nieść dobrze jak w pływaniu/ sobą nie ruszając/ ani na tę ani na owę stronę/ sobą się nie kolisząc/ bo inacej lekko nie będzie niósł. Koń za godzinę uść może stępią pół mile/ za godzinę kłusem podróżnym mile/ za godzinę rychcią mil dwie/ za godzinę w skoku wielkim mil cztery/ w zadzierżywaniu jednak dla wysilenia. Konia szacunek cudnego/ jeśli wyprawny Pięćdziesiąt złotych Polskich/ Konia szpetnego/ tak wielkiego nie wyprawnego/ dwadzieścia złotych/ Koń cudny wyprawny/ ten drogi musi być. Jeśli Koń dosiadać nie da/ tedy mu zasłaniaj oczy/ albo nogę przednią ujmuj/ gdy będziesz wsiadal nań/ a uderz w siodło
nieść dobrze iák w pływániu/ sobą nie ruszáiąc/ ani ná tę áni na owę stronę/ sobą sie nie kolysząc/ bo inácey lekko nie będźie niosł. Koń zá godźinę vść może stępią puł mile/ zá godźinę kłusem podrożnym mile/ zá godźinę rychćią mil dwie/ zá godźinę w skoku wielkim mil cztery/ w zádźierżywániu iednák dla wyśilenia. Koniá szácunek cudnego/ iesli wypráwny Pięćdźieśiąt złotych Polskich/ Koniá szpetnego/ ták wielkiego nie wypráwnego/ dwádźieśćiá złotych/ Koń cudny wypráwny/ ten drogi muśi bydź. Ieśli Koń dośiádáć nie da/ tedy mu zásłaniay oczy/ álbo nogę przednią vymuy/ gdy będźiesz wśiadal nąń/ á vderz w śiodło
Skrót tekstu: PienHip
Strona: 25
Tytuł:
Hippika abo sposób poznania chowania i stanowienia koni
Autor:
Krzysztof Pieniążek
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Tematyka:
gospodarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1607
Data wydania (nie wcześniej niż):
1607
Data wydania (nie później niż):
1607
/ jeden nazywają Gęsią szyją/ drugi Kotczą noszką/ trzeci z Kurzą stopką. Pierwszego kształtu tych Wędzidł dla złej/ suchej/ abo nieustawicznej gęby końskiej/ abo też dla słabego i subtelnego karku/ a wtórego według upatrowania istności wad w gębie będących/ i różności zabieżenia onym/ a dla prawdziwego postanowienia w czynieniu i w zadzierżywaniu zażywają. Proste Wędzidła tę własność mają/ że ociężałą gębę i kark dźwigają/ i język w swą miarę wprawują. Z podkowką załamują/ pojęcie smaczniejsze i dzierżenie warowniejsze czynią/ a językowi wolność (zwłaszcza przygrubszemu) więtszą dają. Których wszytkich subtelnych sposobów i ważności Wędzidł/ iż się podobno żadną miarą by też najwydworniejszymi i
/ ieden názywáią Gęśią szyią/ drugi Kotczą noszką/ trzeći z Kurzą stopką. Pierwszego kształtu tych Wędźidł dla złey/ suchey/ ábo nieustáwiczney gęby końskiey/ ábo też dla słábego y subtelnego kárku/ á wtorego według vpátrowánia istnośći wad w gębie będących/ y rożnośći zábieżenia onym/ á dla prawdźiwego postánowienia w czynieniu y w zádźierżywániu záżywáią. Proste Wędźidłá tę własność máią/ że oćiężáłą gębę y kárk dźwigáią/ y ięzyk w swą miárę wpráwuią. Z podkowką záłámuią/ poięćie smácznieysze y dźierżenie wárownieysze czynią/ á ięzykowi wolność (zwłaszczá przygrubszemu) więtszą dáią. Ktorych wszytkich subtelnych sposobow y ważnośći Wędźidł/ iż się podobno żadną miárą by też naywydwornieyszymi y
Skrót tekstu: DorHip_II
Strona: Aij
Tytuł:
Hippica to iest o koniach księgi_II
