aby snadź zimno ciepła nie zgasiło/ abo też ciepło nie tak się zajęło/ aby do szczędu wszytkiego zimna nie wyniszczywszy/ samo potym człowieka nie spaliło. Także gdyby suchość tak miała górę wziąć nad wilgotnością/ pewna rzecz musi ciało wyschnąć jako drewno abo kamień; i przeciwnym obyczajem/ gdy się rozkrzewi zbyteczna wilgotność/ prędko zagniłości/ i onę jakoby zatęchliny wracają się do ciała ludzkiego/ z kąd potym rozmaitych chorób barzo wiele/ które drogę ścięlą do śmierci. Gdy tedy ciała nasze tak dobrze pomiarkowane są w tych czterech rzeczach/ w cieple/ w zimnie/ w suchości/ i wilgotności: w ten czas też możemy one nazwać zdrowemi/ i
aby snadź źimno ćiepłá nie zgáśiło/ abo też ćiepło nie ták się zaięło/ áby do szcżędu wszytkiego źimná nie wyniszcżywszy/ sámo potym cżłowieká nie spaliło. Także gdyby suchość ták miáłá górę wźiąć nád wilgotnośćią/ pewna rzecż muśi ćiało wyschnąć iáko drewno ábo kámień; y przećiwnym obycżáiem/ gdy się rozkrzewi zbytecżna wilgotność/ prędko zágniłośći/ y onę iákoby zátęchliny wrácaią się do ćiáłá ludzkie^o^/ z kąd potym rozmáitych chorob barzo wiele/ ktore drogę śćięlą do śmierći. Gdy tedy ćiáłá nasze ták dobrze pomiárkowáne są w tych cżterech rzecżách/ w ćieple/ w źimnie/ w suchośći/ y wilgotnośći: w ten cżás też możemy one názwáć zdrowemi/ y
Skrót tekstu: SykstCiepl
Strona: 138.
Tytuł:
O cieplicach we Skle ksiąg troje
Autor:
Erazm Sykstus
Drukarnia:
Krzysztof Wolbramczyk
Miejsce wydania:
Zamość
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
medycyna
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1617
Data wydania (nie wcześniej niż):
1617
Data wydania (nie później niż):
1617
Kancer skryty leczy. Gnylcu w uściech albo Dziegnie.
Ranom/ i zawrzedziałościom zagniłym w uściech/ jest ratunkiem /czyniąc z niej przysmak stołowy/ z octem dobrym Rożanym/ trzecią część przydawszy gorczyce. Albowiem to samo dziąsła ogniłe/ zdrowym i rumiennym mięsem narosłe czyni. Zębom osłabiałym
Zęby przytym chwirocące i osłabiałe umacnia.
Zagniłości wszelakie odgania/ a ile w uściech/ Zapach im przyjemny dając. Krostom francowatym.
Złe krosty i wrzody śliwiące/ tak francowate/ jak i inne/ goi/ namazując je olejkiem wyższej opisanym. Liszajom złym.
Liszaje ciało szpecące psujące. Także Krostom ciało roziadającym
Krosty/ które ostrością swą skore na ciele otwierają/ spądza
Káncer skryty leczy. Gnjlcu w vśćiech álbo Dźiegnie.
Ránom/ y záwrzedźiáłośćiom zágniłym w vśćiech/ iest rátunkiem /czyniąc z niey przysmák stołowy/ z octem dobrym Rożánym/ trzećią część przydawszy gorczyce. Albowiem to sámo dźiąsłá ogniłe/ zdrowym y rumiennym mięsem nárosłe czyni. Zębom osłábiáłym
Zęby przytym chwirocące y osłábiáłe vmacnia.
Zágniłośći wszelákie odgania/ á ile w vśćiech/ Zápách im przyiemny dáiąc. Krostom fráncowátym.
Złe krosty y wrzody śliwiące/ ták fráncowáte/ iák y ine/ goi/ námázuiąc ie oleykiem wyższey opisánym. Liszaiom złym.
