonstrował lepiej: chceszli widzieć, jeśli ta sztuka działa ma swoję powinną grubość, masz na trzech miescach jej szukać, to jest bliżej k zapału, w
Skrót tekstu: AquaPrax
Strona: 92
Tytuł:
Praxis ręczna działa
Autor:
Andrzej Dell'Aqua
Miejsce wydania:
nieznane
Region:
nieznany
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
wojskowość
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
między 1624 a 1639
Data wydania (nie wcześniej niż):
1624
Data wydania (nie później niż):
1639
Tekst uwspółcześniony:
tak
Redaktor wersji uwspółcześnionej:
Tadeusz Nowak
Miejsce wydania wersji uwspółcześnionej:
Wrocław
Wydawca wersji uwspółcześnionej:
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Data wydania wersji uwspółcześnionej:
1969
32 ROZDZIAŁ VIII O SPOSOBIE FORMOWANIA SZUFLE PRZEZ DiaMETR KULE DLA NABICIA RAZU JEDNEGO SZTUKI MAŁEJ TEGO PIERWSZEGO RODZAJU PROCHEM DZIELNYM, TAKŻE I DOBRYM
W przeszłym rozdziale demonstrowałem sposób formowania skwadry i jako skwadrować blachę miedzianą dla formowania szufli do sztuki tego pierwszego rodzaju i dlatego, że są działa małe, wielkie i większe i dla ciężkości szufle i prochu, które mają się dać, żadną miarą nie będą się mogli nabić dobrym porządkiem jeden raz, ale potrzeba na dwa i trzy razy, jeśli też będą sztuki grube, dawne — na 4 i na 5 razy. W takim trafunku lepsze będą worki płócienne, jako na swym, miejscu powie się. Lecz
32 ROZDZIAŁ VIII O SPOSOBIE FORMOWANIA SZUFLE PRZEZ DYJAMETR KULE DLA NABICIA RAZU JEDNEGO SZTUKI MAŁEJ TEGO PIERWSZEGO RODZAJU PROCHEM DZIELNYM, TAKŻE I DOBRYM
W przeszłym rozdziale demonstrowałem sposób formowania skwadry i jako skwadrować blachę miedzianą dla formowania szufli do sztuki tego pierwszego rodzaju i dlatego, że są działa małe, wielkie i większe i dla ciężkości szufle i prochu, które mają się dać, żadną miarą nie będą się mogli nabić dobrym porządkiem jeden raz, ale potrzeba na dwa i trzy razy, jeśli też będą sztuki grube, dawne — na 4 i na 5 razy. W takim trafunku lepsze będą worki płócienne, jako na swym, miescu powie się. Lecz
Skrót tekstu: AquaPrax
Strona: 102
Tytuł:
Praxis ręczna działa
Autor:
Andrzej Dell'Aqua
Miejsce wydania:
nieznane
Region:
nieznany
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
wojskowość
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
między 1624 a 1639
Data wydania (nie wcześniej niż):
1624
Data wydania (nie później niż):
1639
Tekst uwspółcześniony:
tak
Redaktor wersji uwspółcześnionej:
Tadeusz Nowak
Miejsce wydania wersji uwspółcześnionej:
Wrocław
Wydawca wersji uwspółcześnionej:
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Data wydania wersji uwspółcześnionej:
1969
weź cyrkiel, a najdziesz być niespełna, a ten, co nie ma praxim, oszuka się i jeśli nie wi, skąd się weźmie miara do szufli, będzie kroił przez diametr kuli, według zwyczaju nieostrożnego. Dlatego da siła prochu, wystawując działo w niebezpieczeństwo i sam siebie. Przeto pokażęć jeden nowy sposób dla krojenia szufle do takich sztuk. Weź grubość albo diametr od spiży C i formuj cyrkuł D, aby byli równi. Potym włóż jeden koniec cyrkla w E i drugi koniec w F, a idź w G, abyś formował tę część cyrkułu EG. Potym ciągnij linią HI i drugą perpendicularem od tego środku K aż do L
weź cyrkiel, a najdziesz być niespełna, a ten, co nie ma praxim, oszuka się i jeśli nie wi, skąd się weźmie miara do szufli, będzie kroił przez dyjametr kuli, według zwyczaju nieostrożnego. Dlatego da siła prochu, wystawując działo w niebezpieczeństwo i sam siebie. Przeto pokażęć jeden nowy sposób dla krojenia szufle do takich sztuk. Weź grubość albo dyjametr od spiży C i formuj cyrkuł D, aby byli równi. Potym włóż jeden koniec cyrkla w E i drugi koniec w F, a idź w G, abyś formował tę część cyrkułu EG. Potym ciągnij liniją HI i drugą perpendicularem od tego środku K aż do L