Autor:
Krzysztof Dorohostajski
Drukarnia:
Andrzej Piotrkowczyk
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1603
Data wydania (nie wcześniej niż):
1603
Data wydania (nie później niż):
1603
przypięcia do haczków mający. A ten kształt acz nie jest ozdobny/ ale zaiste do ćwiczenia i postanowienia gęby jakiejkolwiek bez wszelakiej obrazy barzo pożyteczny. Do tych trojga sposobów łancuszków/ z obu stron Czanek mają bywać haczki okrągłe oba/ nie mniej nad palec wzdłuż urobione/ aby i podbrodek w miarę swą był/ i w zadzierżywaniu warga się nie szczypała ani rozkrwawiała/ co więc oboje owe krótkie haczki zwykły działać/ wielką przeszkodę i samemu Munsztukowi we własnej jego władzy czyniąc/ który kształt tak haczków jako i łancuszków niżej też obmalowany i przy Munsztukach położony jest/ insze się jako nie potrzebne i szkodliwe opuściły. Trzecie. O istności gęby Końskiej, i
przypięćia do haczkow máiący. A ten kształt ácz nie iest ozdobny/ ále záiste do ćwiczenia y postánowienia gęby iákieykolwiek bez wszelákiey obrázy bárzo pożyteczny. Do tych troygá sposobow łáncuszkow/ z obu stron Czánek máią bywáć haczki okrągłe obá/ nie mniey nád pálec wzdłuż vrobione/ áby y podbrodek w miárę swą był/ y w zádźierżywániu wárgá się nie szczypáłá áni roskrwáwiáłá/ co więc oboie owe krotkie haczki zwykły dźiáłáć/ wielką przeszkodę y sámemu Munsztukowi we własney iego władzy czyniąc/ ktory kształt ták haczkow iáko y łáncuszkow niżey też obmálowány y przy Munsztukách położony iest/ insze się iáko nie potrzebne y szkodliwe opuśćiły. Trzećie. O istnośći gęby Końskiey, y
Skrót tekstu: DorHip_II
Strona: Aijv
Tytuł:
Hippica to iest o koniach księgi_II
Autor:
Krzysztof Dorohostajski
Drukarnia:
Andrzej Piotrkowczyk
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1603
Data wydania (nie wcześniej niż):
1603
Data wydania (nie później niż):
1603
/ i wolne dzierżenie czyni/ należy właśnie koniom które abo kły wysokie mają/ abo na kieł biorą.
To wędzidło właśnie należy szkapom/ które język nazbyt wywieszają/ i wolne dzierżenie czyni/ nic nie jest pożyteczne do ćwiczenia/ tylko do przejazdzki lekkiej. Księgi Trzecie.
Tęż władzą ma jako i przed nim będące w zadzierżywaniu języka/ ale iż koniowi gębę rozdziera/ szpetne pojźrzenie czyni.
Wędzidło otworzyste z opaczną podkowką drążkowatą/ a ze dwiema gałkami/ załamuje kark/ dziąsła karze/ i język zadzierżywa/ należy koniowi twardoustemu.
Wędzidło otwarte/ z gęsią szyją/ z gruszkami opacznemi/ wolność daje językowi/ kark załamuje/ karze dziąsła/ i
/ y wolne dzierżenie czyni/ należy własnie koniom ktore ábo kły wysokie máią/ ábo ná kieł biorą.
To wędźidło własnie należy szkápom/ ktore ięzyk názbyt wywieszáią/ y wolne dzierżenie czyni/ nic nie iest pożyteczne do ćwiczenia/ tylko do przeiazdzki lekkiey. Kśięgi Trzećie.
Tęż władzą ma iáko y przed nim będące w zádzierżywániu ięzyká/ ále iż koniowi gębę rozdziera/ szpetne poyźrzenie czyni.
Wędzidło otworzyste z opáczną podkowką drążkowátą/ á ze dwiemá gałkámi/ záłámuie kárk/ dziąsłá karze/ y ięzyk zádzierżywa/ należy koniowi twárdoustemu.