Liszáie ćiáło szpecące psuiące. Tákże Krostom ćiáło roziadáiącjm
Krosty/ ktore ostrośćią swą skore ná ćiele otwieráią/ spądza
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 136
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
/ które od wielkiej pochodzą aż na dół. Górączkom
Górączkomsuchotnym/ i długim dziecinnym jest barzo użyteczny/ dając^o^ kwintę z Rożaną wodką/ każdego dnia na noc. Przyrodzonej wilg.
Przyrodzoną wilgotność w ciele z inszych wilgotności złych i niepożytecznych/ także krew z Kolery wychędaża/ i w cale zachowywa. Item. Zagniłości.
Zagniłości w ciele trawi. Zapalenia
Zapalenia wnętrzene gasi. Istność Muszkułom i żyłom.
Wyciągniona istność z tego ziela wszystkiego/ Żyłom i Muszkułom/ na dół aż do kolan pochodzącym służy. Mdłości serdecznej. Item.
Mdłości serdecznej/ puszczając po dziewiąci kropl/ przez treść/ abo piórko/ na język/ jest lekarstwem. Także
/ ktore od wielkiey pochodzą áż ná doł. Gorączkom
Gorączkomsuchotnym/ y długim dźiećinnym iest bárzo vżyteczny/ dáiąc^o^ kwintę z Rożáną wodką/ káżdego dniá ná noc. Przjrodzoney wilg.
Przyrodzoną wilgotność w ćiele z inszych wilgotnośći złych y niepożytecznych/ tákże krew z Kolery wychędaża/ y w cále záchowywa. Item. Zágniłośći.
Zágniłośći w ćiele trawi. Zapalenia
Zápalenia wnętrzene gáśi. Istność Muszkułom y żyłom.
Wyćiągniona istność z tego źiela wszystkieg^o^/ Zyłom y Muszkułom/ ná doł áż do kolan pochodzącym służy. Mdłości serdeczney. Item.
Mdłośći serdeczney/ pusczáiąc po dźiewiąći kropl/ przez treść/ ábo piorko/ ná ięzyk/ iest lekárstwem. Tákże
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 100
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
małymi Rozynkami utłuczony/ a plastowany. (Abige.) Zielnik D. Symona Syrenniusa/ Płód martwy wyw:
Płód martwy z żywota wyciąga/ czopek ustrugawszy z korzenia i w otwór łona puściwszy/ także dym z Soku jego z ognia/ lejkiem w otwór łona puszczany. Wrzodom.
Wrzody i Sadzele. Sadzelom/ Rano zagniłości.
Rany zagniłe i zaplugawione wychędaża/ prochem korzenia tego zasypując je/ albo z miodem zaczyniony/ miasto maści wnie kładąc. Toż z winem tenże proch rozczyniony/ a w nie/ miasto maści puszczany/ czyni. Też ziele/ albo nać jego/ w wodzie albo w winie warząc/ tym je wymywać
máłymi Rozynkámi vtłuczony/ a plastowány. (Abige.) Zielnik D. Symoná Syrenniusá/ Płod martwy wyw:
Płod martwy z żywotá wyćiągá/ czopek vstrugawszy z korzeniá y w otwor łoná puśćiwszy/ tákże dym z Soku iego z ogniá/ liykiem w otwor łoná pusczány. Wrzodom.
Wrzody y Sádzele. Sádzelom/ Ráno zágniłośći.
Rány zágniłe y záplugáwione wychędaża/ prochem korzeniá tego zásypuiąc ie/ álbo z miodem záczyniony/ miásto máśći wnie kłádąc. Toż z winem tenże proch rozczyniony/ á w nie/ miásto máśći pusczány/ czyni. Też źiele/ álbo nać iego/ w wodźie álbo w winie wárząc/ tym ie wymywáć
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 229
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
.