Skrót tekstu: AquaPrax
Strona: 108
Tytuł:
Praxis ręczna działa
Autor:
Andrzej Dell'Aqua
Miejsce wydania:
nieznane
Region:
nieznany
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
wojskowość
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
między 1624 a 1639
Data wydania (nie wcześniej niż):
1624
Data wydania (nie później niż):
1639
Tekst uwspółcześniony:
tak
Redaktor wersji uwspółcześnionej:
Tadeusz Nowak
Miejsce wydania wersji uwspółcześnionej:
Wrocław
Wydawca wersji uwspółcześnionej:
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Data wydania wersji uwspółcześnionej:
1969
gębę F i dywidowałem jej diametr na 8 części, na większą formę. Odjąłem też od niej i formowałem kanona dzwonowatego G. A jeśli go będziesz tercyjował, najdziesz mieć mianowaną miarę, którą dla obecny sztuki odjąłem od gęby B, acz tamtego jest forma nawiększa, a tego namniejsza. Co się tknie szufle dla nabijania, że jest różna od drugich, narysujmy ją tu, aby konfuzyja nie rosła z rozdziałem szufle i inszych kanonów. Weź stępel dłuższy niż rura od H aż do I i przybiej do niego gwoździe na krzyż od H aż do K, a okręć przędziwem moczonym w łoju i ciasno wiązanym, i formuj
gębę F i dywidowałem jej dyjametr na 8 części, na większą formę. Odjąłem też od niej i formowałem kanona dzwonowatego G. A jeśli go będziesz tercyjował, najdziesz mieć mianowaną miarę, którą dla obecny sztuki odjąłem od gęby B, acz tamtego jest forma nawiększa, a tego namniejsza. Co się tknie szufle dla nabijania, że jest różna od drugich, narysujmy ją tu, aby konfuzyja nie rosła z rozdziałem szufle i inszych kanonów. Weź stępel dłuższy niż rura od H aż do I i przybiej do niego gwoździe na krzyż od H aż do K, a okręć przędziwem moczonym w łoju i ciasno wiązanym, i formuj
Skrót tekstu: AquaPrax
Strona: 214
Tytuł:
Praxis ręczna działa
Autor:
Andrzej Dell'Aqua
Miejsce wydania:
nieznane
Region:
nieznany
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
wojskowość
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
między 1624 a 1639
Data wydania (nie wcześniej niż):
1624
Data wydania (nie później niż):
1639
Tekst uwspółcześniony:
tak
Redaktor wersji uwspółcześnionej:
Tadeusz Nowak
Miejsce wydania wersji uwspółcześnionej:
Wrocław
Wydawca wersji uwspółcześnionej:
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Data wydania wersji uwspółcześnionej:
1969
formowałem kanona dzwonowatego G. A jeśli go będziesz tercyjował, najdziesz mieć mianowaną miarę, którą dla obecny sztuki odjąłem od gęby B, acz tamtego jest forma nawiększa, a tego namniejsza. Co się tknie szufle dla nabijania, że jest różna od drugich, narysujmy ją tu, aby konfuzyja nie rosła z rozdziałem szufle i inszych kanonów. Weź stępel dłuższy niż rura od H aż do I i przybiej do niego gwoździe na krzyż od H aż do K, a okręć przędziwem moczonym w łoju i ciasno wiązanym, i formuj je grubo, tak jako możesz rozumieć, że dzwon jest szeroki. Potym włóż stępel z tym przędziwem w
formowałem kanona dzwonowatego G. A jeśli go będziesz tercyjował, najdziesz mieć mianowaną miarę, którą dla obecny sztuki odjąłem od gęby B, acz tamtego jest forma nawiększa, a tego namniejsza. Co się tknie szufle dla nabijania, że jest różna od drugich, narysujmy ją tu, aby konfuzyja nie rosła z rozdziałem szufle i inszych kanonów. Weź stępel dłuższy niż rura od H aż do I i przybiej do niego gwoździe na krzyż od H aż do K, a okręć przędziwem moczonym w łoju i ciasno wiązanym, i formuj je grubo, tak jako możesz rozumieć, że dzwon jest szeroki. Potym włóż stępel z tym przędziwem w
Skrót tekstu: AquaPrax
Strona: 214
Tytuł:
Praxis ręczna działa
Autor:
Andrzej Dell'Aqua
Miejsce wydania:
nieznane
Region:
nieznany
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
wojskowość
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
między 1624 a 1639