Wędzidło otwárte/ z gęśią szyią/ z gruszkámi opácznemi/ wolność dáie ięzykowi/ kárk záłámuie/ karze dziąsłá/ y
Skrót tekstu: DorHip_II
Strona: Iiv
Tytuł:
Hippica to iest o koniach księgi_II
Autor:
Krzysztof Dorohostajski
Drukarnia:
Andrzej Piotrkowczyk
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1603
Data wydania (nie wcześniej niż):
1603
Data wydania (nie później niż):
1603
i dłuższy niżli u Usarskich/ więc i siedzenie i dzierżenie w nim mocniejsze. Tym raczej nieco nadsiodływać trzeba a niżli w pojśrzodku grzbieta przypinać/ to dla tego/ że w kłusaniu nie tak musi koń wydziwiać/ i równiejszy kłus czynić/ i spokojniejszy dla ciężaru czującego nad łopatkami/ niemniej też i dla postanowienia prostszego w zadzierżywaniu i lekszego podnoszenia napotym/ które aby nie nazbyt przestrone ani ciasne/ dobrze i równo wysłane/ nigdziej niedolegające/ z dobremi krzyżowemi popręgami/ z dużego rzemienia puśliskami/ z pochwami i z popiersieniem rządnym szerokim uczynione było/ pilno dojźrzeć należy/ nie mniej dla samego Kawalkatora i zdrowia jego a niż dla dogodzenia koniowi. bo
y duższy niżli v Vsárskich/ więc y śiedzenie y dźierżenie w nim mocnieysze. Tym ráczey nieco nádśiodływáć trzebá á niżli w poyśrzodku grzbietá przypináć/ to dla tego/ że w kłusániu nie ták muśi koń wydźiwiáć/ y rownieyszy kłus czynić/ y spokoynieyszy dla ćiężaru czuiącego nád łopátkámi/ niemniey też y dla postánowienia prostszego w zádźierżywániu y lekszego podnoszenia nápotym/ ktore áby nie názbyt przestrone áni ćiásne/ dobrze y rowno wysłáne/ nigdźiey niedolegáiące/ z dobremi krzyżowemi popręgámi/ z dużego rzemieniá puśliskámi/ z pochwámi y z popierśieniem rządnym szerokim vczynione było/ pilno doyźrzeć należy/ nie mniey dla sámego Káwálkatorá y zdrowia iego á niż dla dogodzenia koniowi. bo
Skrót tekstu: DorHip_I
Strona: Gv
Tytuł:
Hippica to iest o koniach księgi_I
Autor:
Krzysztof Dorohostajski
Drukarnia:
Andrzej Piotrkowczyk
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1603
Data wydania (nie wcześniej niż):
1603
Data wydania (nie później niż):
1603
i palcata i ostróg zażywać barziej niż pierwej przychodzi/ pobudzając i do czerstwości i do posłuszeństwa więtszego/ miarę we wszem zachowywując. Postrzegając przytymże przez ten wszytek czas pomienony/ aby i kark/ i szyję/ i gębę/ pleca/ nogi/ i wszytkę postać ciała prosto nosił i stawił/ a lekkiemu się obracaniu i zadzierżywaniu bezpiecznemu przyuczał/ gdyż to jest rzecz najpotrzebniejsza/ aby głowę w swej mierze nosząc/ na wodzy nie leżąc/ na tę i na owę rękę powolnie się obracał: do czego gdy też wprawisz w pomierny kłus/ w ryść dobrą/ w czwał i w obracanie rządne w kole mniejszym/ zapewneć to twierdzić mogę/
y pálcatá y ostrog záżywáć bárźiey niż pierwey przychodźi/ pobudzáiąc y do czerstwośći y do posłuszeństwá więtszego/ miárę we wszem záchowywuiąc. Postrzegáiąc przytymże przez ten wszytek czás pomienony/ áby y kárk/ y szyię/ y gębę/ plecá/ nogi/ y wszytkę postáć ćiáłá prosto nośił y stáwił/ á lekkiemu się obracániu y zádźierżywániu bespiecznemu przyuczał/ gdyż to iest rzecz naypotrzebnieysza/ áby głowę w swey mierze nosząc/ ná wodzy nie leżąc/ ná tę y ná owę rękę powolnie się obracał: do czego gdy też wpráwisz w pomierny kłus/ w ryść dobrą/ w czwał y w obracánie rządne w kole mnieyszym/ zápewneć to twierdźić mogę/
Skrót tekstu: DorHip_I
Strona: Giij
Tytuł:
Hippica to iest o koniach księgi_I
Autor:
Krzysztof Dorohostajski
Drukarnia:
Andrzej Piotrkowczyk
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1603