Twirdzą niektórzy/ iż gdyby kto chciał dowodnie/ albo chocia niedoskonale/ w chorym ciele chorobę poznać: z kądby i z jakiej przyczyny była/ albo być miała/ tylko z Mediany dać mu krwie miernie upuścić/ a co namielszym prochem tego Soku zwierzchu potrząść. Zaraz zatym pokaże się na krwi: co za zagniłości/ i jakie wilgotności złe są w ciele/ któreby chorobę przywiodły/ albo jaką uczynić mają. Zaczym mądry/ dowcipny/ i uczony Lekarz/ może przystojnymi lekarstwy temu zabiegać snadnie. Wino ze wszystkiego Siłu. Vinum panacit:
Starzy lekarze mieli w używaniu to wino/ pośledniejszym/ jako samo ziele w nieznajomość przyszło/
.
Twirdzą niektorzy/ iż gdjby kto chćiał dowodnie/ álbo choćia niedoskonále/ w chorym ćiele chorobę poznáć: z kądby y z iákiey przyczyny byłá/ álbo być miáłá/ tylko z Medyány dáć mu krwie miernie vpuśćić/ á co namielszym prochem tego Soku zwierzchu potrząść. Záraz zátym pokaże sie ná krwi: co zá zágniłośći/ y iákie wilgotnośći złe są w ćiele/ ktoreby chorobę przywiodły/ álbo iáką vczynić máią. Záczym mądry/ dowćipny/ y vczony Lekarz/ może przystoynymi lekárstwy temu zábiegáć snádnie. Wino ze wszystkiego Siłu. Vinum panacit:
Stárzy lekárze mieli w vżywániu to wino/ poślednieyszym/ iáko sámo źiele w nieznáiomość przyszło/
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 232
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
i z nacią utłukszy/ na czoło przyłożyć. Zębom osłabiałym
Zęby osłabiałe i chwierocące umacnia i utwierdza/ toż korzenie warząc w wodzie/ a tę juchę często w uściech ciepło trzymając. Dziąsła/ i zęby także ją wymywając/ wycierając/ i popłokując. Toż te Cuchnieniu z ust z gnilca.
Cuchnienie z ust/ zagniłości dziąsł/ abo z zębu prochniałego pochodzące. Także zawrzedziałości ust odgania. Gnilcu.
Gnilec w uściech leczy/ Kurzeziele z korzeniem/ korzenia Czerniowego/ a skorek wnętrznych oskrobanych z drzewka jego/ Zwonków Panny Mariej/ wierzchołków Szałwiej/ po garści/ pokrajać a w pułtory kwarty wina cirpkiego do wywrzenia trzeciej części warzyć/ a tym
y z náćią vtłukszy/ ná czoło przyłożyć. Zębom osłábiáłym
Zęby osłábiáłe y chwierocące vmacnia y vtwierdza/ toż korzenie wárząc w wodźie/ á tę iuchę często w vśćiech ćiepło trzymáiąc. Dźiąsłá/ y zęby tákże ią wymywáiąc/ wyćieráiąc/ y popłokuiąc. Toż te Cuchnieniu z vst z gnilca.
Cuchnienie z vst/ zágniłośći dźiąsł/ ábo z zębu prochniáłego pochodzące. Tákże záwrzedźiáłośći vst odgánia. Gnilcu.
Gnilec w vśćiech leczy/ Kurzeźiele z korzeniem/ korzenia Czerniowego/ á skorek wnętrznych oskrobánych z drzewká iego/ Zwonkow Pánny Máriey/ wierzchołkow Szałwiey/ po gárśći/ pokráiáć á w pułtory kwarty winá ćirpkiego do wywrzenia trzećiey częśći wárzyć/ á tym
Skrót tekstu: SyrZiel
Strona: 313
Tytuł:
Zielnik
Autor:
Szymon Syreński
Miejsce wydania:
Kraków
Region:
Małopolska
Typ tekstu:
proza
Rodzaj:
teksty naukowo-dydaktyczne lub informacyjno-poradnikowe
Gatunek:
encyklopedie, kompendia
Tematyka:
botanika, zielarstwo
Poetyka żartu:
nie
Data wydania:
1613
Data wydania (nie wcześniej niż):
1613
Data wydania (nie później niż):
1613