Data wydania (nie wcześniej niż):
1624
Data wydania (nie później niż):
1639
Tekst uwspółcześniony:
tak
Redaktor wersji uwspółcześnionej:
Tadeusz Nowak
Miejsce wydania wersji uwspółcześnionej:
Wrocław
Wydawca wersji uwspółcześnionej:
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Data wydania wersji uwspółcześnionej:
1969
i od gęby potym odjąć kulę i od kuli szuflę. Ale sztuka zawszeć służy dla miary właśnie choć nie będziesz miał musztapu gotowego. Przeto formuj gębę od kanona ABC, a 4 od tej gęby w DEFG, 3 będą dla tej części, co ma trzymać proch, a czwarta D i HI ma służyć dla przybijania szufle do drzewa. Żebyś miał szerokość KL, weź 2 dystancyję AC i żebyś miał długość uszu MN, formuj ją trzema dystancjami OP. Te cyrkuy QR, które są dla mocności uszu, weź od cyrkla S, który jest wzięty u 3 części diametru kuli T. Tę cyrkumferencyją VKsZ formuj od centrum I
i od gęby potym odjąć kulę i od kuli szuflę. Ale sztuka zawszeć służy dla miary właśnie choć nie będziesz miał musztapu gotowego. Przeto formuj gębę od kanona ABC, a 4 od tej gęby w DEFG, 3 będą dla tej części, co ma trzymać proch, a czwarta D i HI ma służyć dla przybijania szufle do drzewa. Żebyś miał szerokość KL, weź 2 dystancyję AC i żebyś miał długość uszu MN, formuj ją trzema dystancyjami OP. Te cyrkuy QR, które są dla mocności uszu, weź od cyrkla S, który jest wzięty u 3 części dyjametru kuli T. Tę cyrkumferencyją VXZ formuj od centrum Y
Skrót tekstu: AquaPrax
Strona: 222
Tytuł:
Praxis ręczna działa
Autor:
Andrzej Dell'Aqua
Miejsce wydania:
nieznane
Region:
nieznany
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
wojskowość
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
między 1624 a 1639
Data wydania (nie wcześniej niż):
1624
Data wydania (nie później niż):
1639
Tekst uwspółcześniony:
tak
Redaktor wersji uwspółcześnionej:
Tadeusz Nowak
Miejsce wydania wersji uwspółcześnionej:
Wrocław
Wydawca wersji uwspółcześnionej:
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Data wydania wersji uwspółcześnionej:
1969
S pełnymi śrutów albo głazy, albo też nabijać czepcem T z proporcyją prochu. A co do miary, weź ją od tych figur i od cyrkla VHKsZ. Rys. 115 ROZDZIAŁ V O SZUFLI DLA NABIJANIA KANONÓW, CO SIĘ NABIJAJĄ KAMIENNYMI KULAMI, ABY MIAŁY SWOJĘ SŁUSZNOŚĆ PROCHU WEDŁUG SWOJEJ SPIŻY
Niemały konsyderacyjej jest sposób formowania szufle dla nabijania tych kanonów tego trzeciego rodzaju, aby miały swoję własną proporcyją prochu, żeby się nie rozpukły i żeby zapaliwszy już pomknęły kulę albo inszą rzecz takową, aby uczyniła efekt przystojny, o czym konsyderacyje są dobre dwie naprzedniejsze. Pierwsza: masz tercyjować sztukę, aby(ś) rozumiał, jeśli jest lana przez 6
S pełnymi śrutów albo głazy, albo też nabijać czepcem T z proporcyją prochu. A co do miary, weź ją od tych figur i od cyrkla VHXZ. Rys. 115 ROZDZIAŁ V O SZUFLI DLA NABIJANIA KANONÓW, CO SIĘ NABIJAJĄ KAMIENNYMI KULAMI, ABY MIAŁY SWOJĘ SŁUSZNOŚĆ PROCHU WEDŁUG SWOJEJ SPIŻY
Niemały konsyderacyjej jest sposób formowania szufle dla nabijania tych kanonów tego trzeciego rodzaju, aby miały swoję własną proporcyją prochu, żeby się nie rozpukły i żeby zapaliwszy już pomknęły kulę albo inszą rzecz takową, aby uczyniła efekt przystojny, o czym konsyderacyje są dobre dwie naprzedniejsze. Pierwsza: masz tercyjować sztukę, aby(ś) rozumiał, jeśli jest lana przez 6
Skrót tekstu: AquaPrax
Strona: 272
Tytuł:
Praxis ręczna działa
Autor:
Andrzej Dell'Aqua
Miejsce wydania:
nieznane
Region:
nieznany
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
wojskowość
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
między 1624 a 1639
Data wydania (nie wcześniej niż):
1624
Data wydania (nie później niż):
1639
Tekst uwspółcześniony:
tak
Redaktor wersji uwspółcześnionej:
Tadeusz Nowak
Miejsce wydania wersji uwspółcześnionej:
Wrocław
Wydawca wersji uwspółcześnionej:
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Data wydania wersji uwspółcześnionej:
1969
jej, jako pokazałem w przeszłym rozdziale. A nadto trzeba konsyderować i poznać, jeśli spiża ma swą własną dobroć, a jeżeli też proch, którym się nabija, jest barzo mocny albo słaby dla wilgotności albo dawności. A jeśli będzie proch pospolity, dzielny, tedy ten nalepszy dla tego efektu. Przeto dla ukrojenia szufle do kanona, który będzie formowany lany przez 6 części od swej gęby, ma być krojona do nabijania trzecią częścią prochu od tego, co waży jej kula kamienna. Która szufla ma być długa 2 gęby, kędy ma trzymać proch w AB. Te gęby CDE formują tę część, która ma być przybita w drzewo
jej, jako pokazałem w przeszłym rozdziale. A nadto trzeba konsyderować i poznać, jeśli spiża ma swą własną dobroć, a jeżeli też proch, którym się nabija, jest barzo mocny albo słaby dla wilgotności albo dawności. A jeśli będzie proch pospolity, dzielny, tedy ten nalepszy dla tego efektu. Przeto dla ukrojenia szufle do kanona, który będzie formowany lany przez 6 części od swej gęby, ma być krojona do nabijania trzecią częścią prochu od tego, co waży jej kula kamienna. Która szufla ma być długa 2 gęby, kędy ma trzymać proch w AB. Te gęby CDE formują tę część, która ma być przybita w drzewo
Skrót tekstu: AquaPrax
Strona: 272
Tytuł:
Praxis ręczna działa
Autor:
Andrzej Dell'Aqua
Miejsce wydania:
nieznane
Region:
nieznany
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
wojskowość
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
między 1624 a 1639
Data wydania (nie wcześniej niż):
1624
Data wydania (nie później niż):
1639
Tekst uwspółcześniony:
tak
Redaktor wersji uwspółcześnionej:
Tadeusz Nowak
Miejsce wydania wersji uwspółcześnionej:
Wrocław
Wydawca wersji uwspółcześnionej:
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Data wydania wersji uwspółcześnionej:
1969
25 do skrzynki. ROZDZIAŁ VI
Naprzód ma mieć nożenki, w których ma mieć cyrkiel mosiądzowy, końce stalne. Na jednym końcu ma być dziura, w którą będzie mógł włożyć lubryki inderlanski, naznaczyć okrągłość. I na tymże miejscu ma być rysa, którą będzie miał brać inkaust dla znaku cyrkumferencyjej na papirze dla rozmierzenia szufle do dział. Musztap z diametrem, rozmierzony na kule żelazne, ołowiane i kamienne, a na czwarty stronie pół łokcia, ćwierci, półćwierci, cale, półcale, grady. I ma być prosty, żeby go mógł zażyć miasto liniej dla mierzenia liniej prosty. Ramudel prosty, na końcu zagięty dla mierzenia grubości spiże od
25 do skrzynki. ROZDZIAŁ VI
Naprzód ma mieć nożenki, w których ma mieć cyrkiel mosiądzowy, końce stalne. Na jednym końcu ma być dziura, w którą będzie mógł włożyć lubryki inderlanski, naznaczyć okrągłość. I na tymże miescu ma być rysa, którą będzie miał brać inkaust dla znaku cyrkumferencyjej na papirze dla rozmierzenia szufle do dział. Musztap z dyjametrem, rozmierzony na kule żelazne, ołowiane i kamienne, a na czwarty stronie pół łokcia, ćwierci, półćwierci, cale, półcale, grady. I ma być prosty, żeby go mógł zażyć miasto linijej dla mierzenia linijej prosty. Ramudel prosty, na końcu zagięty dla mierzenia grubości spiże od
Skrót tekstu: AquaPrax
Strona: 460
Tytuł:
Praxis ręczna działa
Autor:
Andrzej Dell'Aqua
Miejsce wydania:
nieznane
Region:
nieznany
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
wojskowość
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
między 1624 a 1639
Data wydania (nie wcześniej niż):
1624
Data wydania (nie później niż):
1639
Tekst uwspółcześniony:
tak
Redaktor wersji uwspółcześnionej:
Tadeusz Nowak
Miejsce wydania wersji uwspółcześnionej:
Wrocław
Wydawca wersji uwspółcześnionej:
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Data wydania wersji uwspółcześnionej:
1969