Data wydania (nie wcześniej niż):
1603
Data wydania (nie później niż):
1603
takowymże/ jako ścieżką wzdłuż od jednego od drugiego koła czyniąc sposobem/ tak konia ćwiczyć do lekszego i żardszego obracania powoli. Ale zasię w repellonach ścisłych/ które kołka na pół/ abo na cały tylko pręt miewają/ tam już tylko po razu obracać na tę i na owę rękę przychodzi/ i to w pół zadzierżywaniu co raz przybiegając ku kołku/ dla bezpiecznego obrotu i żardszego pochybnienia ciała wszytkiego/ przywodząc konia do takowego obrotu z wielką ostróżnością/ aby nie wyskakował z miary abo nie szwankował/ co się w nieopatrzności często przygadza/ zwłaszcza gdy w tymże biegu bez zadzierżenia/ w którym ścieżką pędził/ znagła w koło powrócić zachce
tákowymże/ iáko śćieszką wzdłuż od iednego od drugiego kołá czyniąc sposobem/ ták koniá ćwiczyć do lekszego y żárdszego obracánia powoli. Ale zásię w repellonách śćisłych/ ktore kołká ná puł/ ábo ná cáły tylko pręt miewáią/ tám iuż tylko po rázu obrácáć ná tę y ná owę rękę przychodźi/ y to w puł zádźierżywániu co raz przybiegáiąc ku kołku/ dla bespiecznego obrotu y żárdszego pochybnienia ćiáłá wszytkiego/ przywodząc koniá do tákowego obrotu z wielką ostrożnośćią/ áby nie wyskákował z miáry ábo nie szwánkował/ co się w nieopátrznośći często przygadza/ zwłaszczá gdy w tymże biegu bez zádźierżenia/ w ktorym śćieszką pędźił/ znagłá w koło powroćić záchce
Skrót tekstu: DorHip_I
Strona: Hij
Tytuł:
Hippica to iest o koniach księgi_I
Autor:
Krzysztof Dorohostajski
Drukarnia:
Andrzej Piotrkowczyk
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1603
Data wydania (nie wcześniej niż):
1603
Data wydania (nie później niż):
1603
żadnego czasu dania do rozmysłu. Onoż takowy czas rozdzielony/ jeśliś go pojął/ musi być w każdym uczeniu zachowywany i pamiętny u każdego jeźdźca/ o którym się miejscami wyższej w ćwiczeniu różnym wspomniało/ a zwłaszcza o tym to pułczasie/ i o całym czasie/ gdy się wzmianka czyniła o pół i o całym zadzierżywaniu i o cofaniu konia. Teraz już się przychylę/ jakie w tej Redopiej obojej/ czasy do używania należą/ i na czym to subtelne zawiło ćwiczenie. W to tedy Essowe wprawując bieganie/ trzeba zawsze przeciwko czasowi podawać i uczyć konia/ czyniąc na nim przedtym chwilę nie małą wszytko stępią/ a potym równym kłusem/
żadnego czásu dánia do rozmysłu. Onoż tákowy czás rozdźielony/ iesliś go poiął/ muśi być w kożdym vczeniu záchowywány y pámiętny v kożdego ieźdźcá/ o ktorym się mieyscámi wyższey w ćwiczeniu rożnym wspomniáło/ á zwłaszczá o tym to pułczáśie/ y o cáłym czáśie/ gdy się wzmiánká czyniłá o puł y o cáłym zádźierżywániu y o cofániu koniá. Teraz iuż się przychylę/ iákie w tey Redopiey oboiey/ czásy do vżywánia należą/ y ná czym to subtelne záwiło ćwiczenie. W to tedy Essowe wpráwuiąc biegánie/ trzebá záwsze przećiwko czásowi podáwáć y vczyć koniá/ czyniąc ná nim przedtym chwilę nie máłą wszytko stępią/ á potym rownym kłusem/
Skrót tekstu: DorHip_I
Strona: Hiij
Tytuł:
Hippica to iest o koniach księgi_I
Autor:
Krzysztof Dorohostajski
Drukarnia:
Andrzej Piotrkowczyk
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1603
Data wydania (nie wcześniej niż):
1603
Data wydania (nie później niż):
1603
w twoję miarę wkroczyć masz pogłaskiwając po szyj i przypochlebując. Gdy się nieco w czwałaniu nie z uporu ani z gniewu zacina/ ale jakoby czegoś obawiając/ to jest znak słabości. Przeto takiemu folguj/ nigdy mu ani ryścią ani czwałem barzo nie wypuszczając/ aż się dobrze ubezpieczy i w śmiałość wprawi.
Kiedy koń w zadzierżywaniu abo i w czynieniu głowę wynosi/ i szyję wyprostywa wyciągając. Abo jest złej gęby/ abo słaby barzo. Jeśli złej gęby/ wadę jego munsztukiem (o czym niżej najdziesz) naprawić możesz. Jeśli też słabości to nań przychodzi/ w zadzierżywaniu i w czynieniu wodzą mu popuszczaj/ potrosze potrząsywaj/ a w czas
w twoię miárę wkroczyć masz pogłáskiwáiąc po szyi y przypochlebuiąc. Gdy się nieco w czwałániu nie z vporu áni z gniewu záćina/ ále iákoby czegoś obawiáiąc/ to iest znák słábośći. Przeto tákiemu folguy/ nigdy mu áni ryśćią áni czwałem bárzo nie wypuszczáiąc/ áż się dobrze vbespieczy y w śmiáłość wpráwi.
Kiedy koń w zádźierżywániu ábo y w czynieniu głowę wynośi/ y szyię wyprostywa wyćiągáiąc. Abo iest złey gęby/ ábo słáby bárzo. Iesli złey gęby/ wádę iego munsztukiem (o czym niżey naydźiesz) nápráwić możesz. Iesli też słábośći to nań przychodźi/ w zádźierżywániu y w czynieniu wodzą mu popuszczay/ potrosze potrząsyway/ á w czás
Skrót tekstu: DorHip_I
Strona: Hiv
Tytuł:
Hippica to iest o koniach księgi_I
Autor:
Krzysztof Dorohostajski
Drukarnia:
Andrzej Piotrkowczyk
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1603
Data wydania (nie wcześniej niż):
1603
Data wydania (nie później niż):
1603
/ aż się dobrze ubezpieczy i w śmiałość wprawi.
Kiedy koń w zadzierżywaniu abo i w czynieniu głowę wynosi/ i szyję wyprostywa wyciągając. Abo jest złej gęby/ abo słaby barzo. Jeśli złej gęby/ wadę jego munsztukiem (o czym niżej najdziesz) naprawić możesz. Jeśli też słabości to nań przychodzi/ w zadzierżywaniu i w czynieniu wodzą mu popuszczaj/ potrosze potrząsywaj/ a w czas wolno zatrzymawaj. Nad zrozumienie sił jego nic na nim gwałtem nie czyniąc/ aż się zlekka wprawi do prace więtszej.
Który koń z bystrości abo ze złego ćwiczenia zwykł z koła wyskakiwać/ tego znowu nie ryścią ani czwałem/ ale stępią potrzeba wprawować
/ áż się dobrze vbespieczy y w śmiáłość wpráwi.
Kiedy koń w zádźierżywániu ábo y w czynieniu głowę wynośi/ y szyię wyprostywa wyćiągáiąc. Abo iest złey gęby/ ábo słáby bárzo. Iesli złey gęby/ wádę iego munsztukiem (o czym niżey naydźiesz) nápráwić możesz. Iesli też słábośći to nań przychodźi/ w zádźierżywániu y w czynieniu wodzą mu popuszczay/ potrosze potrząsyway/ á w czás wolno zátrzymaway. Nád zrozumienie śił iego nic ná nim gwałtem nie czyniąc/ áż się zlekká wpráwi do prace więtszey.
Ktory koń z bystrośći ábo ze złego ćwiczenia zwykł z kołá wyskákiwáć/ tego znowu nie ryśćią áni czwałem/ ále stępią potrzebá wpráwowáć
Skrót tekstu: DorHip_I
Strona: Hiv
Tytuł:
Hippica to iest o koniach księgi_I
Autor:
Krzysztof Dorohostajski
Drukarnia:
Andrzej Piotrkowczyk
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
podręczniki
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1603
Data wydania (nie wcześniej niż):
1603
Data wydania (nie później niż):
1603
